ەڭ ءبىرىنشى ورىندا – مۇعالىمدەردىڭ زەينەت جاسى ماسەلەسى. راسىندا, قازىر ءبىلىم سالاسىنداعى رەفورما, كەزدەسەتىن قاراما-قايشىلىقتار, جەرگىلىكتى ورگانداردىڭ جاۋاپسىزدىعى مەن زاڭدى ورىنداماۋى, «تسيفرلى قازاقستان» جوباسى اياسىندا ەنگىزىلىپ جاتقان, اسىرەسە kundelik.kz ەلەكتروندى جۋرنالىن تولتىرۋ ماسەلەسى جۇيكەنى جۇقارتىپ جىبەرگەنى راس. بۇل تۋرالى كەيىنىرەك توقتالامىز. مۇعالىمدەردىڭ ىشىندە زەينەت جاسىنا جەتپەي زەينەتكە شىعىپ ءبىر-ەكى جىلدان كەيىن ومىردەن وتكەن ۇستازدارىمدى كورگەندە, ءبىر جاعىنان تاعدىر شىعار دەگەنىممەن, ويلانۋعا تۋرا كەلەدى. سوندىقتان مۇعالىمنىڭ زەينەت جاسىن قىسقارتۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە.
ەكىنشى ورىندا – ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا. ء«بىلىم تۋرالى» زاڭ بويىنشا مەكتەپتەردى كەرەك-جاراقپەن قامتاماسىز ەتۋ – جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ ەنشىسىندە. مەكتەپتەرگە كەڭسە تاۋارلارى, پرينتەر, كومپيۋتەر جوندەۋ, كارتريدجدەردى اۋىستىرۋ, ءتىپتى وعان سيا قۇيۋدى دا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان ء«بىلىم تۋرالى» زاڭىنىڭ 6-بابىنا سايكەس بەرۋى ءتيىس. بىراق بۇل كوپ جەردە بەرىلمەيدى, زاڭ ورىندالمايدى. بالكىم سوتقا بەرىپ, زاڭدى قۇقىعىمىزدى تالاپ ەتۋ كەرەك شىعار.
ءۇشىنشى ورىندا تۇرعان ماسەلە – مۇعالىمدەردىڭ باسپاسوزگە جازىلۋى تۋرالى. بۇل تۋرالى بۇرىننان ايتىپ كەلەمىز. مۇعالىمدى گازەتتەر مەن جۋرنالدارعا ەشكىم ماجبۇرلەپ جازدىرا المايدى. ماجبۇرلەگەن ادام زاڭ الدىندا جاۋاپتى. بۇل ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسى بويىنشا جەكە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنا قول سۇعۋ جانە كەمسىتۋشىلىك سيپاتتا قاراستىرىلادى. قىلمىستىق كودەكس بويىنشا جاۋاپقا تارتىلادى. ماجبۇرلەگەن ادام بۇل ءۇشىن باس بوستاندىعىنان دا ايىرىلۋى مۇمكىن. وكىنىشتىسى, ءبىز زاڭعا جۇگىنە بەرمەيمىز. ءباسپاسوز ماسەلەسى تىكەلەي مۇعالىمنىڭ وزىنە بايلانىستى.
ءتورتىنشى ورىندا تۇرعان – سەنبىلىكتەر. بۇل – كەڭەس وداعىنان قالعان سارقىنشاق ادەتتەردىڭ ءبىرى. ول كەزدە مۇنى اقشا ۇنەمدەۋ ءۇشىن جاسايتىن. قازىر جەتپەيتىن اقشانىڭ ورنىن جابۋ ما دەيسىڭ. قارسىلىق جوق, تازالاعىسى كەلگەندەر بارا بەرسىن, بىراق ساباقتان تىس ۋاقىتتا. سونىمەن قاتار مەكتەپتىڭ ماڭايىنىڭ ءشوبىن جۇلۋ سياقتى «قىزمەتتەر» دە قوسىلىپ كەتكەن. جۇمىس بەرۋشى مۇعالىممەن جاسالعان كەلىسىمشارتتا كورسەتىلمەگەن جۇمىسقا مۇعالىمدەردى جەگۋگە قۇقىعى جوق. سونىمەن قاتار بۇل تۋرالى اتا زاڭىمىزدا, ءبىلىم تۋرالى زاڭدا كورسەتىلگەن. ەندى مۇعالىم ءوزى تالاپ ەتە الماسا, ايتپاسا كىم كىنالى؟ پەداگوگ قىزمەتكەرلەردى ءوز قىزمەتىمەن بايلانىسى جوق جۇمىستارعا سالۋعا تىيىم سالىنعان. مەرەكە (دەمالىس) كۇندەرى كەزەكشىلىككە قويۋ دا زاڭعا تومپاق كەلەدى. قويىلعان ادامعا قوسىمشا اقشا تولەنۋ كەرەك نەمەسە باسقا كۇندەر ەسەبىنەن دەمالىس بەرىلۋى كەرەك.
بەسىنشى ورىندا – قاعازباستىلىق. مينيسترلىك قاعازباستىلىق ازايادى دەگەنىمەن, جاڭارتىلعان مازمۇنداعى ءبىلىم بەرۋ رەفورماسى قاعازدى ازايتا الماي وتىر. بۇرىنعىدان ەكى ەسەلەندى دەسەك تە بولادى. ساباق سايىنعى ءفورماتيۆتى باعالاۋ, بولىمدىك جيىنتىق باعالاۋ, توقساندىق جيىنتىق باعالاۋ, ت.ب. قاعازدى كوبەيتە تۇسپەسە ازايتقان جوق. ازىرگە مۇعالىمدەر ينتەرنەتتە نزم دايىنداعان وسى دۇنيەلەردى تاپسىرىپ ءجۇر. ينتەرنەتتەن مۇعالىمدەر عانا ەمەس, وقۋشىلار دا الۋدى ۇيرەندى. جيىنتىق باعالاۋدى ءار مۇعالىم نەگىزى ءوزى دە جاساۋىنا بولادى. بىراق ۋاقىتتىڭ تاپشىلىعى قولبايلاۋ بولىپ تۇرعانى.
التىنشى ماسەلە – kundelik.kz سايتى ارقىلى تولتىرىلاتىن ەلەكتروندى جۋرنال ماسەلەسى. كەيبىر جەرلەر ەكەۋىن دە تولتىرىپ وتىر. بۇل جوبانى تىكەلەي مۇعالىم قالتاسىن قاعۋعا كەلگەن بە دەرسىڭ. شەت اۋدان تۇگىلى قالانىڭ ىرگەسىندە تۇرىپ ينتەرنەت ماسەلەسى شەشىلمەگەن جەرلەر بار. ينتەرنەت ىزدەپ سابىلعان مۇعالىم. كەيبىرى ءوزىنىڭ قالتا تەلەفونىنان كىرىپ, كەيبىرى باسقا جاقتان ارىپتەستەرىن كومەككە شاقىرۋعا ءماجبۇر. ونىڭ ۇستىنە رەيتينگ قۋالاۋ دەگەن تاعى بار. نەگە مۇعالىم كۇندەلىككە كىرگىسى كەلمەيتىن اتا-انا مەن وقۋشىنىڭ (جاعدايى كەلمەۋى دە مۇمكىن) ورنىنا كىرىپ كلوۋن بولۋى كەرەك؟! ەلەكتروندى كۇندەلىككە كىرمەيتىن اتا-انا ءۇشىن جۋرنالعا تۇسىندىرمە جازۋى كەرەك؟ بۇرىننان ايتىپ كەلەمىز, الدىمەن مەكتەپتەردىڭ جاعدايىن جاساۋ كەرەك.
جەتىنشى – جۇمىس اپتاسى تۋرالى. قازىر مەكتەپتەردە بەس كۇندىك جۇمىس اپتاسى. مۇعالىمدەر ءۇشىن التى كۇندىك جۇمىس اپتاسى. زاڭ نە دەيدى؟ مۇعالىمنىڭ اقشا تولەنىپ وتىرعان ساعاتى – 18 ساعات. باسقا ەشتەڭەگە تولەنبەيدى (قوسىمشا جۇمىسى بولماسا). اپتاسىنا 40 ساعات جۇمىس ۋاقىتى دەلىك. 18 ساعات استرونوميالىق ساعاتقا تولمايدى. وسى ۋاقىتتىڭ ىشىنە مۇعالىمنىڭ مەكتەپتە جۇرگەن ۋاقىتى ء(ۇزىلىس) جينالىستارعا قاتىسۋى, داپتەر تەكسەرۋ, شارالارعا قاتىسۋى, ۇيدە ساباققا دايىندالعانى, ءتۇننىڭ ورتاسىنا دەيىن ۇيقى كورمەي ەلەكتروندى جۋرنالدى تولتىرۋى, بارلىعى وسى 40 ساعاتتىڭ ىشىنە كىرەدى. سوندا مۇعالىمنىڭ جۇمىس ۋاقىتى 40 ساعاتتان اسىپ كەتەدى. ال ديرەكتورلار بولسا سەنبى كۇنى دە مۇعالىمدەردىڭ مەكتەپتە جۇرگەنىن قالايدى. 5 كۇندىك ساباق دەپ 8 ساعات ساباقتى 5 كۇندە «قىلقىنىپ» وتكەننەن گورى 6 كۇن وتكەن الدەقايدا جەڭىل. سوندىقتان مەكتەپ ديرەكتورلارى دا ويلانۋلارى كەرەك.
ءبىلىم سالاسىندا كولدەنەڭ كوك اتتىلاردىڭ مەدال ساۋداسىنا تىيىم سالۋ كەرەك.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەكتەپتەردى اكىمدىكتەردەن ءبولىپ السا دەگەن دە ۇسىنىس ءجيى كوتەرىلىپ ءجۇر. سوندا بارلىعىن اكىمدىككە ىسىرا سالىپ وتىرماس ەدى. اكىمدىك تە مەكتەپكە قاراپ تەگىن جۇمىسشى ىزدەپ « ۇلىماس» ەدى. سونىمەن قاتار بيىلدان باستاپ مەكتەپ ديرەكتورلارىن سايلاۋ باستاماسى دا كوتەرىلىپ جاتىر. دۇرىس, دەگەنمەن مەكتەپ ديرەكتورىن مۇعالىمدەرگە سايلاتۋ كەرەك. مۇعالىم سايلاعان ديرەكتور اكىمدەردەن گورى مۇعالىمدەردىڭ جاعدايىن ويلايدى.
ەندى ءبىر ماسەلە – اتتەستاتسيالىق تەستىلەۋ ماسەلەسى. تەستىلەۋمەن مۇعالىمنىڭ دارەجەسىن ولشەيتىندەي مۇعالىم اقپارات تاسىمالداۋشى ەمەس, ول – وقىتۋشى! كورىنگەننىڭ پروەكتىسىندە, قۇجاتىندا كورسەتىلگەن دۇنيەنى بىلۋگە مىندەتتى ەمەس. اركىمنىڭ ءوز مەتوديكاسى, نەگىزگە الىپ وتىرعان اقپارات كوزدەرى بار. مۇعالىمنىڭ كاسىبي شەبەرلىگى, ءوزىنىڭ مەتوديكاسىن دالەلدەۋى كەرەك. سوندىقتان بىلىكتىلىكتى تەستىلەۋمەن ولشەگەن دۇرىس ەمەس. قازىرگى زاماندا اقپارات كۇندە وزگەرەدى. كەز كەلگەن اقپاراتتى اركىم ءار جەردەن الا الادى. مۇعالىمنەن تەروبايتتىق فلەشكا جاساعاندى دوعاراتىن ۋاقىت جەتتى.
جاڭارتىلعان مازمۇنداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى قاعازعا كومىپ قويدى. باس كوتەرتپەيدى. كەرەكسىز جاقتارىن ءسىز بولىپ, ءبىز بولىپ الىپ تاستاۋدى تالاپ ەتۋىمىز كەرەك. وسىلاي جالعاسا بەرسە, تاياۋ ۋاقىتتا مەكتەپتە مۇعالىم تاپپاي قالۋىمىز دا ىقتيمال.
مەيىرجان تەمىربەك,
«مۇعالىم مارتەبەسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى
شىعىس قازاقستان وبلىسى
