الەم • 22 قاڭتار، 2019

پراكتيكالىق بازا دا ەسكەرىلدى

273 رەتكورسەتىلدى

ەل تاۋەلسىزدىگى تاۋەلسىز سانادان باستالادى. ۇلتتىق سانانىڭ شەگەندەۋىشى – جازۋ. مۇنى تەرەڭ تۇسىنگەن قوعام عانا جازۋ رەفورماسىن جاسايدى، مەملەكەت باسشىسى عانا تاۋەكەلگە بەل بۋىپ ونى جۇزەگە اسىرادى.

ىستانبۇلدىڭ «ايدىن» ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ پروفەسسورى شۇعايىپ قاراقاش قازاق عالىمدارىمەن كەز­دەسۋدە: «ادامزات تاريحىندا رە­فور­ماتور مەملەكەت باسشىلارى كوپ. بىراق جازۋ رەفورماسىن جاساۋ تەك جۇرەگىنىڭ تۇگى بار، ىسىنە، وزى­نە سەنىمدى كوشباسشىنىڭ عانا قولى­نان كەلەدى، سوندىقتان ولار ساناۋ­لى. سىزدەردىڭ ەلدىڭ پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ ادامزات تاري­حىن­دا جازۋدى رە­فور­­م­ال­اعان سون­داي مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءبىرى»، دەگەن ەدى. 

بۇگىندە سول رەفورمانىڭ ال­عاش­­قى كەزەڭى ناتيجەلى جۇزەگە استى دەۋ­گە ابدەن بولادى: جاڭا ۇلت­تىق جازۋ­­دىڭ لاتىن گرافيكاسى نە­گىزىن­دەگى ەملە ەرەجەلەرى ازىرلەنىپ، جۇرت­شىلىققا ۇسىنىلىپ وتىر. جاڭا ەملە ەرەجەلەرى قازاق جاز­ۋىن، سول ارقىلى قازاق ءتىلىن رە­فور­مالاۋدىڭ باستى تەتىگى. ءبىر قارا­عان­دا وڭاي كورىنگەنمەن، جازۋداعى ءداستۇردى ۇزبەۋ، ياعني قالىپتاسقان ورفوگرام­مالاردى ساقتاۋ، كيريلشەدە جوق ارىپتەردى لاتىنشامەن ءتيىمدى تاڭ­با­لاۋ، بوگدە ءسوزدى «قازاقشالاپ» جاز­عاندا ءتىلدىڭ دىبىستىق جۇيەسىن دۇ­رىس كورسەتەتىن ستاندارتتى جولدا­رىن تابۋ، باسقاشا ايتقاندا، سوز­دەر­دىڭ جازۋداعى سۋرەتى ورىسگرافي­كالى بەينەدە ابدەن ورىنىعىپ ال­عان بۇگىنگى سانا مەن جاڭا ءالىپبي نەگى­­زىندە قالىپتاساتىن «لاتىنگرافيكالى بولاشاق ساناعا» دا بىردەي قولاي­لى ەملە ەرەجەلەرىن جا­ساۋ وتە كۇر­دەلى زياتكەرلىك ەڭبەكتى قاجەت ەتتى.

ەرەجەنى جاساۋ پروتسەدۋراسى دەمو­كراتيالىق پرينتسيپپەن ەرەك­شەلەندى. ادەتتە جازۋ ەرەجەلەرىن ازىرلەۋ تەك ءتىلتانۋشى عالىمداردىڭ ايرىقشا قۇزىرەتى <لات. praerogativa> سانالادى. مۇنداي ەملە عىلى­مي-تەوريالىق بازاعا تابان تىرەيدى. ال جاڭا قازاق ەملەسىنىڭ بۇدان باسقا عىلىمي-پراكتيكالىق بازاسى دا بار. ەگەر ەملەنىڭ تەوريالىق بازاسىن ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيستر­لىگى عىلىم كوميتەتى احمەت باي­تۇر­سىن­ ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلى­مى ينستي­تۋ­تى جۇزەگە اسىرىپ كەلسە، عىلى­مي-پراكتيكالىق بازاسىن وسى رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ارنايى قۇرىلعان مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ءتىل ساياساتى كوميتەتىنىڭ ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى جاساپ شىقتى. ۇلكەن ەڭبەك اتقارىلدى. ءسويتىپ ەملەشى ماماندار جاڭا ەرەجەنى جاساۋدا عىلىمي-تەوريالىق قانا ەمەس، پراكتيكالىق بازاعا دا، ياعني ءارتۇرلى الەۋمەتتىك توپتىڭ 3000-نان استام وكىلى قاتىسقان سىناما-ساۋالناما، ساراپتاما ناتيجەلەرىنە، سول سياقتى 16 000-نان استام ازاماتپەن كوزبە-كوز كەزدەسۋلەر ارقىلى قالىڭ جۇرتشىلىققا جۇرگىزىل­گەن ناسيحات جۇمىستارى بويىنشا جيناقتال­عان پىكىرلەرگە دە سۇيەندى. وسىلاي­شا جيناقتالعان پىكىر لاتىن گرافيكاسىن كوشى­رۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميس­سيا جانىنداعى ورفوگرا­فيا­لىق، ادىستەمەلىك، تەرمينو­لو­گيا­لىق جۇمىس توپتارىنىڭ وتى­رىستارىندا عالىمدار اراسىندا قىزۋ تالقىلانىپ، ءپىسىپ وتىردى. 

ەملە ەرەجەلەرىنىڭ ءداستۇرى بەرىك، بۇل قازاق جازۋىنىڭ پرين­­­­تسيپتەرى مەن بازالىق نور­ما­­­لا­رى­نىڭ ساقتالۋى ارقىلى جۇزەگە اسىپ تۇر. بازالىق نورما دەگەنى­مىز – ۇلتتىق ءتىلدىڭ ەرەكشە­لىكتەرى مەن زاڭدىلىقتارىنا ساي­كەس قالىپتاسقان نورمالار. سون­داي-اق ەملەدە جاڭاشىلدىق تا بار. بۇل شەتتىلدىك سوزدەردىڭ ەم­لەسىندە ايقىن كورىنىس تاۋىپ وتىر. شەت­تىلدىك سوزدەردى ۇلتتىق ءتىل زاڭ­دى­­لىقتارىنا سايكەس يگەرىپ جازۋ ءتىلى­مىزدىڭ سىرتقى اسەرگە قار­سى تۇرۋ يممۋنيتەتىن قايتا قال­پىنا كەل­تى­رەتىن تەتىك بولماق. سوندىقتان جاڭا ەملە ەرەجەلەرىن كەڭىنەن ناسيحاتتاپ، جۇرتشىلىققا ءتۇسىندىرىپ، قولدانىسقا ەنگىزۋ اسا ماڭىزدى، سەبەبى ءوز ءتىلىنىڭ تازالى­عىن ساقتاۋ بۇگىنگى جانە بولاشاق قازاق­تىلدى قوعامنىڭ ورنىققان پسي­حولو­گيالىق دىتىنە اينالىپ وتىر.

انار فازىلجان،

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى

سوڭعى جاڭالىقتار

شقو-دا قار كوشكىنى ءجۇردى

ايماقتار • بۇگىن، 17:25

بالالىق شاقتىڭ كورمەسى

قوعام • بۇگىن، 15:56

قىلقالامنىڭ ۇشىنداعى بۋراباي

ايماقتار • بۇگىن، 15:25

اقمولادا براكونەرلەر قۇرىقتالدى

ايماقتار • بۇگىن، 15:18

ۇلى حاكىم ۇلاعاتى ۇرپاققا ۇلگى

رۋحانيات • بۇگىن، 15:09

انا ءتىلى – ارىم دەيتىن جاستار كوپ

قازاقستان • بۇگىن، 09:21

«اقىلعا ساۋلە قونباسا...»

قوعام • بۇگىن، 08:03

قاتىگەزدىك قايدان شىعادى؟!

قوعام • بۇگىن، 07:46

حيرۋرگ، عالىم، قالامگەر

رۋحانيات • بۇگىن، 07:38

اقتىق ساپارعا شىعارىپ سالدى

قوعام • بۇگىن، 07:34

تالاپتى جەتەر مۇراتقا

سۇحبات • بۇگىن، 07:27

ليۆيا ءتۇيىنى شەشىلە مە؟

الەم • بۇگىن، 07:17

تەلقوڭىر

رۋحانيات • بۇگىن، 07:12

بالالار وينايتىن الاڭقاي جوق

ايماقتار • بۇگىن، 07:11

ۇقساس جاڭالىقتار