ءتىل تاعدىرى تىكەلەي سول ۇلت پەن ۇلت باسىنداعى رۋحاني تولىسقان تۇلعالاردىڭ قولىندا دەپ توپشىلاساق, ەلباسى وسى ۇردىستەن شىعىپ وتىر. حالقىنىڭ ۇلكەن جاناشىرى رەتىندە انا ءتىلىمىزدى ساقتاۋدىڭ ءبىر جولى رەتىندە ءالىپبيدى لاتىن قارپىنە كوشىرۋدى ۇسىندى. ءبىزدىڭ مىندەت ەل ءىسىن مەنىكى, سەنىكى دەپ ءبولىپ قاراماي, ءبىرتۇتاس بىرلىكتە جۇزەگە اسىرۋ.
تاريحقا شولۋ جاساساق, قازاق حالقى دامۋ بارىسىندا 5-6 ءالىپبيدى باسىنان وتكىزگەن. ماسەلەن, تۇركى زامانىندا ورحون-ەنيسەي ەسكەرتكىشتەرىندە ەجەلگى تۇركى جازۋى نەمەسە رۋنا جازۋىن (سىنا) قولدانعان. ەسىك قورعانىنان تابىلعان التىن ادام جانىندا كۇمىس توستاعان تابىلىپ, سىرتقى قابىرعاسىندا 26 تاڭبادان تۇراتىن جازۋ بولعان. ونى اتاقتى فيلولوگ التاي امانجولوۆ وقىعان كەزدە بىلاي دەپ اۋدارادى: «اعا ساعان وشاق, جات تىزەڭدى بۇك, حالىقتىڭ قارنى توق بولعاي». ودان كەيىنگى ءVىىى عاسىردا كوشپەلى تۇرىك تايپالارىنىڭ باسىم بولىگى مۇسىلمان ءدىنىن قابىلدادى جانە ح عاسىردان باستاپ تۇرىكتىڭ سىنا جازۋى ىعىستىرىلىپ, اراب ءالفاۆيتى قالىپتاسىپ, بەرىك ورنىقتى. حح عاسىردىڭ باسىنداعى اۋمالى-توكپەلى ساياسي وقيعالارعا بايلانىستى 1920 جىلى كەڭەس وكىمەتى ورناعاننان كەيىن 1926 جىلى احمەت بايتۇرسىن ۇلى اراب ءالىپبيىن رەفورمالاپ, توتە جازۋدىڭ نەگىزىن قالادى. ءسويتىپ 1926 جىلدان 1929 جىلعا دەيىن اراب ءالفاۆيتىنىڭ قازاقشاعا يكەمدەلگەن توتە جازۋىن قولداندىق. مىسالعا قىتايداعى قانداستارىمىز ءالى سول ءالفاۆيتتى قولدانىپ كەلەدى. كەڭەس وكىمەتى 1929 جىلى لاتىن الفاۆيتىنە اۋىستىردى, ال 1940 جىلدان باستاپ قازىرگى قولدانىستا جۇرگەن كيريليتساعا وزگەرتتى. 1991 جىلى كسرو يمپەرياسى ىدىراپ 15 وداقتاس رەسپۋبليكا ارقايسىسى جەكە-جەكە تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن, تۇركىتىلدەس باۋىرلاس, قانداس ەل ازەربايجان, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان لاتىن الفاۆيتىنە كوشتى. ەندىگى جەردە ءبىز دە وسى ءۇردىستى قولعا الىپ, بىرتىندەپ لاتىن قارپىنە كوشكەلى وتىرمىز. ءتىلشى قاۋىمىنىڭ عىلىمي نەگىزدەگى دالەلدەرىنە سۇيەنسەك تە, جاھاندانۋ زامانىنداعى قوعام بەتالىسىنا ۇڭىلسەك تە, دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ ءۇشىن دە, ەلىمىزدى الەمگە تانىتۋ ءۇشىن دە, قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ءۇشىن دە لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋدىڭ ارتىقشىلىعى وتە زور. ەڭ ءبىرىنشى, بولاشاق بالالارىمىز ءۇشىن اۋاداي قاجەت.
لاتىن تاڭباسىنا كوشۋ ءبىر جىلدىڭ نەمەسە ءبىر كۇننىڭ ماسەلەسى ەمەس. ەلباسى ۇسىنىسىنان كەيىن فيلولوگ عالىمدارىمىز تىنىمسىز ەڭبەك ەتىپ جاتىر. لاتىن قارپىنە كوشۋ ماسەلەسىندەگى ەڭ العاشقى ءىس-ارەكەتتەر ءتىلشى قاۋىمىنىڭ لاتىن الىپبيىنە كوشكەن مەملەكەتتەردىڭ ءىس-تاجىريبەسىن زەرتتەپ-زەردەلەۋى. ونداعى ماقسات جالپى لاتىن تاڭباسىن قابىلداعان كەزدە قانداي قيىنشىلىقتار بولدى, ەرەكشەلىكتەرى نەدە, ارتىق تۇستارى قايسى دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ الۋ. وسىنىڭ ءبارىن ەلەپ-ەكشەلەپ, ناقتى ءبىر شەشىم شىعارۋ. وسى ماقساتتا الدىڭعى ەلدەردىڭ جىبەرگەن قاتەلىكتەرىن قايتالاماس ءۇشىن جاڭا ءالىپبيدىڭ بىرنەشە نۇسقاسى ەل تالقىسىنا ۇسىنىلدى, كوپتىڭ پىكىرى ەسكەرىلدى. سوڭعى نۇسقاسى 2018 جىلدىڭ 19 اقپانىندا ەلباسى جارلىعىمەن قابىلداندى. جاڭا لاتىن نەگىزدى قازاق الىپبيىندە 32 تاڭبا بار. كيريلل الىپبيىندەگى 42 تاڭبانىڭ 10 تاڭباسى, ياعني ورىس تىلىندەگى بارلىق تاڭبا الىندى. جاڭا ءالىپبيدىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىگى دياكريتيكالىق اكۋت جانە ەكى دىبىسپەن بەرىلەتىن ديگرافتا دەپ ويلايمىن. ەلباسى: «لاتىن جازۋىنا كوشۋدىڭ تەرەڭ قيسىنى بار. ولار قازىرگى تەحنولوگيالىق ورتانىڭ, قازىرگى دۇنيەجۇزىندەگى كوممۋنيكاتسيانىڭ, ءححى عاسىرداعى عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ ەرەكشەلىكتەرى» دەگەن بولاتىن. عالامتور دامىعان زاماندا جاڭا ءالىپبي ارقىلى اقپاراتتار كەڭىستىگىنە ەركىن كىرۋگە بولادى. ويتكەنى جاراتىلىستانۋ, تەحنولوگيا, مەديتسينا, تۋريزم, عىلىم مەن مادەنيەت سالالارىندا ءدال وسى لاتىن ءالىپبيى كەڭىنەن قولدانىلادى. وسى سالاداعى ءبىلىمىمىزدى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن, شەتەلدەن ءىس-تاجىريبە الۋ ءۇشىن, وزىق تەحنولوگياسىن مەڭگەرۋ ءۇشىن بىزگە لاتىن گرافيكاسى اۋاداي قاجەت. وعان قوسا, شەتەلدەگى قانداستارىمىزدىڭ دا, جالپى تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسقىسى كەلگەن الەم حالىقتارى ءۇشىن دە, ءوز ەلىمىزدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ءۇشىن دە لاتىن قارپىنە كوشكەنىمىز ورىندى دەپ سانايمىن.
ەلباسى جۋىرداعى « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىندا «ارحيۆ-2025» جەتى جىلدىق باعدارلاماسىن جاساۋدى ۇسىندى. وندا پرەزيدەنت ەجەلگى داۋىردەن قازىرگى زامانعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن بارلىق وتاندىق جانە شەتەلدىك مۇراعاتتار دۇنيەسىنە ەلەۋلى ىرگەلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدى تاپسىردى. ال وسى ارحيۆتەردەگى شاڭ باسىپ جاتقان تاريحي جازبا مۇراعاتتار لاتىن الىپبيىندە جازىلعانىن ەسكەرسەك, قالاي عانا لاتىن گرافيكاسى كەرەك ەمەس دەپ ايتامىز. شەتەلدىك ارحيۆتەردە ءتۇپ-تامىرىمىزدى انىقتايتىن, اتا-بابالارىمىزدى تانىتاتىن, ەلدىگىمىزدى ايقىندايتىن قانشاما تىڭ دەرەكتەر جاتىر. لاتىن الىپبيىنە كوشسەك, قۇندى دەرەكتەردىڭ ءبارىن بىرتىندەپ حالىق نازارىنا ۇسىنار ەدىك.
جالپى, لاتىن نەگىزدى قازاق الىپبينە كوشۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى ءالى دە تۇسىندىرمە جۇمىستارىن جۇرگىزۋىمىز كەرەك. قاراپايىم حالىقتىڭ تۇسىنىگىن, كوزقاراسىن وزگەرتۋىمىز قاجەت. عالىمدارىمىز جاڭا الىپبيگە بايلانىستى ىزدەنىپ, ءتۇرلى ۇسىنىس, ەڭبەكتەرىن جازىپ جاتىر. سول جۇمىستاردى باعالاپ, ەل بولاشاعى ءۇشىن قابىلدانعان شەشىمگە قولداۋ كورسەتۋ كەرەك ەكەنىن ۇعىندىرۋىمىز ابزال. جاقسىنى ۇيرەنبەككە ۇمتىلۋىمىز ءبارىمىز ءۇشىن ءتيىمدى بولماق.
ءابدىماناپ بەكتۇرعانوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
