العاشقىدا وسىنداي ويعا كەلدىم. ماقالانى «اقيقات» جۋرنالىنىڭ سايتى» دەگەن سىلتەمە ارقىلى Facebook جەلىسىنەن وقىعان بولاتىنمىن. اۆتورىن جىعا تانىمادىم. «ساكەننىڭ ستالينگە جازعان حاتىن» كوشىرىپ الدىم دا, ماعان بەلگىسىز اۆتوردى ىزدەستىرە باستادىم. عالامتورداعى نۇسقادا اۆتورى – جۇماجان سۇلەيمەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ءارحيۆىنىڭ قىزمەتكەرى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى دەپ جازىلعان. سول بويىنشا پرەزيدەنت ارحيۆىنە حابارلاستىم. ولار مەنىڭ جۇماجان سۇلەيمەن مىرزانى ىزدەگەنىمدى ەستىپ تاڭعالدى. ايتۋلارىنشا, ول كىسى ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن باقيلىق بولىپتى. 1997 جىلدان كەيىن پرەزيدەنت ارحيۆىندە قىزمەت ىستەمەگەنىن ءبىلىپ مەن دە قايران قالدىم. سەبەبى عالامتورداعى نۇسقادا اۆتوردىڭ ومىردەن وتكەنىن بىلدىرەتىن ەش بەلگى جوق ەدى. بۇدان كەيىن «اقيقات» جۋرنالى قولىما ءتيدى. ايتەۋىر وندا اۆتوردىڭ باقيلىق جان ەكەنىن بىلدىرەتىن بەلگى قويىلىپتى. ءارى قولجازبانىڭ ءبىر-ەكى تۇسىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ باسىپتى. تەك ماقالانى ج.سۇلەيمەننىڭ قاي ۋاقىتتا جازعانى جايلى دەرەك جوق. اتالعان ماقالانى سايتتان وقىعان تالاي ادام «كوزى ءتىرى» ج.سۇلەيمەننىڭ «جاڭالىعىنا» تۇسىنە الماي, مەن سەكىلدى ىزدەپ جۇرگەن بولار. ىلە-شالا ماقالانى «جاس الاش» گازەتى (№84, 23 قازان 2018 ج.) كوشىرىپ باستى. «اقيقات» جۋرنالى مەن «جاس الاش» گازەتىنە سىلتەمە جاساپ, الەۋمەتتىك جەلىلەر جارىسا شۋلادى. نەشە مىڭداعان پىكىر الاشوردا ازاماتتارىن جامانداپتى دەپ س.سەيفۋلليندى جەردەن الىپ, جەرگە سالدى. اتالمىش حات جايلى سوڭعى جىلدارى ءجيى ايتىلىپ كەتكەندىكتەن, بىرتە-بىرتە كۇماندى تۇستارى وزىنەن-ءوزى شىعا باستادى. سونىڭ ىزىمەن الماتى قالاسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ارحيۆىنە باردىم. مۇراعات قىزمەتكەرلەرى سۇراعان قۇجاتتى ۇزاتپاي تاۋىپ بەردى. «فوند – 811» دەگەن پاپكادا تۇرعان «ساكەننىڭ ستالينگە جازعان حاتى» ج.سۇلەيمەن جازعانداي ەشقانداي كەڭسەلىك تىركەۋ بەلگىلەرى قويىلماعان, ماشينكامەن باسىلعان ون بەتتىك فوتوكوشىرمە ەكەن. ساكەننىڭ قولى جوق. بىراق «اقيقات» جۋرنالى «حاتتىڭ» سوڭىنا س.سەيفۋلليننىڭ قولى دەپ بەلگى قويعان. («جاس الاشتا» دا سولاي.) مۇنى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ ساكەن ءۇشىن رەداكتسيا قول قويعان با؟
انىعىندا «ليست يسپولزوۆانيا ەدينيتس حرانەنيا 811-24-243» پاراقشاسىندا 19.08.1983 ج. قوزىباەۆ, 22.01.1997 ج. ج.سۇلەيمەنوۆ, 09.02.2005 ج. گريبانوۆا (شاماسى بايانداۋ حاتتى 2007 جىلى «الاش قوزعالىسى» جيناعىنا وسى عالىم ەنگىزسە كەرەك) 18.05.2016 ج. ا.تۋلەتبەكوۆ دەگەن عالىمداردىڭ عانا 811-ءىنشى قورداعى «ساكەننىڭ حاتىن» (7-17-بەتتەر) قاراعانى تۋرالى كەڭسەلىك بەلگىلەر مەن قولدارى تۇر. پاپكاداعى ناقتى قاي بەتتەردى قاراعانى جايلى جازباعان تاعى ەكى-ءۇش ادامنىڭ قولى بار. قالعان بەس-التى ادام باسقا دەرەكتەردى وقىپتى. بايانداۋ حات پەن تىركەۋ پاراقشاسىنىڭ كوشىرمەسىن ءتۇسىرتىپ الدىم. ساكەن ستالينگە بىلاي دەپ جازىپتى دەيتىن بىلگىشتەردىڭ بىرەۋى دە بۇل حاتتى ارحيۆتەن كورمەگەن سىڭايلى.
ەندى اتالعان بايانداۋ حاتتىڭ كۇماندى تۇستارىنا نازار اۋدارايىق. ءبىرىنشى, حات 1925 جىلى 22 مامىردا جازىلعان دەگەن بولجام جاسالعان. «...ساكەن سەيفۋللين 1925 جىلدىڭ 25 مامىرىندا ءستاليننىڭ قابىلداۋىندا بولعان. تىركەۋ تىزىمىنە «بىۆ.پرەد. سوۆناركوما كيرگيزي» دەپ قاعازعا تۇسكەن. ەكەۋارا قانداي ماسەلە قوزعالعانىن ءدوپ باسىپ ايتۋ قيىن. ساۋەگەيلىك جاساۋ ابىروي اپەرە قويماس» ء(«ستاليننىڭ قابىلداۋىندا بولعان», زارقىن تايشىباي, پروفەسسور. 13.04.2016 ج. «ەگەمەن قازاقستان»). پروفەسسور ز.تايشىباي جازعانداي, 25 مامىردا ءستاليننىڭ قابىلداۋىندا بولعان ادام 22 مامىر كۇنى قازاقستاندا وتىرىپ وسىنشا ۇزاق حات جازا ما؟ ەكىنشى, «حاتتىڭ ءبىزدىڭ ارحيۆتەگى نۇسقاسىندا ءستاليننىڭ ونى وقىعان-وقىماعاندىعى جونىندە بەلگىسى جوق. ادەتتە قويىلاتىن كەڭسەلىك تىركەۋ بەلگىلەرى قويىلماعان» (ج.س). تىركەلمەگەن قۇجات ايعاق پا؟ ءۇشىنشى, بايانداۋ حاتتا تەك «كيرگيزيا» دەگەن اتاۋ قولدانىلادى. بىزدە 1925 جىلى 15-19 ءساۋىر ارالىعىندا اقمەشىتتە وتكەن قازاق سوۆەتتەرىنىڭ V سەزىندە قىرعىز اسسر-ءىن قازاق اسسر-ءى دەپ وزگەرتۋگە شەشىم قابىلدانعان. قىرعىز دەگەن اتاۋعا ءاۋباستان قارسى بولىپ «قازاقتى قازاق دەيىك, قاتەنى تۇزەتەيىك!» دەپ «ەڭبەكشى قازاققا» توعىز مارتە ماقالا جازعان, قازاق دەگەن تاريحي اتاۋىمىزدى ءوزى قايتارعان س.سەيفۋللين, قازاق اتىمىز قايتارىلعان تۇستا نەگە باستان-اياق «كيرگيزيا» دەپ كوسىلگەن؟
ءتورتىنشى, بۇل حاتتىڭ ەكى فوتوكوشىرمەسى استاناداعى س.سەيفۋللين مۇراجايىندا تۇر. ارحيۆتەگى نۇسقامەن قوسقاندا ۇشەۋىنىڭ ماشينكاعا باسىلۋى, حاتتىڭ رەسمي ادرەستەرى مەن سوڭعى اۆتور جايلى قىسقاشا مالىمەت ءۇش ءتۇرلى. بىردەي كوشىرمەلەر ەمەس. ۇشەۋى دە ستالينگە جازىلعانىمەن, ۇشەۋىندە دە ساكەننىڭ قولى جوق. بەينە ءبىر ءۇش ستالين بولىپ, سولارعا ءۇش ساكەن حات جازعان سەكىلدى. حات ءبىر ادامنىڭ اتىنا جازىلعاندىقتان (راس بولسا), سەزگە دايىندالعان تەزيس دەۋگە دە كەلمەيدى (ساكەن 1925 ج. مامىر ايىندا ماسكەۋدە ەكى سەزگە قاتىسقان).
بەسىنشى, حاتتا ناقتىلىق پەن جيناقىلىق جوق. ساكەندەي ۇكىمەت باسقارعان ساۋاتتى ادامنىڭ وسىنشا كوپىرمە بوس ءسوزدىڭ گەنسەككە تۇككە كەرەگى جوق ەكەنىن بىلمەۋى مۇمكىن ەمەس. ستالينگە قىرعىزدار مەنى اقىن دەپ مويىندامايدى دەپ مۇڭ شاققان تۇستارى ءتىپتى قيسىنسىز.
التىنشى, بۇل حات جايلى ساكەن ءوز ەڭبەكتەرىندە نەگە جازباعان؟ جەتىنشى, ەڭ نەگىزگىسى! جاقىندا ماسكەۋدەگى مۇراعاتتاردىڭ بىرىنەن ساكەننىڭ ستالينگە 12.07.1923 جىلى ءوز قولىمەن جازعان قىزمەتتىك حاتى تابىلدى. ءبىر قىزىعى, بۇرىن بەلگىسىز بولعان حاتتا ساكەن ستالينگە بۇعان دەيىن حات جازباعانى جايلى ايتادى. ال 1925 جىلعى حاتتا ساكەن ستالينگە تاعى دا ءبىرىنشى رەت حات جازىپ وتىرمىن دەيدى-مىس. سوندا ساكەن ەكى جىلدان سوڭ ستالينگە قايتادان سىزگە ءبىرىنشى رەت حات جازىپ وتىرمىن دەپ بايانداعان با؟ جالپى, حاتتىڭ وسى سەكىلدى كۇماندى تۇستارى جەتەرلىك. 1923 جىلعى حات ساكەننىڭ ءوز قولىمەن جازىلعان دەدىك. 1925 جىلعى حات ماشينكاعا باسىلعان. ەشقايدا تىركەلمەگەن, قول قويىلماعان. ارنايى دايىندالعان فالسيفيكاتسياعا ۇقسايدى. ولاي دەيتىن سەبەبىم, س.سەيفۋللينگە قاتىستى باسقا دا فالسيفيكاتسيالار بار. ءبىر قۇجاتتا ساكەن 25.02.1938 جىلى اتىلدى دەسە, ەكىنشىسىندە 09.10.1939 جىلى قازا تاپتى دەپ بەرىلگەن. سول سياقتى ساكەندى تەرگەۋ كەزىندەگى حاتتامالاردا دا سايكەس كەلمەيتىن ەكى ءتۇرلى مالىمدەمە بار (ت.كاكىشەۆ7 «ساكەننىڭ سوتى», 1994 ج., «باسپاگەر» باسپاسى). ءبارى دە ارحيۆتەن الىنعان قۇجاتتار. ال قايسىسىنا سەنۋىمىز كەرەك؟ قازاق زيالىلارىنىڭ اراسىنا سىنا قاعۋ ءۇشىن نكۆد نە جاسامادى؟ مۇراعاتتىڭ قىزمەتكەرلەرى فوتوكوشىرمەنىڭ قاشان, قالاي كەلگەنى جونىندە ەش مالىمەت تاپپادى. سوڭىنداعى سىلتەمەلەر ارقىلى ماسكەۋ مۇراعاتتارىنان ىزدەستىرىپ ەدىك, ول جاقتان دا شىقپادى. س.مۇقانوۆ «ەسەيۋ جىلدارىندا» ماركسيزم-لەنينيزم ينستيتۋتىنان تابىلدى دەپ, 1925 جىلعى حاتتان ءۇزىندى كەلتىرگەن. ج.سۇلەيمەننىڭ اۋدارماسىمەن سوزبە-ءسوز كەلمەسە دە, ماعىنالاس. بىراق تاراتىپ جازباعان. ساكەنتانۋشى ت.كاكىشەۆ اعامىز دا ەڭبەكتەرىندە بۇعان قىسقاشا عانا توقتالعان. سوعان قاراعاندا ايگىلى جازۋشى دا, ايگىلى عالىم دا حاتتىڭ كۇماندى تۇستارى كوپ بولعاندىقتان, ىندەتپەگەن سەكىلدى. سابەڭ مەن تۇرسەكەڭ ماسكەۋدەن كورگەن تۇپنۇسقانىڭ قايدا ەكەنى بەلگىسىز. ال س.