جوعارى ءبىلىمدى, جاۋاپتى قىزمەتتەگى ازاماتتاردىڭ جەمقورلىققا بارعانى جونىندەگى بۇدان باسقا دا دەرەكتەر ادەپ جونىندەگى كەڭەس وتىرىسىندا ءمالىم ەتىلدى. سايرام اۋدانىنىڭ پروكۋرورى و.ءابدىرامانوۆ ءبىلىم سالاسىنداعى تەكسەرۋ ناتيجەلەرىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جولداعان. كەڭەس وتىرىسىنا نەگىز بولعان دا وسى تەكسەرۋلەردە انىقتالعان ءبىلىم بولىمىندەگى جاۋاپسىزدىق پەن باسشىلار تاراپىنان باقىلاۋدىڭ ءتيىستى دارەجەدە بولماۋىنا بايلانىستى مەكتەپ ديرەكتورلارى, بالاباقشا مەڭگەرۋشىلەرى تاراپىنان ورىن العان زاڭسىزدىقتار. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس بويىنشا ءبىلىم سالاسىنا ەنگىزىلىپ جاتقان باستامالار مەن ناقتى تاپسىرمالار دا بۇل اۋداندا ورىندالماي وتىر. وسى ارادا ەسكە سالا كەتەيىك, ەلباسى ن.نازارباەۆ استاناداعى القالى جيىندا وبلىستا ءبىلىم سالاسىنداعى پاراقورلىقتىڭ اسقىنىپ كەتكەنى سونشالىقتى, ديرەكتورلاردىڭ ەدەن جۋشىنى دا جۇمىسقا پارامەن قابىلدايتىنىن مىسالعا كەلتىرگەن بولاتىن. ەلباسى «باسقا ەش جەردە ونداي جوق, تەك سەندەردە بار» دەگەن ەدى سول جولى. وسى سىننان سوڭ تۇركىستان وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى مەكتەپتەردەگى پاراقورلىقتى جويۋ ءۇشىن ءبىلىم مەكەمەلەرىندەگى بوس ورىندارعا مامان قابىلداۋدى ارنايى پورتال ارقىلى جۇرگىزۋگە كوشتى.
الايدا سايرام اۋدانىنداعى مەكتەپ ديرەكتورلارى مامان قابىلداۋدى پورتالدان تىس, بۇرىنعىداي جۇرگىزە بەرگەن. مۇنى بالكىم سالعىرتتىق دەرسىز, الدە ادەيى جەكە مۇددەنى كوزدەگەن ارەكەت بولار. ايتپەسە بۇل باستاما استاناداعى القالى جيىندا جەرگە قاراعانداي بولعان وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسى بويىنشا ەنگىزىلگەنى ءمالىم. اۋداندىق ءبىلىم بەرۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى اسان باباشوۆ بۇل تاپسىرمانى ورىنداۋعا ق ۇلىق تانىتپاعان سياقتى. ولاي دەيتىنىمىز, «jumis.sitcen.kz» پورتالى ىسكە كىرىسكەلى سايرامداعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا 163 قىزمەتكەر, ونىڭ ىشىندە 13 ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى, 126 مۇعالىم, 24 تەحنيكالىق مامان پورتالدان تىس, ەسكى ءادىس-ءتاسىل بويىنشا قابىلدانعان. مەكتەپكە مامانداردى پورتال ارقىلى قابىلداۋدىڭ ماقساتى جەمقورلىقتىڭ, پاراقورلىقتىڭ الدىن الۋ ەدى, ال اۋدانداعىلاردىڭ نەگە «ەسكى ءادىستى» قالاعانىن تومەندەگى فاكتىلەردەن كەيىن باعامداي بەرىڭىز.
اۋداننىڭ قارابۇلاق اۋىلىنداعى دالابازار نەگىزگى ورتا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى ءبىرىنشى ماۋسىمدا ماماندى جۇمىسقا قابىلداۋ ءۇشىن پارا الۋ ۇستىندە قۇزىرلى ورگان قىزمەتكەرلەرىنىڭ قولىنا ءتۇستى. اۋداندىق سوتتىڭ شىعارعان ۇكىمى بويىنشا وقيعانى بايانداپ كورەلىك. شىمكەنتتىك ازامات جۇمىس ىزدەپ, مەكتەپ ديرەكتورى ح.بوتابەكوۆكە جولىققان. قارا باستىڭ قامى تەرەڭ ويلانۋعا مۇرشا بەرمەگەن ديرەكتور مەكتەپتىڭ شتاتتىق كەستەسىندە جوق, «باعبانشى» دەگەن قىزمەت اشىپ, الگى ازاماتتان 300 مىڭ تەڭگە سۇراعان. ديرەكتور 300 مىڭ تەڭگە پارانى الۋ ۇستىندە ۇستالىپ, سوت ونى 4,5 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل تولەۋ جازاسىنا كەستى. اۋدانداعى تۋبەركۋلەزبەن ناۋقاستانعان بالالاردى ساۋىقتىرۋعا ارنالعان بوبەكجايدىڭ ديرەكتورى ەكى ازاماتشانى مەكەمەگە تاربيەشى جانە ونىڭ كومەكشىسى شتاتىنا قابىلداۋ ءۇشىن پارا سۇراعان. ديرەكتور تاربيەشىنىڭ ورنىن 450 مىڭ تەڭگەگە, كومەكشىنىڭ ورنىن 250 مىڭ تەڭگەگە ساۋدالاپتى. پارا الۋعا دەلدالدىق ەتكەن مەكەمەنىڭ ەسەپشىسى 700 مىڭ تەڭگەنى سايرام اۋىلىنداعى ءدامحانالاردىڭ بىرىندە الۋ كەزىندە قۇرىقتالىپ, پارانىڭ ديرەكتورعا ارنالعانىن ايتادى. ارادا ەكى كۇن وتكەندە قىزمەتتىك بولمەسىندە 700 مىڭ تەڭگەنى الۋ بارىسىندا ديرەكتوردىڭ ءوزى ۇستالادى. ونى ءۇش جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرعان سوت ەسەپشىگە ءۇش جىلعا باس بوستاندىعىن شەكتەۋ جازاسىن تاعايىندادى.
اۋداندا 13 مۇعالىم ديپلومىنا سايكەس كەلمەيتىن پاندەردەن ساباق بەرىپ كەلگەنى دە تەكسەرۋلەردەن كەيىن بەلگىلى بولىپ وتىر. مىسالى, ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى پسيحولوگتىڭ مىندەتىن اتقارسا, سىزۋ ءپانىنىڭ مامانى تەحنولوگيادان, باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى ەڭبەكتەن ساباق بەرىپ كەلگەن. سايرام – جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى سۋيتسيد وقيعالارى ءجيى تىركەلەتىن اۋدان. ال وڭىردەگى مەكتەپ پسيحولوگتارى وزدەرىنىڭ جۇمىستارىن قاعاز جۇزىندە جۇرگىزەدى. سونداي-اق تەكسەرۋ ناتيجەسىندە اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ تەندەر وتكىزۋدە بارماق باستى, كوز قىستى ارەكەتتەرگە ءجيى باراتىنى, مەردىگەرلەرگە اتقارىلماعان جۇمىستار ءۇشىن قارجى اۋدارىپ جىبەرۋ فاكتىلەرى انىقتالعان. وسىنداي زاڭسىزدىقتار قارالعان ادەپ جونىندەگى كەڭەس وتىرىسىندا اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسى اسان باباشوۆ كىنانىڭ ءبارىن مەكتەپ ديرەكتورلارىنا جاۋىپ, وزىنە شاڭ جۋىتقىسى كەلمەدى. ءبولىم باسشىسىن اقتاعانىمىز ەمەس, وسى ورايدا سەناتور داريعا نازارباەۆانىڭ جاڭا جىلدىڭ الدىندا وڭىرلەردەگى ءبىلىم باسقارمالارىن جويۋ جونىندەگى ۇسىنىسى ەسكە تۇسەدى. كوپشىلىك اراسىندا پىكىرتالاس تۋدىرعان ۇسىنىس نەگىزسىز ەمەس تە سياقتى. ويتكەنى بۇگىندە وبلىستىق, اۋداندىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم باسقارمالارى مەن بولىمدەرىنىڭ اتى دارداي مەكەمە بولعانىمەن, مەكتەپتەرگە ەشقانداي قۇزىرى جۇرمەيدى ەكەن. تىكەلەي باعىنباعان سوڭ ديرەكتورلار باسقارمانىڭ باستامالارىنا, تاپسىرمالارىنا سالعىرت قارايتىن سياقتى. اسان باباشوۆتىڭ مەڭزەپ وتىرعانى دا وسى ماسەلە. دەگەنمەن بۇل جاۋاپكەرشىلىكتەن جالتارۋعا نەگىز بولا المايدى. ەندى اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى باسشىسىنىڭ قىزمەتتە قالۋ-قالماۋ ماسەلەسىن اۋدان اكىمى شەشەتىن بولادى. ادەپ جونىندەگى كەڭەس الەۋەتتى مەردىگەردىڭ ورىندالماعان جۇمىسىنا قارجى اۋدارا وتىرىپ, زاڭدى تۇلعاعا ارتىقشىلىق كورسەتكەنى ءۇشىن سايرام اۋدانى ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسى اسان باباشوۆقا «قىزمەتىنە تولىق سايكەس ەمەستىگى تۋرالى ەسكەرتۋ» تۇرىندەگى تارتىپتىك جازا قولدانۋدى ۇسىندى.
زاڭسىزدىققا جول بەرگەندەردىڭ ءبىلىمدى ەكەنى انىق. وسى ءبىلىمدى ازاماتتاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا نە سەبەپتى باراتىنىنا بايلانىستى كوپ جورامال ايتۋعا دا بولار. عۇلاما بابامىز ءال-ءفارابيدىڭ ءوز داۋىرىنەن قالدىرعان – ء«بىرىنشى ماسەلە – ءبىلىم ەمەس, تاربيە. تاربيەسىزگە بەرگەن ءبىلىم ادامزاتقا اپات اكەلەدى» دەگەن وسيەتى دە وسىندايدا ەسكە تۇسەدى. جەمقورلىق قىلمىسقا بارعانداردى تاربيەسىزدەر دەۋگە دە بولاتىن شىعار.
عالىمجان ەلشىباي,
«Egemen Qazaqstan»
تۇركىستان وبلىسى
