كەڭەس ءتورايىمى ءلاززات يبراگيموۆانىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى وتاندىق بيزنەس بۇرىنعى الىپساتارلىق سيپاتتان جەتىلىپ, ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيگە كوتەرىلىپ كەلەدى. قازاقستاندىق بيزنەستىڭ قالىپتاسۋىندا ايەلدەر ەرەكشە ورىن الادى. باتىس ەلدەرىندە مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاپ, جوعارى وقۋ ورىندارىندا جالعاساتىن بيزنەس الىپپەسىنىڭ نەگىزىن قازاقستانداعى نازىك جاندىلار ءومىردىڭ وزىنەن ۇيرەندى. قازاقستان بيزنەسىنىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمدى ەسەلەۋىنە تيگىزگەن اسەرى تۋرالى ايتاتىن كەز كەلدى. ەكونوميكاداعى وتپەلى كەزەڭگە ەرلەر عانا ەمەس, ايەلدەر دە تەز بەيىمدەلەتىنى دالەلدەندى. قورىتا كەلگەندە, قازاق بيزنەسىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىندەگى ايەلدەردىڭ ءرولىن ەشكىم دە جوققا شىعارا المايدى.
– اۋىلدىق جەرلەردە بيزنەستى ءوزىنىڭ باستاپقى سيپاتىندا تۇسىنەتىن ادامدار ءالى دە بولسا كوپ. ولار يدەياسى, مۇمكىندىگى بولا تۇرسا دا, جاڭادان ءىس باستاۋعا قورقاقتايدى. سوندىقتان بالالاردى, جاستاردى اقپاراتتىق تەحنولوگيا جانە بيزنەس سالاسىنا دايىنداۋدى مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاپ قولعا الاتىن كەز كەلدى. ءبىز اتا-انالارعا عانا ەمەس, بولاشاعىن بيزنەس الەمىمەن بايلانىستىراتىن بالالار ءۇشىن دە وسى فورۋمدى ۇيىمداستىردىق. پىكىرلەرىڭىزدى ورتاعا سالىڭىزدار, – دەدى ل.يبراگيموۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى الەمدى قارقىندى تۇردە وزگەرتۋدە. سالىق تولەمى, كوممۋنالدىق قىزمەت اقىسىن وتەۋ, ءموبيلدى بانكينگ, تاعى باسقالارىن مەڭگەرۋ – ۋاقىت تالابى. وسى جاھاندىق دامۋ ۇردىسىندە بيزنەستىڭ ترەندتە بولماۋى مۇمكىن ەمەس. ارتتا قالىپ قويماۋ ءۇشىن قازىردىڭ وزىندە جاڭا قۇرالدارمەن جاراقتانىپ, ونى شەبەر مەڭگەرگەن ءجون.
– بۇگىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ شامامەن 40 %-ى ايەلدەرگە تيەسىلى. Digital ەكونوميكا, تسيفرلى كوممۋنيكاتسيالار, تسيفرلى ساۋدا-ساتتىق قۇرالدارىمەن كىم تەز جاراقتانسا, سول جاڭا دەڭگەيگە العاشقىلاردىڭ قاتارىندا كوتەرىلەدى, – دەدى ل.يبراگيموۆا.
بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىڭ ايەلدەر بيزنەسىن دامىتۋعا ىقىلاسى الابوتەن ەكەن. بىلتىردىڭ وزىندە جۇزدەگەن كاسىپكەر ايەلگە 1 ملرد 2 ملن تەڭگە نەسيە ەڭ تومەنگى پايىزبەن بەرىلىپتى. مەملەكەتتىڭ ايەلدەر بيزنەسىنە وڭ قاباقپەن قاراپ وتىرۋىنىڭ سەبەبىن «حالىق بانك» اق باسقارما توراعاسى ءۇمىت شاياحمەتوۆا ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, ايەلدەر كەز كەلگەن ورىندا جاۋاپكەرشىلىكتىڭ سالماعىن سەزىنەدى, وعان ءاتۇستى قاراي المايدى.
ءۇ.شاياحمەتوۆا ءسوز اراسىندا ەكونوميكانىڭ دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن قولايلى سىرتقى احۋال قالىپتاسىپ وتىرعانىن ايتادى. كەرىسىنشە ەلىمىزدە نارىق زاڭدىلىعىنا قايشى جاعدايلار كەزدەسەدى.
– سوڭعى بىرنەشە ايدان بەرى مۇناي باعاسى ايتارلىقتاي جوعارىلادى. بيۋدجەت پەن تولەم قابىلەتىمىز دە جوعارى ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. بىراق ءىجو-ءنىڭ ءوسىمى تەك شيكىزات سەكتورىنىڭ ءتۇسىمى ارقىلى عانا ءوسىپ وتىر. سوندىقتان «ەكونوميكا نەگە ءوسىم بەرمەيدى؟» دەگەن ماسەلە ءبارىمىزدى تولعاندىرۋى ءتيىس. وعان بيزنەستىڭ دامۋى وڭ ىقپال ەتەتىنىن بىلەسىزدەر. قازاقستاندىق بيزنەستىڭ قارقىندى دامۋى ءۇشىن ايەلدەر بەلسەندى بولۋى كەرەك. نازىك جاندىلاردىڭ بيزنەسىن مەملەكەت تاراپىنان ىنتالاندىرۋ ءالى دە بولسا جالعاسا بەرەدى. وعان مەملەكەت تە, بانكتەر دە مۇددەلى, – دەدى ءۇ.شاياحمەتوۆا.
بۇل فورۋمنىڭ بۇرناعى جىلدارداعىدان ءبىر ەرەكشەلەگى رەتىندە شارانىڭ اۋقىمى قازاقستاندىق دەڭگەيمەن شەكتەلىپ قالماي, حالىقارالىق اۋقىمعا كەڭەيگەنىن ايتا كەتۋگە بولادى. گونكونگتەن ارنايى قوناق رەتىندە شاقىرىلعان «China CITIC bank» باسقارما توراعاسى لي تسينپين حانىمنىڭ اڭگىمەسى رەسمي تۇردە ءوتىپ جاتقان فورۋمنىڭ اتموسفەراسىن جىلىتىپ جىبەرگەندەي بولدى. «فوربس» جۋرنالىنىڭ رەيتينگىندە الەمدەگى ەڭ ىقپالدى ايەلدەردىڭ وندىعىنا كىرگەن لي ءتسينپيندى ۇيىندەگى جولداسى – ادال جار, جالعىز ۇلى – ارداقتى انا دەپ تانيدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, جۇمىس بارىسى مەن ونداعى كوڭىل كۇي ءۇي جاعدايىنا دا اسەر ەتەدى ەكەن.
– وتباسىمنىڭ كوڭىل كۇيىنە تەرىس اسەر ەتەتىن فاكتورلاردىڭ ءبارىن مەن جۇمىسقا قالدىرىپ كەتەمىن. ايەل ەكەنىمدى ۇمىتىپ, تەك بيزنەسكە عانا مويىن بۇرىپ كەتسەم, ومىردەگى تابىسىم تەك بيزنەسىممەن عانا شەكتەلىپ قالار ەدى. قازىر بيزنەس پەن وتباسىم – قوس قاناتىم. مەنىڭ بيزنەستەگى تابىس فورمۋلامنىڭ سىرى وسى, – دەدى «China CITIC bank» باسشىسى.
لي تسينپين حانىم بيزنەستەگى بيىك تابىسقا جەتۋىنە ىقپال ەتكەن ءبىر فاكتور رەتىندە سالىق ساياساتىنىڭ گۋمانيستىك سيپاتىن ايتتى. سالىقتاعى جەڭىلدىكتەر, ونى تولەۋ تەتىكتەرىنىڭ ىڭعايلىلىعى ادامداردى بيزنەسكە بارۋعا, بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە جۇمىلدىرادى.
– تابىسىڭنىڭ 10-15 پايىزى – مەملەكەتتىڭ مەنشىگى, قالعانى جەكە تابىسىڭ. بۇل كاسىپكەرلەردى قاناتتاندىرادى. ەر ادامدار ايەلدەردىڭ تابىستىلىعى مەن بىلىكتىلىگىن بىردەن مويىنداي قويمايتىنى بەلگىلى. سوندىقتان ايەلدەردىڭ كەز كەلگەن سالاداعى باستى قارۋى – ونىڭ نازىكتىگى بولۋى كەرەك. بويىڭدا نازىكتىك, پاراسات قاتار كەلىپ تۇرسا, الىنبايتىن قامال جوق,– دەدى لي حانىم.
وسى ورايدا «China CITIC bank»-كە قاتىستى ءبىر ماسەلەنى ايتا كەتەيىك. «حالىق بانك» اق-تىڭ ەنشىلەس كومپانياسى سانالاتىن Altyn Bank اكتسيالارىنىڭ 60 پايىزى «China CITIC bank»-كە تيەسىلى. لي تسينپين حانىمنان وتكەن جىلى جاسالعان وسى كەلىسىم تۋرالى سۇراعان ەدىك.
– ءبىز قازاقستانعا ءوز تاجىريبەمىزبەن بولىسۋگە كەلدىك. قازىر ءبىزدىڭ بانك تەك قازاقستاندا جۇرگەن قىتاي ازاماتتارىنا عانا ەمەس, وسى ەلدىڭ ازاماتتارىنا دا قىزمەت ەتەدى. جاقىندا حالىقارالىق كومپانيالارعا قىزمەت كورسەتەتىن ارنايى ءبولىم اشتىق, – دەدى لي تسينپين.
گونكونگ ىسكەر ايەلدەر وداعىنىڭ جەتەكشىسى كلەر لو بىزبەن اڭگىمەسىندە الماتىعا, قازاقستانعا ءبىرىنشى رەت كەلىپ تۇرعانىن ايتتى. قازىرگى تۇرىپ جاتقان قالاسى گونكونگ قىتايعا قايتا ورالۋ ءۇردىسىن باستان كەشىپ جاتقانى بەلگىلى. ءبىر عاسىر بويى باتىس قۇندىلىقتارىن بويىنا ءسىڭىرىپ العان قالانىڭ قازىرگى مەرى ايەل ادام ەكەن. بۇرىننان نازىك جاندىلارعا بيزنەستە قولداۋ كورسەتەتىن قالادا بيزنەستى قولداۋ مەن قورعاۋدىڭ شارتتارىنىڭ حالىقارالىق زاڭناماعا نەگىزدەلگەن تەتىگى جاسالعان ەكەن.
– قحر-دىڭ ىشكى جالپى ونىمىندەگى گونكونگ بيزنەسىنىڭ ۇلەسى قوماقتى. ونىڭ باستى سەبەبى – بۇل قالا جەمقورلىق دەرتىنە بوي الدىرماعان. جەر كولەمى 1 مىڭ شارشى شاقىرىم عانا بولعانمەن, حالقىنىڭ سانى – 7-8 ملن. ول قىتايدى باتىسپەن دە, شىعىسپەن دە جالعاستىرىپ جاتىر. گونكونگ بيزنەسىنىڭ تابىس فورمۋلاسىنىڭ ءبىر قىرى وسى, – دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى كلەر لو.
«Hewlett Packard Enterprise» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى دانا التىباەۆا – 2018 جىلى Microsoft كومانداسىنان شاقىرتۋ العان كاسىپكەر. بۇل كومپانيانىڭ قازاقستاندا, قىرعىزستاندا وكىلدىكتەرى بار. ول ءسوز رەتى كەلگەندە اتاقتى كومپانيانىڭ تابىس سىرىن جينالعاندار الدىندا جايىپ سالدى.
– الەمدىك تەحنولوگيا دامىپ كەتتى. باتىستا ترەند بولعان تەحنولوگيالار بىزگە ءۇش-ءتورت جىلدان كەيىن جەتەدى. سەبەبى قازاقستاندا تەحنولوگياعا ينۆەستيتسيا سالۋعا بيلىك تە, بيزنەس تە ونشا ىقىلاستى ەمەس. بۇل قوعامعا اسەر ەتەدى. كەزىندە باق تەك ەر ادامداردىڭ ەنشىسىندە دەگەن تۇسىنىك بولاتىن. ۋاقىت وتە كەلە ايەل جۋرناليستەردىڭ بىلىكتىلىگى مەن قابىلەتى بۇل تۇسىنىكتىڭ تاس-تالقانىن شىعاردى. قازىر سونداي تۇسىنىك اقپاراتتى تەحنولوگيا سالاسىندا ءجۇرىپ جاتىر. مەن اينالىسىپ جۇرگەن بيزنەس ورتادا ايەلدەر وتە از, – دەدى د.التىباەۆا.
«Women in business» فورۋمعا وتاندىق جانە الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلگەن 100-دەن استام كاسىپكەر ايەل قاتىستى. بيزنەستە باعى جانعان نازىك جاندىلار ءوزارا سويلەسىپ, ءبىر-بىرىمەن تاجىريبە الماستى. فورۋم بارىسىندا قازاقستاندا كەنجە قالعان, ەندى دامىپ كەلە جاتقان welness, fashion, restoclub سەكتورلارىندا قارجىنى, برەندتى قالاي باسقارۋ كەرەكتىگى, تايم-مەنەدجمەنتتىڭ مۇمكىندىگىن كادەگە جاراتۋ تۋرالى كاسىپكەرلەردىڭ وي-پىكىرلەرى ورتاعا سالىندى.
گۇلبارشىن ساباەۆا,
«ەgemen Qazaqstan»
الماتى
