مۇنداعى ءبىر عانا سەركە قوجامقۇلوۆ ۇستاعان قامشىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟ «اساۋعا تۇساۋدا» شاكەن ايمانوۆتىڭ پەترۋچيو رولىندە كيىپ, جۋىلا-جۋىلا جۇقارىپ, جىرتىلىپ كەتكەن شالبارى, كەيىنگى اكتريسالار «جولىن بەرسىن» دەپ ىرىمداپ ءبىر كيگەننەن كەيىن اسپەتتەپ ورنىنا قايتا قوياتىن ءسابيرا مايقانوۆانىڭ كولدەي كيمەشەگى, ونەر مايتالماندارىنىڭ قولجازبالارى, كۇندەلىكتەرى, 1930 جىلدارداعى سپەكتاكل افيشالارى, تىزە بەرسەڭ, تاۋسىلمايتىن بۇيىمداردان تۇتاس ءبىر مۋزەيدى تابان استىندا جاساقتاپ قويۋعا تەاتردىڭ مۇمكىندىگى ابدەن جەتەدى. وسىلاردىڭ ىشىندە «ىمىرتتاعى ماحاببات» اتتى سپەكتاكل قويىلعان سايىن ىڭىرشاعى شىقسا دا, ساحنادا ء«وز ءرولىن ويناپ تۇراتىن» ايرىقشا كونە جادىگەر كوزىمىزگە ىستىق تارتادى. كورگەن سايىن وزىمىزگە قوياتىن ءبىر سۇراعىمىز تاعى بار. «وتكەن عاسىرلاردا اقسۇيەكتەر عانا تۇتىنعان اعاشى دا, سۇيەگى دە اسىل, قىمبات جيھاز قازاق تەاترىنىڭ ساحناسىندا قايدان ءجۇر؟» تۇيسىگىمىز الداماپتى, كامود, ديۆان, ۇستەلى, ءتورت كرەسلوسى, بارلىعى جەتى بۇيىمنان تۇراتىن جيىنتىق جادىگەردىڭ تاريحىن كوپ جىلدار بويى تەاتردىڭ باس سۋرەتشىسى بولعان ەسەنگەلدى تۇياقوۆ تامىلجىتىپ تۇرىپ ايتىپ بەردى.
– بۇل جيھازدى ءدال قازىر اۋكتسيونعا قويىپ ساتساڭىز, ميلليارد تۇراتىنىنا كەپىلدىك بەرە الامىن. ءبىر ورىندىعىنىڭ ءوزىن وسى سالانىڭ مىقتى ماماندارى ەش قينالماي 100 مىڭ دوللاردان ارتىق باعالايتىنى انىق. ويتكەنى بۇل – باعا جەتپەس راريتەت. 1980 جىلداردىڭ تۇسىندا تەاتر «شوقان ءۋاليحانوۆتى» ساحنالايتىن بولدى. مەن پاتشانىڭ سالتاناتىن اسىراتىن, زامانىنا لايىق جيھاز ىزدەي باستادىم. سەبەبى شوقاننىڭ پاتشامەن كەزدەسەتىن ساحناسى بار ەدى. سول زاماندى پاش ەتەتىن پاتشا پالاتاسىنا عانا ءتان اقسۇيەكتىك ادەمى جيھاز كەرەك بولدى, ال ونى اعاش شەبەرىنە تاپسىرىس بەرىپ جاساتساڭ, قارابايىر بولىپ شىعاتىنى بەلگىلى جانە مۇنى زالدا وتىرعان كورەرمەن مىندەتتى تۇردە اڭعاراتىن ەدى. قايتپەك كەرەك؟
ءبىر كۇنى ەسەنگەلدى اعامىزدىڭ كوكتەن ىزدەگەنى جەردەن تابىلادى. تەاترعا سۇيەگىنە ىلىنگەن ارىق, تاياعىنا سۇيەنىپ اياعىن ارەڭ سۇيرەتىپ باساتىن ورىس كەيۋاناسى كەلىپ سۋرەتشىنى سۇرايدى. ءجون سۇراسقان سوڭ الگى قاريا شارۋاسىن ايتادى. «بىلەسىز بە, مەنىڭ ۇيىمدە وتە كونە, تاريحي جيھاز بار ەدى. ءسىز سونى كورەسىز بە؟ سەبەبى ول قىمبات بۇيىمنىڭ باعاسىن ءبىر بىلسە, وسى ونەردىڭ ماڭايىندا جۇرگەن ادامدار عانا بىلەدى. مەنىڭ اجەمنىڭ كوزىندەي اۋلەتتىك اسىل مۇرانى باسقا ەشبىر جانعا سەنىپ تاپسىرا المايمىن. مەن قارتايدىم, بۇل جاقتا ەت جاقىن ەشكىمىم قالعان جوق, ودەسساعا, ەلىمە كەتەمىن» دەيدى...
تۇياقوۆ پاتەرگە كىرىپ بارعاندا, تالىپ تۇسە جازدايدى. ونىڭ الدىندا ءحVىىى عاسىردىڭ جاقۇتقا بەرگىسىز جادىگەرى تۇر ەدى.
1730 جىلدارى پەتەربۋرگتە ايگىلى جەلتوقسان وقيعاسى بولىپ, كوتەرىلىسكە شىققان دەكابريستەردىڭ ۇلكەن بولىگى قيىر شىعىسقا جەر اۋدارىلادى. «باستان قۇلاق ساداقا» دەپ ءجۇرىپ كەتۋ قايدان وڭاي بولسىن, يت ارقاسى قيانعا كۇيەۋلەرىنىڭ ارتىنان ىزدەپ بارعاندا, قۋ دۇنيەنى كوزى قيماعان ايەلدەرى ءۇي جيھازىنا دەيىن ارقالاي شىعادى. سولاردىڭ ءبىرى ايازدا قالدى ما, الدە اشتىق سەبەپ بولدى ما, ۆلاديۆوستوكقا دەيىن جەتە الماي, جولدا جيھازىن ساتىپ كەتۋگە ءماجبۇر بولادى. ال ساتىپ العان ادامى – الگى كەيۋانانىڭ ارعى اجەسى ەكەن.
بۇل جيھازدىڭ بىرەگەيلىك ماڭىزى سوندا, وندا ءبىر وتباسىنىڭ ءومىرى تۇتاستاي اعاش بەتىنە ويىلىپ سالىنعان. ەسىگىندە قۇلاقكەستى قۇل مەن كۇڭ عانا ەمەس, ارىستانعا دەيىن ۇستاعان قوجايىننىڭ ۇستەمدىگىن, جەمىس جەپ, ءجۇزىمنىڭ عانا شارابىن ىشكەن اسا باقۋاتتىلىعىن قولونەر شەبەرى اينىتپاي اعاش تىلىمەن سويلەتەدى. ال جيھازدىڭ ءوزى سۋدىڭ استىندا 300 جىل جاتىپ, كەپتىرىلگەن اعاشتان جاسالعان. مۇنى جانە جيھازدىڭ جاسالعان جىلىن ەرميتاج ماماندارى انىقتاعان. سەبەبى قاريا الدىمەن لەنينگرادتاعى ەرميتاجبەن حابارلاسادى. ولار الماتىعا كەلىپ جيھازدى الىپ كەتۋگە ۋادە ەتەدى, بىراق الدەقانداي سەبەپتەرمەن كەشەۋىلدەي بەرەدى. «مەنىڭ كۇتىپ وتىرۋعا ۋاقىتىم جوق, ودەسساعا تەزىرەك كەتۋىم كەرەك» دەپ سەكسەننەن اسقان قارت اجەي امالىنىڭ جوقتىعىنان تەاترعا بار بولعانى 1500 دوللارعا, جاي عانا سيمۆوليكالىق باعاعا ەسەپتەپ بەرە سالادى. «مەن بۇل جيھازدى سىزگە ءوزىمدى جانە ءوز جۇرەگىمدى سەنىپ تاپسىرعانداي سەنىممەن تاپسىرامىن. مۇنىڭ باعاسىن سىزدەن باسقا ەشكىم بىلمەيدى, ايالاپ ۇستاپ, كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاڭىزدار» دەيدى اۋلەتتىڭ قيماس مۇراسىن قالدىرىپ بارا جاتقان قاريا...
ايگۇل احانبايقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى
