ءبىلىم • 22 اقپان، 2019

قۇرالاي احمەت: شەت ەلدە وقۋعا ىنتاسى بار كەز كەلگەن ادام «بولاشاقتىق» بولا الادى

1019 رەتكورسەتىلدى

«بولاشاق» – قازاق جاستارىنا سەنىم سىيلاعان بىرەگەي باعدارلاما. وسىعان دەيىن 10 مىڭنان اسا ستۋدەنت اتالعان مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا الەمنىڭ بەلدى ءارى بەدەلدى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الدى. وسى ورايدا ەل ءۇمىتىن ارقالاپ، شەكارا اسقان «بولاشاق» ستيپەندياتىمەن سۇقباتتاسقان ەدىك. 

«تەك بايدىڭ بالالارى قول جەتكىزەتىن مۇمكىندىك دەپ ويلاعانىم راس»

- قۇرالاي، «بولاشاققا» قالاي كەلدىڭ؟ اڭگىمەنى وسىدان باستاساق...

- شىنىمدى ايتسام، ۇلىبريتانياعا بارۋدى 2-سىنىپتا ارمانداعان ەدىم. مەكتەپتە اعىلشىن ءتىلى ءپانى تەرەڭدەتىلگەن سىنىپتا وقىدىم. اپتاسىنا التى رەت بولاتىن. مۇعالىمدەرىمىزدىڭ اعىلشىنشا سويلەگەنى، اعىلشىنشا اۋديوپودكاستتار، كىتابىمىزداعى ءتۇرلى يلليۋستراتسيالار اعىلشىندار الەمىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعىمدى وياتتى. سول كەزدە لينگافون كابينەتىنىڭ ارتقى جاعىندا ءىلۋلى تۇراتىن ۇلىبريتانيانىڭ ۇلكەن كارتاسىنا قاراپ، ء«بىر كورسەم عوي» دەگەن بالا ارمان بولدى. كەيىن ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى» ماماندىعىندا وقىدىم. بىتىرگەننەن كەيىن «WikiBilim» قوعامدىق قورىندا رەداكتور بولىپ جۇمىسقا تۇردىم. «ۋيكيپەديا»، «قازاق ءتىلىنىڭ امبەباپ سوزدىگى»، «kitap.kz» سياقتى ءىرى جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا اتسالىستىم. وسىندا جۇرگەندە باسشىلارىم مەن ارىپتەستەرىم شەت ەلدە وقۋعا شابىت بەردى. كوبى شەتتە ءبىلىم العان، ءبىرازى «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن تاعىلىمدامادان ءوتىپ كەلىپ جاتتى. وسىلايشا، مەن دە «بولاشاققا» اتتاندىم.

 - وعان قول جەتكىزۋ ءۇشىن قانشا ۋاقىت جۇمسادىڭ جانە قالاي ەڭبەكتەندىڭ؟

- جاڭا ايتىپ كەتكەندەي، اعىلشىنىمنىڭ "ىرگەتاسى" جاقسى قالاندى. بىراق ءتىلدى قولدانباساڭ، ۇمىتىلا بەرەدى. سول ءۇشىن ءتۇرلى قوسىمشالار ارقىلى جاتتىعۋلار جاساپ، اعىلشىنشا كينو كورىپ، قايتالاپ ءجۇردىم. «بولاشاققا» تاپسىرۋدى قولعا العاندا، ءبىرىنشى كەزەڭ اعىلشىن تىلىنەن تەستكە 5 ايداي دايىندالدىم: ءتىل كۋرسىنا ءۇش اي (گرامماتيكا، لەكسيكا، سينتاكسيس)، IELTS تاكتيكالارىن ۇيرەنۋ ءۇشىن 2 اي كەتتى. ەكىنشى كەزەڭ قازاق تىلىنەن تەست: قازاق تىلىندە سويلەي الاتىن، تۇسىنە الاتىن كەز كەلگەن ادام وتە الادى دەپ ويلايمىن. وكىنىشكە قاراي، بۇل كەزەڭنەن قۇلاعانداردىڭ ىشىندە قازاقتار دا بولدى. ءۇشىنشى كەزەڭ پسيحولوگيالىق تەست جانە IQ تەستكە دە ۋاقىت جوعالتپادىم. شەشۋشى كەزەڭ – تاۋەلسىز ساراپتامالىق كوميسسيا مۇشەلەرىمەن اڭگىمەلەسۋ. قازاقستان تاريحى مەن قازاقستان كونستيتۋتسياسىن ءبىر قايتالاپ شىقتىم. بولاشاق وقۋىڭ، ماقساتىڭ مەن جوسپارلارىڭ تۋرالى ويلارىڭ ايقىن بولۋ كەرەك. باستىسى – وسى ستيپەنديا يەگەرى اتانۋعا ءوزىڭنىڭ لايىق ەكەنىڭدى دالەلدەۋ جانە وزىڭە سەنىمدى بولۋ.

– «بولاشاق» تۋرالى سەن ايقىنداعان 5 اڭىز بەن اقيقات قانداي بولدى؟

- بۇرىن بۇل تەك بايدىڭ بالالارى قولى جەتكىزەتىن مۇمكىندىك دەپ ويلاعانىم راس. كەيىن وزىمدەي قاراپايىم جانداردىڭ، تانىستارىمنىڭ ستيپەنديا يەگەرى اتانىپ، وقىپ جاتقانىن كورگەندە ويىم وزگەردى. شەت ەلدە وقۋعا ىنتاسى، جىگەرى بار كەز كەلگەن ادام «بولاشاقتىق» بولا الادى.

كونكۋرستان ءوتىپ، تىزىمگە ەنسەڭىز بولدى دەپ ويلاساڭىز، قاتەلەسەسىز. «بولاشاقتىق» اتانعاننان كەيىنگى قۇجات جيناۋ كەزەڭى تاعى ءبىر رەت تەست تاپسىرعانمەن بىردەي شىعار. قۇنى وقۋ اقشاسىنىڭ بەلگىلى ءبىر پايىزىن جاباتىنداي ءۇيىڭىزدى كەپىلدىككە قويۋىڭىز كەرەك، ودان بولەك تە جينايتىن قۇجاتتار كوپ.

باعدارلاما كونكۋرسىنان ءبىر رەت قۇلاپ، كوڭىلى قايتىپ قالاتىندار بار. باعىڭىزدى تاعى دا سىناپ كورۋدەن قورىقپاڭىز، 5-6 رەت تاپسىرىپ، تۇسكەن تانىستارىم بار.

ەلدە وقىعان اعىلشىن ءتىلىڭ، ياعني كىتاپ ءتىلى شەت ەلگە بارعاندا ءبىرشاما ۋاقىت جاراماي قالۋى مۇمكىن. العاشىندا جەرگىلىكتى حالىق پەن مۇعالىمدەردىڭ ءتىلى پودكاستتاردان تىڭداعان اعىلشىن تىلىندەي تۇسىنىكتى بولمايدى. قۇلاعىڭ ۇيرەنگەنشە ءبىرشاما ۋاقىت كەرەك. سول ءۇشىن «بولاشاق» باعدارلاماسى اكادەميالىق وقۋدىڭ الدىندا ءتىل ءبىلۋ دەڭگەيىڭىزگە قاراي شەت ەلدە ءۇش نەمەسە التى اي اعىلشىن ءتىلىڭىزدى جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

كوپشىلىك ەۋروپادا حالىقتىڭ جاعدايى كەرەمەت، ەرتەگىدەي ءومىر ءسۇرىپ جاتىر دەپ ويلايدى. مەن وقىپ جاتقان ۇلىبريتانيادا دا جۇمىسسىزدار، ۇرى-قارىلار، ۇيسىزدەر، قايىرشىلار بار. كوپ ەمەس، ارينە. وقۋشىلاردىڭ اراسىندا بۇزاقىلىق تا بولىپ تۇرادى. كوۆەنتري قالاسىندا ءتىل كۋرسىن وقىپ جۇرگەندە مۇعالىمدەرىمىز قاۋىپتى اۋدانداردى اتاپ، وندا بارماۋدى ەسكەرتكەنى ەسىمدە. تۋريست رەتىندە ءبىر اپتا، ون كۇنگە بارساڭىز، كوپ بايقاي بەرمەيسىز.

- قازىرگى وقۋىڭ تۋرالى ايتساڭ...

