جالپى, رەجيسسەر نۇرقانات جاقىپبايدىڭ شىعارماشىلىق لابوراتورياسىن سىرتتاي باقىلاعان قىزىق. ءار قويىلىمىنا وزگەشە ستيل, قولتاڭبامەن كەلەتىن سۋرەتكەردىڭ ونەردىڭ ءوز تىلىندە جاسىرعان جۇمباعىن شەشىپ, كىلتىن ىزدەۋ كورەرمەنىن ەرەكشە ءبىر ىنتىزارلىقپەن ۇنەمى تەاترعا قاراي تارتادى دا تۇرادى. «عاسىردان دا ۇزاق...» دەپ اتاۋ بەرگەن جاڭا سپەكتاكلىندە دە ونەر يەسى سول جاڭالىقسۇيگىش قالىبىنان تانباپتى. شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ «عاسىردان دا ۇزاق كۇن», ورالحان بوكەيدىڭ «جەتىم بوتا» جانە روزا مۇقانوۆانىڭ «ماڭگىلىك بالا بەينە» شىعارمالارىن بىرىكتىرىپ, تريپتيح تۇزگەن ساحنالىق ينتەرپرەتاتسيادان ءبىز وركەنيەت ورىستەپ, قۇندىلىق وزگەرگەن تىم-تىم قاتىگەزدەۋ قوعامدا ادام جانىنا ءۇڭىلىپ, ارمان-مۇڭىمەن ءبولىسۋدىڭ ءوزى قيامەتكە اينالىپ بارا جاتقان قۇبىجىق كۇي, زامانا تراگەدياسىن قالتقىسىز تانىعانداي بولدىق.
– ادامدار ارالاسۋدان قالدى. تەك سمارتفون ارقىلى سويلەسەدى. بۇل تاقىرىپ ماعان وتە وزەكتى بولىپ كورىندى. ادامدار وزگەگە قايىرىمدى بولۋدى ۇمىتتى. ءتىپتى دوستارىن تانىماي جاتادى. بۇگىندە ولاردىڭ اينىماس دوسى – تەلەفون, گادجەت. وسىنىڭ بارلىعى مەنى قاتتى تولعاندىرادى, – دەيدى بۇل جونىندە رەجيسسەردىڭ ءوزى.
راس, العاشقى قابىلداۋدا اتالعان شىعارمالاردىڭ ايتارى دا, يدەياسى دا ءۇش ءتۇرلى. ۇشەۋىن بىرىكتىرەتىن ورتاق ءتىندى تابۋ دا قاراپايىم وقىرمان ءۇشىن قيسىنعا كەلىڭكىرەمەيتىندەي. ايتسە دە اسىقپاڭىز! جەر بەتىندەگى بارلىق ۇلى ويدى ۇيىستىراتىن ورتاق ءتىن – ادامزاتتىڭ ءوزى ءھام ونىڭ ىشكى تراگەدياسى ەكەن. جاڭا قويىلىم سونى ايتادى.
باتتاسقان بوياۋ مەن بار قۇپياسىن جايىپ ساپ تۇرعان تۇرمىستىق تراكتوۆكادان قاشاتىن رەجيسسەر بۇل جولى دا شارتتىلىقتى نەگىزگە الادى. ساحنادا نەگىزىنەن سيمۆول مەن مەتافورا سويلەيدى. ەكىگە بولىنگەن كونتراستى كەڭىستىكتە ءبىر-بىرىنە قاراما-قايشى ەكى الەم ءومىر سۇرەدى. ساحنا ورتاسىنان ورىن العان عيمارات تيپتەس جىلتىراق اينەكپەن كومكەرىلگەن الىپ دەكوراتسيا بۇگىنگى ءبىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قالالىق ءومىردىڭ قۇيتاقانداي عانا ءبىر بولشەگىن كورسەتسە, سول عيماراتتى اينالا قوزعالعان ءۇش بەينە سپەكتاكلگە قوسالقى اۆتور بولعان قالامگەرلەر شىعارماسىنداعى كەيىپكەرلەردىڭ تاعدىر-تالايى ارقىلى بەرىلگەن كومەسكىلەنە باستاعان قۇندىلىقتار كوشى. جىلتىراق الەمدە ءومىر سۇرگەن كەيىپكەرلەردىڭ بار ويى مەن نازارى – ۇيالى تەلەفون مەن گادجەتتە. اينالاسىندا بولىپ جاتقان ءتۇرلى وقيعاعا, وزدەرىن اينالا قوزعالعان كەيىپكەرلەردىڭ قاسىرەتتى كۇيى مەن تراگەدياسىنا ءھام جان شىرىلىنا نازارىن سالىپ تا قارامايدى. ءتىرى پەندەگە ءومىردىڭ بار قىزىعى ۇيالى تەلەفوننىڭ ىشىنە تۇراقتاپ قالعانداي.
ال ەكىنشى الەمنىڭ تراگەدياسى مۇلدەم باسقا. بۇلار تىلدەسۋگە جان سىرىن جايىپ ساپ, شەر تارقاتىسار جان تاپپاعان تىرشىلىك يەلەرىنىڭ ىشكى شىرىلى. مارقۇم قازانعاپ دوسىن ماڭگىلىك مەكەنگە تۇراقتاندىراتىن 2 مەتر جەر ىزدەپ ساندالعان ەدىگەنىڭ جانايقايى دا, جەرىمىزدى ۋلاپ, لاڭ سالعان پوليگوننىڭ قاسىرەتى سالدارىنان ماڭگىلىك بالا كەيىپتە قالىپ قويعان ءلايلانىڭ تاۋقىمەتتى تاعدىرى دا, جەتىم بوتاسىن جەتەكتەپ, تەڭىز تولقىنىنان اتا-اناسىنا سالەم جولداعان دەرتتى, جەتىم بويجەتكەن اقبوتانىڭ ىشكى تراگەدياسى دا كۇمبەزىن كۇن سۇيگەن ءزاۋلىم عيماراتتا وتىرعان جاڭا زامان ادامدارىنا شىبىن شاققان قۇرلى اسەر ەتپەيدى. تاس قالادا جانى دا تاسقا اينالعان ادامداردىڭ جۇرەگى ءبىر ساتكە سوعۋىن دا توقتاتقانداي. تەلەفون بيلىگىن جۇرگىزگەن مۇزداي تەمىر قوعام. مۇندا ادامدار سۇلۋلىققا سەلت ەتىپ, مەيىرىمگە ەلجىرەمەيدى. ءتانى ساۋ بولعانىمەن, رۋحى مۇگەدەك كۇيگە تۇسكەن, قاراپايىم عانا ادامي ۇعىنىسۋدى ۇمىتقان تەمىر ادامدار توبىرى. تاس قابىرعاعا قامالىپ وتىرعان ول قاۋىم – ءسىز بەن ءبىز.
كەرىسىنشە, ءتانى مۇگەدەك بولسا دا ارمانعا سەنىپ, سۇلۋلىققا سۇيسىنۋدەن ءبىر ءسات تە تانباعان, ءتانى جارىمجان بولعانىمەن, جان دۇنيەسىنە نوقاتتاي قىلاۋ تۇسىرمەي, جۇرەگىن تازا ساقتاي العان ءلايلا بەينەسى كوپ كوڭىلىنە وي سالىپ, كورەرمەننىڭ رۋحاني الەمىنە توڭكەرىس جاساعانداي. اكتريسا نازەركە سەرىكبولوۆا ساحناعا شىعارعان ءلايلانىڭ سونشالىقتى تازا, سونشالىقتى ارمانشىلدىعىنا قىزىعاسىڭ. سىرتتاي باقىلاپ وتىرىپ, ول سەنگەن الەمنىڭ ءسىز ءۇشىن قاعازداي دا قادىرى جوق قۇنسىزدىعىن كورىپ ىشتەي ءوز-وزىڭىزدەن جەريسىز, جان دۇنيەڭىزدى سۇمدىق ءبىر قورقىنىش بيلەيدى. ويتكەنى ءبىزدىڭ جان دۇنيەمىز قاراپايىم عانا ادامي سەزىمدەر مەن تىلدەسۋدى وركەنيەت كوشىنە ۇرلاتىپ الىپتى. باس كەيىپكەر ءلايلا قويىلىم بويى سىرىن اقتارار پلاستماسسادان جاسالعان اق لايلەك قۇستار مەن سۇيگەن جانى قۇماردى وزىمەن الىپ كەلەرىنە ورەكپي سەنگەن پويىز سۇلباسىن كوز الدىڭىزعا اكەلەر قالبىر ىشىندەگى قۇمنىڭ دىبىسى, ول سىرلاسار قاڭىلتىر تاباقتىڭ اسپانداعى ايعا اينالىپ, ول كيەتىن الاباجاق كيىمدەردىڭ سىرتتاي قوقىس كورىنگەنىمەن, قابىلداۋىڭىزعا حانشايىمنىڭ كيىمىندەي اسەر بەرۋى – بارلىعى دا ۇعىم مەن قابىلداۋدىڭ اراسىنداعى كونتراستى كورسەتەدى. ءتىپتى ءلايلانىڭ مۇگەدەكتىگىنىڭ ءوزىن سىرتقى پىشىنگە ەمەس, ىشكى پلاستيكاعا سالۋى دا رەجيسسەر نۇرقانات جاقىپباي تاراپىنان تابىلعان ۇتىمدى شەشىم دەر ەدىك. وسىلايشا سپەكتاكل بۇگىنگى قوعامدا سىرتقى مۇگەدەكتىك ەمەس, ىشكى تەڭسىزدىك, رۋحاني جارىمجاندىق الدەقايدا قاۋىپتىرەك دەگەن وقشاۋ ويعا جەتەلەيدى.
