قوعام نازارىن الاڭداتاتىن بۇل كوكەيتەستى ماسەلە كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. اسىرەسە اۋىل جاستارىن قوعامنىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي ومىرىنە تارتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە بارلىق جاعدايلار جاسالۋدا.
ماسەلەن, باياناۋىل اۋدانى مايقايىڭ كەنتىنە سۇڭقار اقانوۆ 2017 جىلى اكىمى بولىپ تاعايىندالدى. مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ سالاسىنا ساي ماماندانىپ, وقىپ ءبىلىپ العانى از بولعان با, وكىنىشكە قاراي, ارادا ءبىر جىل وتكەندە سۇڭقار اقانوۆ قىزمەتىنەن كەتتى. ال كەنت اكىمىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى رۋسلان ماحامبەتوۆ دەگەن جاس جىگىتكە دە تۇرعىنداردىڭ كوڭىلى تولمادى. وبلىستىق اكىمدىك سايتىنا بولاشاق اكىمگە لايىقتى, ءوز قىزمەتىنىڭ ساياسي ماڭىزدىلىعىن تۇسىنەتىن ادام تاڭداۋ كەرەكتىگى جازىلدى.
وڭىردەگى اۋداندىق, قالالىق اكىمدىكتەردە بىلىكتىلىگى مەن بىلىمدەرىن مەملەكەتشىلدىك مۇددە تۇرعىسىنان كورسەتە الماي, جەكە باسىنىڭ قامىن قىزمەتىنەن جوعارى قوياتىن جاس باسشىلار بارىن كورىپ تە ءجۇرمىز.
ءوز كەزەگىندە پاۆلودار قالاسىنىڭ اكىمى ءانۋار كۇمپەكەەۆ تە قىزمەتكە كەلمەي جاتىپ-اق, سوگىس الىپ ۇلگەردى. جاس اكىم قىمبات, جايلى, جىلى, جايدارى كوتتەدجدە ەلدەن ەرەكشەلەنىپ تۇرعىسى كەلگەن كورىنەدى.
قازىر «جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ» جوباسىنا جاستاردى تارتۋداعى الەمدىك تاجىريبەنى ۇيرەنۋ, جاستار باستامالارىن قولداۋ, ولاردى مەملەكەتتىك-جەكە سەرىكتەستىك اياسىندا جۇزەگە اسىرۋ جۇيەلەنۋدە.
جالپى, مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلگەن جاستاردىڭ ادامي جانە قۇقىقتىق سانالارى جەتىلمەي ولار ەل الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە المايدى.
وسىلاي بولا تۇرا, جاستاردى «جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى» دامىتۋ بويىنشا باسقا ەلدەردىڭ تاجىريبەسى, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ جۇمسالۋ ءتارتىبى قىزىقتىرادى. ولار جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋعا قاتىسۋعا دا دايىن. بىراق ەكونوميكا, قارجى, ساياسات, ەسەپ, جوسپارلاۋدى بىلەتىن, ەكونوميست-بۋحگالتەر, اگرونوم جانە تەحنولوگتارعا ءبىلىم مەن بىلىكتىلىك جەتىسپەيدى. اۋىلداردا جاستاردىڭ اكىمدىك جانە ماسليحاتتارمەن بايلانىسى از.
مەملەكەتتىك مەكەمەلەر, اۋىلدىق اكىمدىكتەر جاستار اراسىندا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋعا جاستاردىڭ قاتىسۋ ادىستەرى مەن ونىڭ ماڭىزى تۋرالى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جەتىسپەي جاتقانداي.
پاۆلودار وڭىرىندە دە «جاستار باستامالارىن دامىتۋ ورتالىعى», جاستار ساياساتى ماسەلەلەرى جونىندەگى باسقارما جۇمىس ىستەيدى. وسى باسقارما مەن ورتالىقتا تەك قانا قالا جاستارى ءۇشىن ەمەس, ارنايى اۋىل جاستارىنا ارنالعان بولىمدەر بولسا, اۋىل جاستارى دا جاڭاشىلدىقتاردان شەت قالماس ەدى.
ءوزى دە اۋىلدا ءوسىپ, ەڭبەك جولىن اۋىلدان باستاعان وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆ بىلتىر جەرگىلىكتى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مۇشەلەرىن اۋىل جاستارىمەن ارنايى جوبالار جاساۋ ارقىلى بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە شاقىرعان-دى.
ال جاس مامانداردى اۋىلعا تارتۋدى وڭتايلاندىرۋدىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى – اۋىلعا قاجەتتى ماماندىقتارعا اۋىلدان شىققان جاستاردى تارتۋ. سوندا جاستار اۋىلدا تۇراقتاپ قالادى. مۇنداي دا مىسالدار جەتكىلىكتى.
جەلەزينكا اۋىلىندا تۋىپ وسكەن رايحان ۋسينا ۇلىبريتانيادا «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا وقىپ, ماگيستراتۋراعا ەدينبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىنە تۇسەدى. شوتلانديا, فرانتسيا, ۇلىبريتانيا, بەلگيانى ارتقا تاستاپ, «ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلاماسىن پاتريوتتىق سەزىممەن قابىلداعان جاستاردىڭ ءبىرى. ول تۋعان اۋىلىنا قايتا ورالدى.
– سوندىقتان, اۋىلداعى مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەك اۋىلعا قايتا ورالاتىنداي باعدارلامالىق قولداۋ قاجەت. وقۋ بىتىرگەن تۇلەك ءوز اۋدانىنا كەلىپ جۇمىس ىستەۋگە مىندەتتەنەدى. ويتكەنى, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جاڭاشىل-يننوۆاتسيالىق ادىستەرىن جەتىك مەڭگەرگەن بىلىكتى ماماندار جەتىسپەيدى. اۋىلدىڭ وركەندەۋىنە, دامۋىنا قوماقتى قارجىلار ءبولىنىپ جاتقاندا, اۋىلدا سول قارجىنى يگەرەتىن, ماماندار تاپشى اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى كادر دايارلاۋ ىسىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت, – دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ماماندارى.
قازىر وڭىردەگى قاي اۋداندىق اكىمدىكتىڭ سايتىن اشىپ قاراساڭىز, ارنايى مامانداردىڭ جوقتىعىنا كوزىڭىزدى جەتكىزەسىز. اكىمدىكتىڭ سايتىنان اۋداننىڭ تىنىس-تىرشىلىگى بايقالمايدى. اۋداندارداعى ءارتۇرلى بولىمدەردىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىنا ساي مالىمەت بەرۋدىڭ ورىنىنا, اۋدان اكىمىنەن باستاپ ورىنباسارلارى مەن ءبولىم باسشىلارىنىڭ ءومىرباياندارى جازىلادى. جۇمىس بارىسى, اۋدانداعى جاڭالىقتار, قاجەتتى اقپاراتتار كەيبىر اۋداندىق اكىمدىك سايتتارىندا جوقتىڭ قاسى. قازاق تىلىندە تۇسىنىكسىز سويلەمدەر, سوزدەر, قاتەلەر قاپتاپ ءجۇر.
ەلباسى بىلتىرعى 5 قازانداعى جولداۋىندا 2019 جىلدى جاستار جىلى دەپ جاريالاعانى جانە «اۋىل – ەل بەسىگى» دەگەن جاقسى جوبا ۇسىنعانى بەلگىلى. وسى ورايدا, وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ مامانى نۇرسۇلتان شاكىروۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر وڭىردە «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان جوبالار جاسالۋدا.
وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى گۇلنار يبراەۆانىڭ سوزىنە قاراعاندا, باعدارلاما باستالعالى وڭىردەگى اۋىلدارعا 3792 مامان قىزمەتكە بارعان. تۇراقتاماي كەرى قايتقان جاس ماماندار جايلى ءجيى ايتىلادى. بىرىنشىدەن, ولاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى جاسالمايدى, ەكىنشىدەن, اۋىل مەكتەپتەرىندە بالا سانى ازايۋدا.
الداعى ۋاقىتتا جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن تۇلەكتەر «ديپلوممەن اۋىلعا» باعدارلاماسى بويىنشا اۋىلدىق اكىمدىكتەردە قىزمەت ەتە الادى.
جۋىردا وڭىرگە جاساعان جۇمىس ساپارى بارىسىندا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايگۇل شايىموۆا باعدارلاما بويىنشا اۋىلعا قىزمەتكە كەلەتىن جاس دارىگەرلەر مەن مۇعالىمدەردىڭ قاتارىنا ەندى جاس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ دە قوسىلۋى مۇمكىن ەكەندىگىن, قازىر وسىنداي ماقساتتاعى زاڭ جوباسىنىڭ ءماجىلىس قاراۋىنا ۇسىنىلعانىن جەتكىزدى.
بىلىكتى جاس مامانداردىڭ كوپشىلىگى اۋىلدىق جەرلەردەگى مەملەكەتتىك قىزمەتكە قىزىعۋشىلىق تانىتا قويمايتىنى دا بەلگىلى. سوندىقتان, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى تاراپىنان «ديپلوممەن اۋىلعا» باعدارلاماسىنا اۋىلدىق جەرلەرگە جىبەرىلەتىن ەكونوميكا, قارجى, ەسەپ, ينفورماتيكا, كومپيۋتەرلىك باعدارلامالار ءتىلىن بىلەتىن بۋحگالتەر, ەكونوميست, قارجىگەر سياقتى باسقا دا ماماندىق العان جاس مامانداردى قوسۋ تۋرالى باستاما جاسالماقشى. ويتكەنى, بىلتىر «جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ» بويىنشا بيۋدجەتتىڭ ءتورت دەڭگەيلى تۇرىنە كوشۋ كەزىندە بارلىق اۋىل اكىمدەرىنىڭ دەنى – مۇعالىمدەر بولعاندىقتان, ەكونوميكا, قارجى ماماندارىنىڭ تاپشىلىعى قاتتى سەزىلدى.
فاريدا بىقاي,
«Egemen Qazaqstan»
پاۆلودار وبلىسى