سەيفۋللين مۇراجايىنا فوتوكوشىرمەلەردى 1989 جىلى تۇرسىنبەك كاكىش ۇلى تاپسىرىپتى. سوعان قاراعاندا ماسكەۋدەگى تۇپنۇسقانىڭ ناق كوشىرمەسى مۇراجايداعى نۇسقا بولۋ كەرەك. ءوز باسىم 1923 جىلعى حات تابىلعانعا دەيىن 1925 جىلعى حاتتى جوققا شىعارعان ەمەسپىن.
بايانداۋ حاتتىڭ جالعان ەكەنىنە دالەلدەر جەتكىلىكتى. 1917 جىلعى 2 قاراشادا بولشەۆيكتەر پارتياسىنىڭ شىعىستىڭ بارلىق مۇسىلمان حالىقتارىنا ۇندەۋ جاساپ, ەزىلگەن ۇلتتارعا ءوزىن-ءوزى بيلەۋ قۇقىعىن بەرەمىز دەگەنىنە تەك سەيفۋللين ەمەس, ميلليونداعان ادام سەندى. از ۇلتتارعا شەكارا بەلگىلەۋگە, اۆتونوميا الۋعا مۇمكىندىك بەرىپ جاتسا, قالاي سەنبەسىن؟ حالىقتىڭ كوسەگەسىن كوگەرتەمىز دەگەن ۇران ون شاقتى جىلدان كەيىن جالماۋىزعا اينالادى دەگەن جوق كوسەمدەر. ءارى ساكەن مۇزداي قۇرسانعان كولچاكتىڭ ءوزىن توڭكەرىپ تاستاعان جۇيەگە قازاق قارسى تۇرا المايتىنىن دا ءتۇسىندى. كەڭەس وكىمەتى ارقىلى ەلىنە باقىت اكەلگىسى كەلدى. بىرتە-بىرتە ورتالىق العاشقى باعىتىنان اۋىتقىپ, وتارشىلدىق ساياسات ۇستانا باستاعاندا ساكەن ۇلت مۇددەسى جاعىنا شىقتى. پارتيالىق تازالاۋدان ءوتىپ, «الاش» ازاماتتارىمەن بىرگە قۋدالاندى. س.مۇقانوۆتىڭ ء«ومىر مەكتەبىندە» ساكەن مەن ءىلياستىڭ تاركىلەۋ مەن كولحوزداستىرۋعا ءۇن قاتپاعانى ءۇشىن باسشىلار تاراپىنان قاتاڭ سىنعا ۇشىراعاندارى ايتىلادى. ونىڭ سىرتى كوممۋنيست, ءىشى, ءىسى ۇلتتىق سيپاتتا ەكەنىن جوعارعى جاق سەزبەي قالعان جوق. سول كەزدە ساكەندى سىناعان قايراتكەرلەردىڭ ءبارى ونىڭ ناعىز كوممۋنيست ەمەس ۇلتشىل ەكەنىن ايتىپ, قارالاعان. اقىرى ۇلتجاندىلىعى ءۇشىن اتىلىپ كەتە باردى. سولاي بولا تۇرا اقىنعا كۇيە جاعۋشىلار كۇن ساناپ كوبەيۋدە. ساكەنتانۋشى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ت.كاكىش ۇلى, اكادەميك س.قيراباەۆ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ك.احمەتوۆا, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى م.ابسەمەتوۆ, ۇقك قۇرمەتتى زەينەتكەرى, جازۋشى-جۋرناليست ا.كاكەن سىندى عالىمدار ارحيۆ دەرەكتەرىندە ساكەننىڭ بىرەۋدى قارالاپ كورسەتكەنى جايلى بىردە-ءبىر قۇجات جوق ەكەنىن سان مارتە جازدى, ايتتى. بىراق بۇكىل ورماندى ورتەۋگە ءبىر شىرپى جەتەتىنى سەكىلدى, «اقيقات» پەن «جاس الاشتا» جاريالانعان وسى ءبىر كۇماندى «حات» قوعامدا ساكەنگە دەگەن ادىلەتسىز پىكىرلەردى ءورشىتىپ جىبەردى. ولارعا سىلتەمە جاساپ, «ستالين جولداس, الاشوردا ءالى دە قاۋىپتى» دەگەن تاقىرىپپەن وتقا ماي قۇيعاندار شىقتى. ەسىل ەردىڭ ەڭبەگىن قاساقانا ەلەمەيتىندەر بوي كورسەتتى. عالامتوردا ءتۇرلى روليكتەر جاسالىپ, اسىرەسە جاستار جاعىندا ساكەن ستالينگە حات جازۋدان باسقا تۇك بىتىرمەگەن دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسا باستادى. سوندىقتان مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, داۋىلپاز اقىن, جازۋشى-دراماتۋرگ, پۋبليتسيست, ۇلتجاندى ۇلى سۋرەتكەر س.سەيفۋللين اتقارعان ۇلى ىستەرگە قىسقاشا توقتالا كەتكەن ءجون بولار.
ساكەن 1922-1924 جىلدار ارالىعىندا سوۆناركوم توراعاسى قىزمەتىن اتقاردى. ۇكىمەت باسشىسى حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ, ونەركاسىپتىڭ, ەكونوميكانىڭ ىلگەرىلەۋىنە تىكەلەي ىقپال ەتتى.
1923 جىلى 22 قاراشادا كەڭسە ىستەرىن قازاق تىلىندە جۇرگىزۋ تۋرالى دەكرەت شىعاردى.
كيرگيزيا... بولىپ كەتكەن مەملەكەتىمىزدىڭ قازاق دەگەن تاريحي اتاۋىن قايتاردى.
ۇلتىمىزدىڭ ءدىنىن, ءدىلىن, رۋحىن كوتەرۋ ماقساتىندا ياساۋي كەسەنەسىن قالپىنا كەلتىرۋگە قارجى ءبولدى. ا.ۆ.زاتاەۆيچكە «قازاقتىڭ 1000 ءان-كۇيىن» جيناتتىردى. جەر-جەردەن كوپتەگەن مەكتەپتەر اشتى. 1922-1924 جىلدارى قازىنانىڭ تەڭ جارتىسىن ءبىلىم سالاسىنا ءبولىپ, قازاق جاستارىنىڭ تەگىن ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىك جاسادى.
1924 جىلى قاراشا ايىندا ۇكىمەت باسشىسى قىزمەتىنەن كەتكەننەن كەيىن ءبىلىم-عىلىممەن, اعارتۋشىلىق قىزمەتپەن اينالىستى.
1932 جىلعى اشارشىلىق كەزەڭىندە «قىزىل ات» پوەماسىن, ء«بىزدىڭ تۇرمىس» دراماسىن جازىپ, ءباسپاسوز بەتتەرىندە گولوششەكينگە قارسى شىقتى. كەڭەس وكىمەتىنىڭ مۇشكىل ءحالىن جەتكىزدى.
ۇلتتىڭ ۇستازى دەپ ا.بايتۇرسىنوۆتىڭ 50 جاس مەرەيتويىن وتكىزدى. م.جۇماباەۆ تۇرمەدەن شىققاندا كومەك بەردى. شاكارىم قاجىنىڭ كىتابىن شىعاردى. ال ول كەزدە, كەشە عانا الاشتىڭ كوسەمى بولعان احاڭدى, الاش سوتىنىڭ ءبيى بولعان شاكارىمدى, الاششىل ماعجاندى قۇرمەتتەۋ, ناعىز ازاماتتىق, ناعىز ەرلىك ەدى!
وسىنشا قىرۋار ءىستى س.سەيفۋللين نەبارى 43 جاسقا دەيىن جاساپ كەتكەن! 28-اق جاسىندا ۇكىمەتتى باسقارعان. ءبىر ادام ءۇشىن از ەڭبەك پە؟ جەكە باسىنىڭ ەمەس, ۇلتىنىڭ مۇددەسى ءۇشىن وسىلاي تەر توككەن!
1974 جىلى ت.كاكىشەۆكە بەرگەن سۇحباتىندا ع.مۇسىرەپوۆ «قازىر ساكەن اناعان قارسى بولدى, مىناعان قارسى بولدى» دەيدى عوي. بۇنىڭ كوپشىلىگى ساكەننىڭ اتىمەن جاسالعان ىستەر» دەگەن ەكەن. («تۇعىرى بيىك تۇلعا», 61-بەت, ء«ۇش قيان» باسپاسى, 2002 ج.). ءتۇرلى سەبەپتەرمەن «تار جول, تايعاق كەشۋ» رومانى دا بۇرمالانىپ كەتكەن. ايگىلى شىعارما جايلى پىكىرلەر دە ءارتۇرلى. العاشقى باسىلىمىندا قوعامدىق-ساياسي ءومىردى, تاريحي شىندىقتى سۋرەتتەگەن ساكەننىڭ «الاش» قايراتكەرلەرىن قازاقتىڭ وقىعان اق جاعالىلارى دەپ باعالاعانىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەيدى. رومان-ەسسەنىڭ داۋلى تۇستارىنا جاۋاپ ىزدەگەن ادام تۇپنۇسقاسىن زەرتتەگەن عالىم ك.احمەتوۆانىڭ «اقيقاتتىڭ اناسى – شىندىق» اتتى ماقالاسىنان, «تار جول, تايعاق كەشۋدىڭ» تاعدىرى» (ت.كاكىش ۇلى, ك.احمەتوۆا) كىتابىنان تابا الادى. XX عاسىر باسىنداعى تاريحي وقيعالاردىڭ ەنتسيكلوپەديالىق انىقتاماسى ىسپەتتى روماندا الەكەڭ باستاعان الىپتار جايلى مول دەرەكتەر قالۋىنىڭ ءوزى تاريح ءۇشىن ۇلكەن ولجا. كىتاپ جارىق كورگەن كەزدە الاش ازاماتتارىنىڭ ەشقايسىسى ساكەنگە مىناۋىڭ وتىرىك دەپ جازباپتى. تەك ن.تورەقۇلوۆ «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىنىڭ 296-سانىندا كوركەمدىك جاعىن قاتتى سىناعان. جالپى, شىن ىزدەنگەندەر قازاق زيالىلارىنىڭ قۋدالانۋىنىڭ سەبەبىن «تار جولدان» گورى ا.بوگاچەۆ, ن.مارتىنەنكو, س.براينين, ش.شاپيرو سىندى تىڭشى-جازۋشىلاردىڭ ەڭبەكتەرىنەن, ورتالىقتىڭ قۇپيا جوسپارىنان ىزدەسە ناتيجەلى بولار. ءبىز كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا ساكەندى ءوزىمىز اسىرە قىزىلشىل قىلىپ الىپ, ەندى سونىمەن ءوزىمىز الىسىپ جۇرگەن سەكىلدىمىز. الاشوردا ازاماتتارىمەن اراسىنا «قىتاي قورعانىن» ورناتامىز, سىيلاستىعى جايلى ايتۋعا ساراڭبىز. مىسالى, ساكەن احاڭنىڭ 50 جاس مەرەيتويىن وتكىزىپ, «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىنە ۇلكەن ماقالا بەرگەننەن كەيىن ىشكى ىستەر حالكومى ءا.ايتيەۆ اقىندى الاشورداشى بايتۇرسىنوۆتى دارىپتەدى دەپ ءباسپاسوز بەتىندە ايىپتايدى. بىراق ساكەن ەكىنشى رەت «ستەپنايا پراۆدا» گازەتىنە «تاعى دا احاڭ تۋرالى» دەپ احاڭدى ۇلىقتاپ ماقالا جازادى. ال بۇل دوستىق پا, جاۋلىق پا؟ الاش قايراتكەرى ءالىمحان ەرمەكوۆتىڭ «ساكەندى قىزىلدار جاعىندا, ال بىزدەردى «وردا» جاعىندا بولدى دەمەسەڭدەر, ساكەن بىزگە قاراعاندا ۇلتشىل ەدى» دەگەن ءسوزىن ەسكەرە بەرمەيمىز. وتكەنگە بىرجاقتى قاراپ, ساكەننەن باسقا كوممۋنيست تاپپاي «قينالىپ», تۇقىرتىپ قالۋعا تىرىسىپ جۇرگەندەر كوپ. سونىڭ ءبىر ايعاعى «اقيقات» جۋرنالىنداعى تۇزدىقتالعان ماقالا. ەش جەردە تىركەلمەگەن بۇل كۇماندى حاتتى فالسيفيكاتسيا دەمەگەندە نە دەرسىڭ؟!. ماشينكاعا باسىلعان حاتتا ساكەننىڭ قولى دا, ءمورى دە جوق. تەك ماشينكامەن جازىلعان اتى-ءجونى تۇر. انىقتالماعان نارسەنى ايعاق قىلىپ, بوياۋىن قالىڭداتىپ, «جاڭالىق» اشىپ وتىرعان «اقيقات» جۋرنالى قولجازبانى كىم بەرگەنى جايلى مالىمەت بەرىپ, كوشىرمەسىن تولىق كورسەتۋى كەرەك ەدى. سەبەبى ء«وشىرىپ تاستاۋ قولىمىزدان استە كەلمەيتىن تاريحي شىندىقتىڭ وسى ءبىر كورىنىسىنەن دۇرىس ساباق الايىق. ارادا بىرنەشە ايدان كەيىن ماسكەۋدەن قازاقستانعا اتى وشكىر گولوششەكين جىبەرىلدى. ونىمەن بىرگە قازاققا «بولىنگەندى ءبورى جەيدىنىڭ» كەرى كەلدى» دەگەن جولدارى مەن كەيبىر تۇستارىن رەداكتسيا ج.سۇلەيمەننىڭ اتىنان وزدەرى قوسقانعا ۇقسايدى. شاماسى ج.سۇلەيمەن بۇل «بايانداۋ حاتتى» تۇپنۇسقادان قازاق تىلىنە ەرتەرەكتە اۋدارعان سياقتى. سەبەبى عالىم ماتەريالدى ارحيۆتەن 22 جىل بۇرىن العان. نەگە ءوزىنىڭ كوزى تىرىسىندە جاريالاماعان؟ ءتىپتى قولجازبا ناقتى جۇماجان مىرزانىكى مە؟ قولجازبانى جاريالاۋعا كىم رۇقسات بەردى؟ سۇراق كوپ. ەڭ باستىسى, «اقيقات» جۋرنالى ساكەننىڭ قولى دەپ جالعان اقپار تاراتقاندارى ءۇشىن جاۋاپ بەرۋلەرى قاجەت!
ساكەننىڭ ءستاليننىڭ قابىلداۋىندا بولىپتى دەگەن ءسوز قازىر قۇلاققا تۇرپىدەي تيگەنىمەن, ول كەزدە قىزمەت بابىمەن ءبىر ەمەس, ءجۇز رەت كىرۋى مۇمكىن. ولاردىڭ ءبارىن گەنسەكپەن جولىققانى ءۇشىن ۇلت مۇددەسىن ساتتى دەپ جورامالداي سالۋعا بولمايدى. ەل ءۇشىن قۇربان بولعان ارىستاردىڭ ارقايسىسى, ادام قولىمەن الاسارتۋعا كەلمەيتىن ءبىر-ءبىر شىڭ! ءبارىنىڭ ماقساتى – قازاقتى باقىتقا جەتكىزۋ. سوندىقتان بيىلعى س.سەيفۋللين, ب.مايلين, ءى.جانسۇگىروۆ, ت.رىسقۇلوۆ, س.قوجانوۆتاردىڭ 125 جىلدىعى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە اتاپ ءوتىلۋى ءتيىس!
قانات ءجۇنىسوۆ