قويىلىمداعى قازانعاپتىڭ ءولىمى دە – مەتافورا. قازانعاپتىڭ ءولىمى – قۇندىلىقتىڭ جويىلۋى. اۋىلىنىڭ اتپالداي اياۋلى ازاماتىن جەر قوينىنا تاپسىرا الماي ساندالعان ەدىگەنىڭ جان قينالىسىنان كورەرمەن قاۋىم قوس بىردەي تۇيتكىلگە كەزىگەدى. اۋەلگىسى – ارينە جەر ماسەلەسى. ءاۋ باستاعى اۆتوردىڭ ەسكەرتكەن قاۋپى بۇگىن دە ءوز وزەكتىلىگىن كەمىتكەن جوق. وسىنى تەاتر تىلىنە اكەلگەن رەجيسسەر جاھاندىق مادەنيەتكە بارىنشا بويۇسىنعان جاستارعا تۋعان جەر, وتان ماسەلەسىندەگى ۇلتجاندىلىق رۋحتى ءولتىرىپ الماۋعا, وسكەن ورتاڭنىڭ ءار ءتۇيىر تاسىنا دەيىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي قورعاۋعا ۇندەيدى. ەكىنشى ماسەلە – ۇلتتىڭ سالتى مەن ءداستۇرى, تانىمى مەن ۇستانىمى. قازاقتىڭ قالىبىن وسى دۇنيەلەر انىقتايدى. ايتسە دە زامان اۋىسىپ, ۇرپاق الماسقان سايىن ول قۇندىلىقتار باعاسىن جويىپ, قازانعاپتىڭ مۇردەسىندەي ءوز جەرىندە كەرەكسىز كۇي كەشۋى دە رەجيسسەر تراكتوۆكاسىندا ءساتتى ساراپتالادى. ەدىگەنى كەيىپتەگەن اكتەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ءادىل احمەتوۆ اتالعان ماسەلەلەردىڭ درامالىق كۇيىن ءدوپ تاۋىپ, ۇتىمدى جەتكىزدى.
ورالحان بوكەي قالامىنا ارقاۋ بولعان «جەتىم بوتاداعى» اقبوتا دا جوعارىدا كوتەرىلگەن ماسەلەنىڭ جۇيەلى جالعاسىنداي. بۇل جەردەن ءبىز روبوتتانىپ تابيعي قالپىن جوعالتقان قوعام مەن رۋحاني قۇندىلىقتار اراسىنداعى تەگەۋرىندى تەكەتىرەستى جازباي تانيمىز. ءوز ورتاسىندا وگەيدىڭ كۇيىن كەشكەن اقبوتانىڭ ء(مولدىر قوجاگەلدى) قوعامنان وقشاۋلانىپ, كىسىكيىك عۇمىر كەشۋى ءتىپتى دە جەتىمدىكتىڭ نەمەسە جازىلماس دەرتتىڭ قايعىسى ەمەس, تاس جاندى قوعامداعى جانىن تۇسىنەر ادام تاپپاي قينالعان جاننىڭ جۇرەك شىرىلى ەكەنىن ۇعىنا تۇسكەندەي بولاسىز. تۋرا «عاسىردان دا ۇزاق كۇندەگى» ەدىگەدەي... «ماڭگىلىك بالا بەينەدەگى» ءلايلاداي...
ءبىر قاراعاندا, ءۇش كەيىپكەردىڭ قارىم-قاتىناسى دا, اڭگىمەسى دە ءدال چەحوۆتىق كەيىپكەرلەردەي جۇيەسىز, ورتاق ويى جوق ماعىناسىز ساندىراقتاي بولىپ كورىنگەنىمەن, ولاردى بىرىكتىرەتىن التىن قازىق – يدەياسى ەكەن. ول – وركەنيەتتەر قاقتىعىسى مەن تەحنولوگيالار تەكەتىرەسىندە ادامدىق قالىبىڭدى ءھام ۇلتتىق قۇندىلىعىڭدى جوعالتىپ الماۋ. رەجيسسەر ويىنان ءبىز وسىنى وقىدىق.
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