- قازىر ۇلىبريتانيانىڭ گلازگوۋ قالاسىنداعى ستراتكلايد ۋنيۆەرسيتەتىندە «مەديا جانە كوممۋنيكاتسيا» (Media and سommunication) ماماندىعى بويىنشا ماگيستراتۋرا وقىپ جاتىرمىن. ىرگەتاسى 1796 جىلى قالانعان بۇل وقۋ ورنى «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تىزىمىنە بىلتىر عانا ەنگەن ەكەن. ياعني مۇندا وقىپ جاتقان العاشقى «بولاشاقتىق» ستۋدەنتتەردىڭ ءبىرىمىن. سونىمەن قاتار، بۇل وقۋ ورنى – مەديا جانە كوممۋنيكاتسيا سالاسى بويىنشا ۇلىبريتانياداعى توپ وندىققا كىرەتىن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءبىرى. وقيمىن دەگەن ادامعا بارلىق جاعداي جاسالعان. كىتاپحانالارى ەمتيحان كەزىندە 24 ساعات جۇمىس ىستەيدى. ءارى ونداعى بارلىق كىتاپتىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسىن كىتاپحانا سايتىنان تابا الاسىز، بۇل دەگەنىمىز كىتاپحاناعا بارماي-اق كەز كەلگەن جەردە كومپيۋتەرىڭىز ارقىلى تاپسىرماڭىزدى ورىنداي بەرەسىز دەگەن ءسوز. مۇعالىمدەرى دە كەز كەلگەن جاعدايدا بارىنشا كومەكتەسىپ، باعىت-باعدار بەرۋگە دايىن تۇرادى.

 - ءوزىڭ ەلىمىزدەگى بەلدى وقۋ ورنىن ءبىتىردىڭ. قازىر ەۋروپادا ءبىلىم الىپ جاتىرسىڭ. ەكى ەلدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىن سالىستىرىپ ايتساڭ...

- بۇل جاقتا دا بىزدەگىدەي كرەديتتىك جۇيەمەن وقىتادى. بىزدە بەرىلگەن تاپسىرمانى وقىپ كەلىپ، تۇسىنىگىمىزدى ايتىپ باعالاناتىن ەدىك قوي. مۇندا سىني تۇرعىدان قاراپ، تالداۋعا اسا ءمان بەرەدى. ياعني بەلگىلى ءبىر تەوريانىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن كەمشىلىكتەرىن سارالاي وتىرىپ، قورىتىندى شىعارۋ. مۇعالىمدەرىمىز: «بەلگىلى تەورەتيكتەردىڭ ايتقان سوزدەرىن سىناپ، تالداۋعا قورىقپاڭدار»، دەيدى. سوندىقتان مۇندا سىني تۇرعىدان قاراۋ جوعارى باعالانادى. سونىمەن قاتار، ءبىر اكادەميالىق ەسسەنى جازۋ (تاپسىرما كوبىنە اكادەميالىق ەسسە جازۋ تۇرىندە كەلسە، اراسىندا ساباق ۇستىندە پرەزەنتاتسيا تانىستىرۋ، ديسكۋسسيا تۇرىندە بولادى) ءۇشىن 10-20 كىتاپ، ماقالالاردى وقۋعا تۋرا كەلەدى جانە ولارعا مىندەتتى تۇردە سىلتەمە بەرەسىز. تاپسىرمالاردى بەلگىلەنگەن ۋاقىتقا دەيىن جازىپ، ۋنيۆەرسيتەت سايتىنا جۇكتەيسىز. ەسسە تاپسىرۋ پروتسەسى ەلەكتروندى جۇزەگە اسادى. ەسسەڭىزدى جۇكتەمەستەن بۇرىن ۋنيۆەرسيتەت سايتىنداعى پلاگياتتان مىندەتتى تۇردە وتكىزەسىز. تسيتاتالارعا دۇرىس سىلتەمە جاساماساڭىز، پلاگياتتان وتپەي قالۋ قاۋپى دە بار.

سونداي-اق مۇندا قاعازباستىلىققا سالىنعان مۇعالىم كورمەدىم. بارلىعى ەلەكتروندى، وقۋ جوسپارى، ماتەريالدار، باعالاۋ – بارلىعى ۋنيۆەر سايتىندا جۇزەگە اسادى. ستۋدەنتتەرمەن دە پوشتامەن حات الماسىپ جۇمىس ىستەي بەرەدى. «جينالىسقا بارۋ كەرەك، تىنىش وتىرا تۇرىڭدار»، «كوميسسيا كەلە جاتىر، قۇجاتتاردى رەتتەۋ كەرەك» دەپ جۇرگەن مۇعالىم كورمەدىم.

تاعى ءبىر بايقاعانىم، ساباق سەبەپسىزدەن وتىلمەي قالسا، ۋنيۆەرسيتەت اكىمشىلىگى سول فاكۋلتەتكە كولەمدى ايىپپۇل سالادى.

ساباقتان سەبەپسىز قالۋعا دا بولمايدى، اسىرەسە شەتەلدىك ستۋدەنتتەرگە. ويتكەنى ستۋدەنتكە ۆيزانى وقۋ ءۇشىن بەرگەندىكتەن، ونىڭ ساباققا قاتىسقانى باقىلانادى. بۇل ەرەجەنى ساقتاماعان جاعدايدا ەلدەن شىعارىلاسىز.

- بىتىرگەننەن كەيىنگى جوسپارىڭمەن بولىسسەڭ. ەلگە نە الىپ كەلگىڭ كەلەدى؟

- ءاربىر «بولاشاقتىق» ستۋدەنتتىڭ وقۋ بىتىرگەننەن كەيىنگى جوسپارى – ەلگە قىزمەت ەتۋ عوي. قازىر وقۋىمنىڭ جارتىسىن عانا ءبىتىردىم، ءالى دە وقيتىنىم، الاتىنىم كوپ. بوس ۋاقىتىڭ كوپ بولا بەرمەيدى. تاپسىرماڭدى ۋاقىتىندا ورىنداپ، پلاگياتتان وتكىزگەندە ءبىر جانىڭ شىقسا، ەكى اپتادان سوڭ باعاسى شىققانعا دەيىن جانىمىزدى شۇبەرەككە ءتۇيىپ جۇرەمىز. البەتتە، بىزگە كەرەك دەگەن دۇنيەلەردى وزىمە ءتۇرتىپ قويىپ ءجۇرمىن. بىراق ءدال قازىرگى باستى ماقساتىم – وقۋىمدى ابىرويمەن اياقتاپ، ەلگە امان-ەسەن ورالۋ.

- بولاشاقتا وزىڭدەي «بولاشاقكەر» بولۋدى قالايتىن جاندارعا قانداي كەڭەس بەرەسىڭ؟ سەنەن 7 كەڭەس (LifeHack) بولسىن.

- ەڭ ءبىرىنشى، اعىلشىن ءتىلىن جاقسى مەڭگەرۋىڭىز كەرەك. كۇندەلىكتى قولداناتىن اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋ ءبىر باسقا دا، ۋنيۆەرسيتەتتە پروفەسسوردىڭ ءسىز بىلمەيتىن تاقىرىپ بويىنشا ءدارىسىن ءتۇسىنۋ مۇلدە باسقا دۇنيە. سوندىقتان ءتىلدى جەتىك مەڭگەرۋمەن قاتار، ماماندىعىڭىزعا قاتىستى تەرميندەردى دە بىلگەنىڭىز وزىڭىزگە جاقسى.

تەوريا & پراكتيكا. وقۋعا تاپسىرماس بۇرىن وزىڭىزگە الدىمەن نە كەرەك ەكەنىن ءبىلىپ الىڭىز: تەوريا نەمەسە پراكتيكا. ماگيستراتۋرادا پراكتيكالىق ساباقتار ءسىز ويلاعانداي كوپ ەمەس، كوبىنە تەوريالىق بىلىممەن شەكتەلەسىز. سوندىقتان تەوريالىق ءبىلىمىم جەتكىلىكتى، تاجىريبە كەرەك دەسەڭىز، «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى ءوز سالاڭىزداعى شەت ەلدىڭ ءىرى كومپانيالارىندا تاعلىمدامادان وتۋگە مۇمكىندىك بار.

دۇرىس ماماندىق تاڭداۋ. وقۋىن اياقتاپ كەلگەن كەيبىر بولاشاقتىق ستۋدەنتتەر وقىعان ماماندىقتارى بويىنشا ءبىزدىڭ ەلدە جۇمىس تابا الماي قالادى. سوندىقتان تاڭدايتىن ماماندىعىڭىز «ەلگە كەلگەندە وسى ماماندىق بويىنشا جۇمىس ىستەي الامىن با؟ نە الىپ كەلە الامىن؟ بىزگە كەرەك پە؟» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرە الاتىنداي بولۋ كەرەك.

ۋنيۆەرسيتەتتى ماماندىعىڭا سايكەس تاڭداۋ. مىسالى، كەيبىر جوعارى وقۋ ورىندار بەلگىلى ءبىر ماماندىق بويىنشا ءبىلىم بەرۋ جاعىنان توپ ۋنيۆەرسيتەتتەردەن دە مىقتى بولۋى مۇمكىن.

ۋنيۆەرسيتەتتى ماماندىعى جاقسى ەكەن دەپ تە تاڭداۋ سالۋعا بولمايدى. كەيبىر كۋرستاردىڭ مودۋلدەرىن ءسىز ەلدە وقىپ كەتكەن بولۋىڭىز مۇمكىن. سوندىقتان وقيتىن مودۋلدەرىڭىزگە دە اسا ءمان بەرگەن ءجون.

سۇقباتتاسقان

ايدانا شوتبايقىزى،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

تەاتردىڭ ونلاين تارتۋى

رۋحانيات • كەشە

ءۇي جانۋارىنان ۆيرۋس جۇعا ما؟

كوروناۆيرۋس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار