كوپشىلىككە جاقسى تانىس, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جانە وڭتۇستىك كورەيا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى قاتىناستار ستراتەگيالىق باعىتتا دامىپ, ەكى ەلدىڭ ۇكىمەتتەرى ايقىنداعان سەرىكتەستىك دەڭگەيىندە ورلەپ كەلەدى. سەۋل استانا, استانا سەۋل ءۇشىن ءىرى حالىقارالىق وداقتاس جانە ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەس بولىپ تابىلادى. بۇل ءبىز ءۇشىن قۋانارلىق جاعداي.
ءبىزدىڭ كىرىستەر كوميتەتىنىڭ رەسمي مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2017 جىلى 1,465 ملرد. اقش دوللارىنا جۋىق بولىپتى. بۇل كورسەتكىش ەكى ەلدىڭ اراسىنداعا ەكونوميكالىق بايلانىستىڭ وتە جوعارعى دەڭگەيدە ەكەنىن بايقاتادى. جالپى سەۋل مەن استانانىڭ ەكونوميكالىق بايلانىستارىنا باسقا شىعىس ەلدەرى قىزىعىپ قاراپ, سونداي مەجەنى كوزدەپ جۇرگەنى بەلگىلى. قازىرگى تاڭدا الەمدىك ديپلوماتيالىق ورتاداعى پايىم بويىنشا ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناس مۇددەلى ەلدەردىڭ بايلانىسىنىڭ دەڭگەيىن عانا كورسەتپەيدى ءارى ءوزارا ساياسي تۇسىنىستىكتەرى مەن پوزيتسيالارىنىڭ كۇشتىلىگىن, قارىم-قاتىناستارىنىڭ جاقىندىعى مەن اراقاشىقتىعىن مەڭزەيدى. سوندىقتان مۇنداي ساندىق كورسەتكىشتەر ماڭىزدى ەمەس دەپ ايتۋعا كەلمەيدى, كەرىسىنشە بايلانىستىڭ قۋاتى, قارقىنىنا جانە ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋدارتىپ, ءمان بەرگىزەدى.
اسىرەسە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءاردايىم قازاقستانداعى كورەي دياسپوراسى جانە كورەي بيزنەسىنە قامقورلىق كورسەتىپ وتىرادى. ول تۋرالى كورەي پرەزيدەنتتەرى ءبىر ەمەس بىرنەشە مارتە اۋىزدارىنان تاستاماي ايتىپ كەلدى. ءبىر كەزدە ءبىزدىڭ ەلوردامىزدىڭ تورىندە بولعان كورەي ەلىنىڭ ەكس-پرەزيدەنتتەرى نو مۋ حەن, لي مەن باك, پاك گىن حيە ءبارى وسى جاعدايعا توقتالىپ, پرەزيدەنتىمىزگە زور ريزاشىلىقتارىن جەتكىزىپ ءجۇردى. ودان باسقا كورەي تاراپىنىڭ پارلامەنت وكىلدەرى دە وسى جاعدايدى اتاپ ءوتتى. قازاقستاننىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان دوستىق پەن كەلىسىم ساياساتى, تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىككە قوسىپ وتىرعان ايتۋلى ۇلەسىنە جوعارعى باعا بەرىپ كەلۋدە. جانە شىعىس ەلى ءاردايىم مەملەكەتىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىنا زور قىزىعۋشىلىقپەن قارايدى. قازاقستاندى ورتا ازياداعى وڭتۇستىك كورەيانىڭ ماڭىزدى سەرىكتەسى دەپ سانايدى.
سونىمەن قاتار قازاقستان 27 جىل بويى سولتۇستىك كورەيامەن دە ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناسىن ۇزبەي كەلە جاتقان بىردەن ءبىر ەرەكشە ەل دەسەك ارتىق ايتپاسپىز. اتوم قارۋىنان باس تارتپاي وتىرعان سولتۇستىك كورەياعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوزىنىڭ دامۋ جولىن ءبىر ەمەس بىرنەشە مارتە رەسمي تۇردە باتىل ۇسىندى. سولتۇستىك كورەيانىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان قازىرگى ساياساتىنا بايلانىستى جانە ونىڭ جاساعان سىناقتارىنا ءاردايىم دەر كەزىندە ءۇن قاتىپ, يادرولىق قارۋسىزدانۋعا شاقىردى. كورەي تۇبەگىندە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ ورناۋىنا بايلانىستى ءوزىنىڭ پوزيتسياسىن بايقاتىپ, رەسمي تۇردە اشىق جاريالاپ وتىردى. بۇل تۇرعىدا پرەزيدەنتىمىزدىڭ كورەگەندىگىمەن قازاقستان تاراپى تۋىسقان ەكى ەلدى ءبىر ورتاق مۇددەگە شاقىرىپ, بارلىق ماسەلەنى كەلىسسوزدەر مەن ديپلوماتيا جولىمەن شەشۋدى جەتكىزىپ كەلەدى. ن.ءا.نازارباەۆ وسىدان ءبىر-ەكى جىل بۇرىن بۇۇ-نىڭ بيىك مىنبەرىنەن سولتۇستىك كورەياعا يادرولىق قارۋدان باس تارتىپ, قازاقستاننىڭ دامۋ جولىمەن جۇرۋگە شاقىردى. پرەزيدەنتتىڭ مۇنداي ۇسىنىسىن وڭتۇستىك كورەيالىق تاراپ ەرەكشە جىلى قابىلداپ, جوعارعى باعا بەرىپ كەلەدى. ن.ءا.نازارباەۆ مۇنداي ۇسىنىسىن ءبىر ەمەس بىرنەشە مارتە وعان دەيىن دە جاسادى. سوندىقتان ەكى ەلدىڭ باسىن بىرلىك پەن بەيبىتشىلىككە قازاقستان تاراپى ءجيى شاقىرىپ, ءۇن قوسۋدا. الەم الدىندا بەيبىتشىلىك ءۇشىن ساياسات جۇرگىزىپ وتىرعان ەل ەكەنىن ايقىن كورسەتىپ كەلەدى. استانادان پحەنيانعا بىرنەشە رەت ديپلومات جانە پارلامەنت وكىلدەرىنەن قۇرالعان دەلەگاتسيا رەسمي ساپارمەن بارىپ قايتتى. وسىنىڭ ءبارى قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىكتى تۋ ەتكەن ەل ەكەكىن كورسەتۋدە.
كورەي عالىمدارى قازىرگى تاڭدا سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋىنا بايلانىستى كەز-كەلگەن تاقىرىپتا ءسوز قوزعاسا, عىلىمي ماقالا نەمەسە زەرتتەۋ جاساسا, كورەيانىڭ بەدەلدى تەلەارنالارىندا ساراپتامالىق پىكىر بىلدىرەسە, قازاقستاندى اۋزىنان تاستاماي, مىندەتتى تۇردە ءبىزدىڭ ەلدى مىسال رەتىندە ەڭ ءبىرىنشى اتاپ كورسەتەدى. تەك قانا كورەي ەلىنىڭ ماماندارى عانا ەمەس, شەتەلدىك مامانداردىڭ دا سولاي دەگەنىن كورەيلەر دە ايتىپ جازىپ ءجۇر. بىلايشا ايتقاندا سولتۇستىك كورەيانىڭ كەلەشەگىنە قازاقستاننىڭ دامۋ جولى ەڭ ءتيىمدى, وزىق ۇلگى. سولتۇستىك كورەيا قازاقستان جولىن تاڭداۋ كەرەك دەپ قاداپ ايتادى. قازىرگى تاڭدا اقش پەن كحدر-دىڭ اراسىنداعى كەلىسسوزدەر جۇرۋدە. قازاقستاننىڭ اجداھا قارۋدان باس تارتۋى مەن دامۋ ۇلگىسى ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. وسىدان ەكى اي بۇرىن سەۋل ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «سولتۇستىك كورەيا ماسەلەسىنە» بايلانىستى ءبىر جيىندا عالىمدار قازاقستاندىق جولدى اتاپ ءوتتى. مۇنداي وتىرىس-جيىنداردا عالىمداردىڭ ءجيى بىلدىرەتىن پىكىرلەرى مەن كوزقاراستارى جانە ساراپتامالارىندا قازاقستان اتاۋىنىڭ ءجيى ەستىلۋى قازاق ساياساتىنىڭ جەمىسى دەپ اتاپ ءوتۋ كەرەك. وسىدان-اق قازاقستاننىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلى قانداي ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. ياعني, قازاقستاننىڭ تاڭداعان جولى سولتۇستىك كورەيا ءۇشىن وتە ماڭىزدى جانە ەڭ ءتيىمدى جول. ونى كورەي عالىمدارى مويىنداپ قانا قويماي, سول دەڭگەيدە جۇمىس اتقارىلسا, كورەي تۇبەگىندە تولىق يادرولىق قارۋسىزدانۋ جۇزەگە اساتىنىنا سەنىمدى.
جالپى قازاقستاننىڭ قوس كورەيامەن بىردەي جالعاستىرىپ كەلە جاتقان ديپلوماتيالىق بايلانىسىنىڭ ءوزى ەرەكشە نازار اۋدارتادى. كوپتەگەن ەلدەر سولتۇستىك كورەيامەن اتىشۋلى ءار «يادرولىق سىناق» سايىن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناسىن ءۇزىپ, مۇلدەم بايلانىس جاساماي كەلەدى. ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستى ءۇزۋ وڭاي ءىس, ال ونداي حالىقارالىق تىنىشتىقتى بۇزىپ وتىرعان ەلگە ءوزىنىڭ ساياساتى مەن دامۋ جولىن باتىل ۇسىنىپ, ونى بەيبىتشىلىككە تىمباي 27 جىل بويى شاقىرۋ ول ەرەكشە جاعداي. سوندىقتان قازاقستاننىڭ مۇنداي ساياساتى ءالى كوپ ەلگە ۇلگى بولارى ءسوزسىز. ءتىپتى سولتۇستىك كورەيا تاراپى ءبىزدىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىق الدىندا ۇسىنىپ جۇرگەن باتىل ۇسىنىسىمىزدى جانە سىني پىكىرىمىزدى ەتسىپ ءبىلىپ وتىرسا دا, بىزبەن ءارى قاراي بايلانىسىن جالعاستىرىپ وتىر. بۇل دا نازار بۇرۋعا تۇراقلىق ەرەكشە جاعداي. دەمەك سولتۇستىك كورەيا ءبىزدىڭ جولدى ءوزىنىڭ نازارىندا ۇستاپ وتىر دەپ ايتىپ, توپشىلاۋعا ابدەن قاقىمىز بار.
تاريحقا ءسال كوز جىبەرسەك كوك تۇرىكتەر يمپەرياسى جانە كوگۋريو مەملەكەتىنىڭ وداقتاستىعى, شيللا مەملەكەتىمەن ءبىزدىڭ « ۇلى دالامەن» ساۋدا بايلانىستارى ورناعانى تاعى بار. كوگۋريو مەملەكەتى قازىرگى سولتۇستىك كورەيانىڭ جەرىندە بولعان. ال «شيللا» وڭتۇستىك كورەيا جەرىندە بولعان مەملەكەت. ءبىرى اسكەري وداقتاس بولسا, بىرىنە ءبىزدىڭ مادەنيەت ىقپال ەتكەنىن, سونداي ءبىر دالەلدى مىسال «التىن سەمسەردىڭ» شيللادا جەرىندە تابىلعانىن وتكەن ماقالادا («كورەيادا تابىلعان التىن ساپتى سەمەر قازاق جەرىندە جاسالعان») اتاپ وتتىك. وسىنداي كەشەگى تاريحي بايلانىستار بۇگىندە ءوزىنىڭ ماڭىزدىلىعىن جويماي, جاڭا زامان تالابىنا ساي ورناپ, دامىپ كەلەدى.
قازاقستان 1992 جىلى 28 قاڭتار كۇنى وڭتۇستىك كورەيا جانە سولتۇستىك كورەيا رەسپۋبليكاسىمەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناسىن قاتار ورناتتى. سودان بەرى 27 جىل بويى ەكى ەلمەن ديپلوماتيالىق بايلانىسىن دامىتىپ, بىرىمەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك دەڭگەيىنە جەتسە, بىرىنە ءوزىنىڭ دامۋ جولىن ۇسىنعان ۇلگىلى مەملەكەت رەتىندە الەمگە تانىلدى. سوندىقتان بۇل قازاقستاننىڭ بەدەلىنە بەدەل قوسۋدا. الداعى ۋاقىتتا ونىڭ ساياساتى ءوز جەمىسىن بەرىپ, بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىق ءۇشىن جۇمىس جاساي بەرەتىنىن ايقىنداي تۇسەدى. اتالعان ەلدەر اراسىندا رەسمي ساپارلار مەن ەكونوميكالىق بايلانىستار, ءتۇرلى ساپارلار مەن ديپلوماتيالىق كەلىسسوزدەر ودان ءار جاندانىپ, دامي تۇسەدى دەگەن ويدامىز.
داستان اقاش,
ارنايى «ەگەمەن قازاقستان» ءۇشىن,
وڭتۇستىك كورەيا, سەۋل قالاسى
