ال جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, 2017 جىلعى قىركۇيەك ايىندا پەدياتريا فاكۋلتەتى قايتا اشىلىپ, مەملەكەتتىك تاپسىرىس شەڭبەرىندە پەدياترلاردى دايىنداۋعا 150 گرانت بولىنگەن-ءدى. ونىڭ ناتيجەسى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە.
ەڭ باستىسى ۇكىمەتتىڭ ۇزدىكسىز جۇرگىزگەن ماقساتتى شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە, سوڭعى 10 جىلدا بالالاردىڭ ءولىم-ءجىتىمى 2 ەسەگە (2017 جىلى 1000 نارەستەگە شاققاندا 10,2), نارەستەلەردىڭ شەتىنەۋى 2,6 ەسەگە (2017 جىلى 1000 نارەستەگە شاققاندا 7,9) تومەندەگەن.
سونداي-اق وتاندىق مەديتسينا بالالاردىڭ تۋا ءبىتتى دامۋ اقاۋىن ء(ارى قاراي – تدا) جاتىر ىشىنەن انىقتاپ قانا قويماي, جۇكتى ايەلدەردى دە ەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن پەريناتالدىق دياگنوستيكالاۋدى جاقسارتتى. تۋا ءبىتتى كەسەلدەردەن بولاتىن 1 جاسقا دەيىنگى بالا ءولىمى سوڭعى 10 جىلدا 1,5 ەسەگە ازايدى. بۇل پەريناتالدىق دياگنوستيكانىڭ جاقسارۋىنا جانە جەدەل ارالاسۋ ادىستەرىنىڭ جەتىلدىرىلۋىنە بايلانىستى, دەيدى ماماندار.
رەسپۋبليكادا بالالار كارديوحيرۋرگيالىق قىزمەتى جولعا ءتۇستى. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە تۋا ءبىتتى جۇرەك اقاۋى بار بالالارعا ارنالعان 145 كارديوحيرۋرگيالىق توسەك-ورىن مەن 28 كارديوحيرۋرگيالىق رەانيماتسيالىق توسەك-ورىن ۇيىمداستىرىلعان. جىل سايىن بالا جۇرەككە 2 مىڭنان استام اشىق وتا جاسالادى.
وعان قوسا ونكولوگيالىق اۋرۋعا شالدىققان بالالاردىڭ ءومىرى ۇزاردى. دەرتتى بالالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى شىن مانىندە ساۋىعۋعا قول جەتكىزدى. بۇل جەتىستىكتەرگە رەسپۋبليكامىزدا لەيكەمياعا شالدىققان بالالاردى ەمدەۋدە 20 جىلدان بەرى قولدانىلىپ كەلە جاتقان BFM نەمىس باعدارلاماسى ارقىلى, ياعني حيميوتەراپيانى تاڭدامالى قارقىنداتۋ, باعدارلامالىق ەمدەۋدى ىسكە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا قول جەتتى. قازىرگى كەزدە ءجىتى ليمفوبلاستىق لەيكوزعا شالدىققان بالالاردىڭ ومىرشەڭدىگى جوعارى مولشەرلى پوليحيميا تەراپيانى (پحت) قولدانۋ ناتيجەسىندە 78%-دى قۇرايدى. دەمەك بۇل دەگەنىمىز الەمدىك ناتيجەگە جاقىن.
پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعىنىڭ باسقارما ءتورايىمى ريزا بورانباەۆا: «دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ءتىرى تۋ ولشەمدەرىن ەنگىزۋ ارقىلى ەڭ تومەن سالماقتا (500 گر-نان جوعارى) شالا تۋعان نارەستەلەردى امان الىپ قالۋدى ۇيرەندىك. وسىلايشا نەوناتالدى حيرۋرگيا جانە كارديوحيرۋرگيانى بارىنشا تيىمدىرەك دامىتۋعا مۇمكىندىك الدىق. ويتكەنى, از سالماقتاعى بالالاردى ساقتاپ قالۋ ماشىقتارى جالپى العاندا دارىگەرلەردىڭ ساۋاتتىلىعىن كوتەرۋگە جانە باسقا پاتولوگيامەن بالالاردى ەمدەۋدە جەكە بىلىمدەرىن قولدانۋعا جول اشادى. بىراق, شالا تۋعان بالالاردى كۇتۋدە سەنسورلى اۋىتقۋلار (كەرەڭدىك جانە رەتينوپاتيا) ماسەلەسى پايدا بولدى. ال بۇل دارىگەرلەرىمىز وسى جىلداردا مەڭگەرۋى ءتيىس جاڭا سالالار ەدى. بۇگىندە رەسپۋبليكالىق ورتالىقتاردا عانا ەمەس, سونداي-اق بىرقاتار وبلىستىق ورتالىقتاردا دا شالا تۋعان بالالاردىڭ كورۋ قابىلەتىن ساقتاۋ ماقساتىندا رەتينوپاتيا كەزىندە كوزدىڭ ىشكى تور قابىعىنا لازەركواگۋلياتسيا وتاسى, اشىق جۇرەككە جاسالاتىن وتالار ءساتتى وتۋدە. سونىڭ ىشىندە جۇرەككە 3-4 كۇردەلىلىك دەڭگەيىندە جانە 500-دەن استام رەنتگەنەندوۆاسكۋليارلىق جەدەل ارالاسۋلار جاسالىنادى. رەتينوپاتياعا شالدىققان شالا تۋىلعان بالالارعا حيرۋرگيالىق كومەك كورسەتۋ كەزىندە جاقسى ناتيجەلەر الىندى: رەگرەسس جانە پروتسەستىڭ تۇراقتانۋى 94,7%, ال 4-5 ساتىداعى شالا تۋىلعاندار رەتينوپاتياسىنىڭ بەلەڭ الۋى تەك 5,3% عانا. بۇرىند وسى بالالاردىڭ بارلىعى مۇگەدەك بولىپ قالاتىن. ەلىمىزدە جىل سايىن وسىنداي 2 مىڭنان استام حيرۋرگيالىق وتا جاسالادى. وسىنىڭ ارقاسىندا تۋا بىتكەن اقاۋلارى بار شالا تۋعان بالالاردىڭ ءتىرى قالۋى قازىرگى ۋاقىتتا 80%-دى قۇراپ وتىر» دەيدى.
ءسابي ءولىمى مەملەكەتتىڭ دامۋ دەڭگەيى مەن وندا ءجۇرىپ جاتقان ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك وزگەرىستەردى ايقىندايتىن دەموگرافيالىق كورسەتكىش. بۇل كورسەتكىش ءبىر جىل ىشىندە 1000 بالاعا شاققاندا 1 جاستا شەتىنەگەن بالالار سانى بويىنشا جانە پروميلدە ەسەپتەلەدى.
ماسەلەن قازاقستاندا نارەستەلەردىڭ شەتىنەۋى 2,6 ەسە تومەندەپ, 7,9%-دى قۇراسا, تمد ەلدەرىندە ورتا ەسەپپەن نارەستەلەر ءولىمى – 9,3%-دى (قىرعىزستان – 19,9%, تاجىكستان – 11,8%, وزبەكستان – 10,7%, ازەربايجان – 9,8%, رەسەي – 7,3%). ارينە, شىن مانىندە بىزگە بۇل باعىتتا ءالى دە جەتىلۋ كەرەك, ويتكەنى ەىدۇ ەلدەرىندە كورسەتكىش 6,7%-عا تەڭ. دەگەنمەن, ەلىمىزدە تۇراقتى تۇردە ىلگەرىلەۋ, دامۋ بار.
ءبىر جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ شەتىنەۋىندە قازاقستاندا دا پەريناتالدى كەزەڭدەگى جاعداي مەن دامۋدىڭ تۋا ءبىتتى قاتەرلەرى دەپ اتالاتىن وسى ەكى ەندوگەندى سەبەپ ءتىزىمدى باستاپ تۇر. ءۇشىنشى ورىندا وقىس جاعدايلار بالالار كوز جۇمادى. ال وسى ماسەلەنىڭ شەشىمى دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتىنە عانا بايلانىستى ەمەس, بۇل جەردە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى, الەۋمەتتىك قورعاۋ, ىشكى ىستەر, اكىمدىكتەرمەن جۇيەلى قارىم-قاتىناس ورناتۋ فاكتورلارى دا جوعارى. بۇل توپتا بالالاردىڭ انا سۇتىنەن قاقالۋى, اناسى ۇيىقتاپ كەتىپ بالاسىن ابايسىزدا تۇنشىقتىرۋى, سابيلەرگە اۋىر زاتتاردىڭ قۇلاۋى (تەلەديدار, كورپەلەر جانە ت.ب.) نەمەسە قاراۋسىز قالىپ, ارىقتار مەن وزەندەرگە باتىپ كەتۋى سالدارىنان دەنى ساۋ بالالاردى جوعالتىپ وتىرمىز. قازىرگى تاڭداعى ەل مەديتسيناسىنداعى, پەدياتريا سالاسىنداعى جاعداي وسىنداي.
ستاتيستكا زاڭدىلىقتارى بويىنشا ەگەر نارەستەلەر ءولىمىنىڭ كورسەتكىشى رەسپۋبليكا بويىنشا تومەندەسە دە, كەيبىر وڭىرلەردە ول جوعارى بولۋى مۇمكىن. كوپ جاعدايدا دەنى ساۋ بالانىڭ دۇنيەگە كەلۋى اتا-انالاردىڭ دەنساۋلىعىنا, جۇكتىلىك كەزىندە تالاپتاردى دۇرىس ورىنداۋىنا بايلانىستى. نارەستەلەردىڭ ءولىم-ءجىتىمىن ءسوز ەتكەندە ەڭ الدىمەن نەگىزگى سەبەپ-سالدارعا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگى كورىنۋدە. ماسەلەن, اتىراۋ وبلىسىندا نارەستەلەر ولىمىنە جاسالعان تالداۋ شەتىنەگەندىڭ 40%-ى شالا تۋدان جانە 16% جاڭا تۋعان بالالاردىڭ تۋا ءبىتتى اۋرۋلاردان كوز جۇمعانىن كورسەتتى. سوندىقتان, بالا ءولىمى دەڭگەيىن ازايتۋدىڭ نەگىزگى ارەكەتى – پروفيلاكتيكالىق شارالار بولىپ قالا بەرمەك.
بۇكىل الەمدە پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالاردىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ, جاستاردىڭ سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋى, قورشاعان ورتانى جاقسارتۋ بولىپ وتىر. وسكەلەڭ ۇرپاق دەنساۋلىعى ءۇشىن كۇرەس ءجاسوسپىرىم كەزىنەن باستاۋ الۋ كەرەك, كەيىن وتباسى قۇرۋعا دايىندىقتا, جۇكتىلىك پەن بالا تۋ كەزىندە وربىگەنى ءجون. سوندا عانا قوعام بولىپ شالا تۋعان جانە تۋا ءبىتتى اۋرۋلارمەن تۋعان نارەستەلەر سانىن ازايتا الامىز, دەيدى ماماندار.
گۇلنار ءابدىلوۆا, پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعى باسشىسىنىڭ پەدياتريا جونىندەگى ورىنباسارى:
سوڭعى جىلدارى ونكولوگيالىق اۋرۋعا شالدىققان بالالاردىڭ ءومىرى ۇزاردى. ءتىپتى باسىم كوپشىلىگى ءىس جۇزىندە ساۋىعۋعا قول جەتكىزۋدە. بۇل جەتىستىكتەرگە لەيكەمياعا شالدىققان بالالاردى ەمدەۋدە 20 جىلدان بەرى قولدانىلىپ كەلە جاتقان BFM نەمىس باعدارلاماسى ۇلگىسىندە حيميوتەراپيانى تاڭداپ قارقىنداتۋ ارقىلى قول جەتكىزىلدى. قازىرگى كەزدە ءجىتى ليمفوبلاستىق لەيكوزعا شالدىققان بالالاردىڭ ومىرشەڭدىگى جوعارى مولشەرلى پحت قولدانۋ ناتيجەسىندە 78 پايىزعا جەتتى. ياعني, الەمدىك ناتيجەگە جاقىن. الەمدىك جەتەكشى ورتالىقتاردا وسى اۋرۋعا شالدىققان بالالاردىڭ ومىرشەڭدىگى 80-85%-دى قۇرايدى.
2012 جىلدان بەرى بالالارعا گەموپوەزدىك وزەكتىك جاسۋشاعا 151 ترانسپلانتاتسيا جاسالىندى. گوج اللوگەندىك ترانسپلانتاتسيالاۋ تيىمدىلىگى 75,3% جانە اۋتولوگيالىق – 71%-دى قۇرادى. مۇنداي دەرتكە شالدىققان بالالاردى مەملەكەتتىك قاراجات ەسەبىنەن دياگنوستيكالاۋ جانە فەرمەنت الماستىرعالىق ەمدەۋمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ماسەلەلەر شەشىمىن تاپتى.
گۇلايىم بايتاناتوۆا, اكۋشەريا, گينەكولوگيا جانە پەريناتولوگيا عىلىمي ورتالىعىنىڭ جاڭا تۋعان نارەستەلەردىڭ قارقىندى تەراپياسى بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى:
بالالاردىڭ دەنساۋلىعى تىكەلەي انانىڭ دەنساۋلىعىنا بايلانىستى. ءبىزدىڭ ورتالىققا اۋىر ناۋقاستارعا ۇشىراعان انالار جاتادى. ورتالىق جىلىنا 3 مىڭنان اسا ايەلدى بوساندىرادى. تۋا ءبىتتى اقاۋىمەن دۇنيەگە كەلگەن, حيرۋرگيالىق كومەكتى قاجەت ەتەتەتىن نارەستەلدەردى بىردەن پەدياتريا ورتالىعىنا جىبەرەمىز. ءبىز بۇل ورتالىقپەن تىعىز قارىم-قاتىناستامىز. جىلدان-جىلعا ءتيىمدى پەريناتالدىق تەحنولوگيالار پايدا بولىپ, مەديتسينالىق قۇرالدار دا جاقسارىپ كەلەدى. سوڭعى 10 جىلدا پەريناتالدى ءولىم-ءجىتىم 30-دان 5,5 پروميلگە, ەرتە جاستاعى نەوناتالدى شەتىنەۋ 15-تەن 3,2 پروميلگە, نەوناتالدى ءولىم-ءجىتىمى 20-دان 3,5 پروميلگە تومەندەدى.
گۇلميرا التىنباەۆا, نەوناتولوگ دارىگەر:
ءبىزدىڭ اكۋشەريا, گينەكولوگيا جانە پەريناتولوگيا عىلىمي ورتالىعىندا جاڭا تۋىلعان نارەستەلەرگە, ونىڭ ىشىندە دسۇ ۇيعارىمى بويىنشا 500 گرامنان جوعارى, شالا تۋعان نارەستەلەرگە العاشقى كومەك كورسەتىلەدى. سوڭعى 10 جىلدا شالا تۋعان نارەستەلەردىڭ ءومىر ءسۇرۋ كورسەتكىشى ەداۋىر جاقساردى. ارينە, مۇنىڭ بارلىعى ءتيىمدى پەريناتالدى كومەك پەن كۇتىم مەن زاماناۋي تەحنولوگيالاردى مەڭگەرگەن مامانداردىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ وتىر. سونداي-اق ورتالىقتىڭ نەوناتولوگتارى نارەستەلەردى ەمدەۋمەن قاتار, رەسپۋبليكا ايماقتارىنداعى ارىپتەستەرىنە «نارەستەلەرگە العاشقى رەانيماتسيالىق كومەك» تاقىرىبىندا شەبەرلىك دارىستەرىن وتكىزىپ, كونسۋلتاتيۆتى-ادىستەمەلىك جۇمىستار جاساپ, تەلەمەديتسينا ارقىلى ۇنەمى كەڭەس بەرىپ وتىر.
ايناش ەسالي,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى
