گەوگليفتانۋشى ماماندار بۇل گەوگليفتەر وسىدان 10-12 مىڭ جىل بۇرىن پايدا بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجام ايتادى. ءتىپتى كەيبىر زەرتتەۋشىلەر باسقاداي دەرەككوزدەرىن پايدالانا وتىرىپ, جوعارىداعى قازاق دالاسىنان تابىلعان مۇرالاردى ماحاندجار مادەنيەتىمەن شامالاس ب.ز.د. 9-6 مىڭ جىلدارى كولەمىندە تۇرعىزىلعان دەگەن دە پىكىر ايتۋدا.
قالاي دەسەك تە, بۇل بەلگى-بەينەلەر جەر بەتىندەگى كونە مادەنيەتتىڭ ءىزى ەكەنى انىق. سول سەبەپتى, گەوگليفتەر قازىر جالپىۇلتتىق دەڭگەيلى قاسيەتتى نىساندار قاتارىنا الىنىپ, بولاشاقتا بۇل ولكەنى تاريحي-مادەني تۋريستىك ورىنعا اينالدىرۋ مۇمكىندىگى مول دەگەن پايىم جاسالۋدا.
اتالعان تاقىرىپ بويىنشا ىزدەنىپ, گەوگليفتەردىڭ تاريحىمەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن زەرتتەۋشى كەڭەسبەك ءماۋلىت ۇلى, مۇنداي سيمۆولداردى دۇنيە ءجۇزىنىڭ كەز كەلگەن بۇرىشىنان: قۇرىلىستاردان, كيىمدەردەن, قۇرالداردان, ت.ب. كەزدەستىرۋگە بولادى. بىراق ەش جەردە مۇنداي دۇنيەلەر تورعايداعىداي جەر بەتىندە, الىپ قۇرىلىس كەشەندەرى تۇرىندە كەزدەسپەيدى دەيدى. سونداي-اق زەرتتەۋشى گەوگليفتەردىڭ يەسى – تورعاي بۇعازى ويپاتىندا اتباسار مادەنيەتىن جاساۋشى پروتوتۇرىك بابالار دەگەن تىڭ پايىم ۇسىنىپتى.
سوڭعى جىلدارى جاڭادان تابىلىپ جاتقان بەلگى-سيمۆولداردى قوسقاندا قازىر بارلىق گەوگليف سانى ون شاقتى. ولاردىڭ ىشىندەگى ىرىلەرى: تورتتاعان (ۇشتوعاي تورتتاعانى); سۆاستيكا (تورعاي سۆاستيكاسى); ەكىدىڭ جانە اششىتاس كرەستەرى.
ۇشتوعاي تورتتاعانى قوستاناي وبلىسى, امانگەلدى اۋدانى, ۇشتوعاي كەنتىنىڭ شىعىسىندا 15 شاقىرىم جەردە ورنالاسسا, تورعاي سۆاستيكاسى امانگەلدى اۋدانى ۇرپەك كەنتىنىڭ ماڭىندا. نىساندار بەينەسى ءتورتبۇرىشتى ساراي ءتارىزدى بارلىق تارابىندا تەپە-تەڭ ءۇيىندى كەڭىستىگى ورنالاسقان.
«بولاشاقتا جوعارىداعى وبەكتىلەردى زەردەلەۋ ارقىلى تورعاي دالاسىنىڭ جاڭا تاريحى, ولكەنى مەكەندەۋشىلەردىڭ ەجەلگى ءومىرى مەن مادەنيەتى تۋرالى ماتەريالدىق ءھام رۋحاني جاڭا اقپارمەن قانىق بولامىز», دەيدى عالىمدار.
دايىنداعان بەكەن قايرات ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
