ىڭگالاپ دۇنيە ەسىگىن اشقان ءسابي 5-6 ايدان كەيىن نەمەسە 1 جاسقا دا جەتپەي جارىق دۇنيەمەن قوشتاساتىن بولسا, بۇدان ارتىق قاسىرەت بار ما؟ بۇعان كىم كىنالى؟ قورعاسىنداي اۋىر ساۋالعا بىرجاقتى جاۋاپ قايتارۋ قيىن-اق. سوڭعى جىلدارى اقتوبە ايماعىندا ءسابيدىڭ دۇنيەگە كەلۋ دەرەكتەرى وسكەنىمەن ولاردىڭ شەتىنەپ كەتۋ كورىنىستەرى كوبەيىپ كەلە جاتقانى الاڭداتپاي قويمايدى. ياعني بالا تۋ كورسەتكەشى ەكى پايىزعا ارتقانىمەن, ءسابي ءولىمى ءبىر پايىزعا كوبەيگەنى الدىڭعى جاعىمدى جايتتى جوققا شىعارعانداي اسەر قالدىرادى. قازىرگى قولدا بار دەرەكتەر وبلىستىڭ قوبدا, مۇعالجار جانە بايعانين اۋداندارىندا نارەستەلەردىڭ ءولىمى كوبىرەك تىركەلگەنىن كورسەتەدى. دارىگەر-ماماندار مۇنىڭ بىرنەشە سەبەبىن العا تارتادى. بۇل باعىتتا بۇعان دەيىن جاسالعان تالداۋلار مەن زەرتتەۋلەر ءسابيدىڭ ولىمىنە نەگىزىنەن تۋابىتكەن اقاۋلار باستى سەبەپشى ەكەنىن كورسەتەدى. ونىڭ ىشىندە ءتۋابىتتى جۇرەك دىمكاسى, حروموسومدار مەن بۇيرەكتىڭ ءب ۇلىنۋى, باس سۇيەك پەن ميدىڭ وزگەرىسكە ۇشىراۋى سەكىلدى پاتالوگيالىق سيپاتتاعى كىناراتتار بار ەكەن.
سونداي-اق وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسى بالالار كارديوحيرۋرگياسى بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ءانۋار دوسماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, تامىرلاردىڭ كەيبىر قۇرامداس بولىكتەرى جاراتىلماعان نەمەسە تامىرلارى تارىلعان كۇيىندە دۇنيەگە كەلەتىن سابيلەر دە كەزدەسەتىن كورىنەدى. مۇنداي نارەستەلەر دۇرىس تىنىس الا المايدى. قالىپتى قان اينالىمى بولماعاندىقتان جۇرەگى ءسابيدى وتتەگىمەن قامتاماسىز ەتە المايدى. ياعني ونىڭ مولشەرى تەك الپىز پايىز توڭىرەگىندە بولادى. سونىڭ سالدارىنان وكپە مەن بۇيرەككە جانە باسقا زاقىم كەلەدى. شۇعىل مەديتسينالىق كومەكتى قاجەت ەتەتىندەر دە كوبىنە كوپ وسىنداي ءتۋابىتتى اقاۋى بار سابيلەر. بالانى انا بوسانا سالسىمەن مۇنداي نارەستەلەردى وتا جاساۋ ءۇشىن بىزگە جولدايدى. وعان شۇعىل كومەك بەرۋدىڭ, شاقالاقتى ءولىم حالىنەن الىپ قالۋدىڭ قام-قارەكەتىن جاسايمىز. بۇگىنگى زاماناۋي قوندىرعىلاردىڭ ءسابي دەرتىن تەز انىقتاۋعا كومەگى كوپ, ايتسە دە, وكىنىشكە قاراي, بارلىق وتا ناتيجەلى اياقتالا بەرمەيدى, - دەيدى ول.
بۇگىنگى كۇنى جاڭا تۋعاندار اقتوبەلىك دەنساۋلىق ساقشىلارىنان كاسىبي شەبەرلىك پەن بىلىكتىلىكتى تالاپ ەتەدى. ينتەرنەت كوزدەرىنەن الىنعان كەيبىر دەرەكتەر رەسپۋبليكامىزدا ءار جىل سايىن 1,5 مىڭ بالاعا وتا جاسالاتىنىن كورسەتەدى. ونىڭ شامامەن 600-ى استانادا, 400-ءى الماتىدا جاسالسا قالعان وڭىرلەردە جاسالادى ەكەن. الايدا بالالار كارديوحيرۋرگياسى دەڭگەيى بارلىق جەردە جوعارى دەپ ايتۋعا تاعى دا اۋىز بارا بەرمەيدى. دەگەنمەن ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندە اقتوبەدەگى بالالار كارديوحيرۋرگياسىنىڭ بازاسى سالىستىرمالى تۇردە العاندا كەڭىرەك ەكەنى دە انىق. الداعى ۋاقىتتا وسى مۇمكىندىك پەن الەۋەت تولىقتاي پايدالانىلسا, مۇمكىن وڭىردەگى ءسابي ءولىمىنىڭ دەڭگەيى تومەندەر مە ەدى دەگەن وي كەلەدى.
ارينە, ءسابيدىڭ دۇنيەگە ون ەكى مۇشەسى ساۋ, ءتۋابىتتى دەرتسىز كەلۋىنىڭ باستى فاكتورى اناعا بايلانىستى ەكەنى انىق. ەگەر ولار ەكىقابات كەزىندە ءوزىنو-ءوزى دۇرىس كۇتىپ, جۇكتىلىك تالاپتارى مەن نورمالار دۇرىس ساقتاسا, وقىس وقيعا بولا قويار ما ەكەن؟ ۇل ءۇشىن الدىن الا تەكسەرۋلەر مەن زەرتتەۋلەردەن ءوتۋدىڭ تيگىزەتىن پايداسى مول. ياعني مۇنىڭ ءوزى ايەلدەر مەن انالاردىڭ جۇكتىلىككە دەيىنگى كەزەڭىن قوسا قامتيتىن كەشەندى ۇدەرىستەر دەپ تۇجىرىمدايدى مەديتسينا ماماندارى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جۇكتىلىككە دەيىنگى كەزەڭنىڭ وزىندە بولاشاق انالاردىڭ ارنايى دايىندىقتان ءوتۋى – بولۋى مۇمكىن قايعىلى وقيعانىڭ الدىن الۋدىڭ باستى جولى بولىپ شىعادى. قوسالقى اۋرۋلار, قۇرساق ىشىندەگى ينفەكتسيالار بولسا, بالا كوتەرمەستەن بۇرىن ولاردىڭ ەمدەلگەندەرى ءجون. الايدا كەيبىر ەكىقابات انالار بۇعان كوڭىل اۋدارا بەرمەيدى دەيدى اكۋشەر-گەنيكولوگتار. ارينە, مەدالدىڭ ەكى جاعى بار ەكەنى بەلگىلى. بۇعان دەيىنگى تاجىريبەلەر ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋلەر كەزىندە انىقتالمايتىن جايتتار ءدا جيى كەزدەسەتىنىن كورسەتەدى. بۇل ورايدا ونى جۇرگىزگەن دارىگەرلەردى اقتاپ الۋدىڭ دا ەشقانداي ءجونى بولماسا كەرەك. قالاي دەگەندە دە, بۇگىنگى كۇنى بالا ءولىمىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن تەرەڭ ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋلەر مەن انىقتاۋلار دەڭگەيىن تەرەڭدەتۋدىڭ تيگىزەتىن كومەگى كوپ ەكەنى كامىل.
وسى ورايدا اقتوبەدە بيىل ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىن اشۋ بەلگىلەنگەنى دە سابيلەر ءولىمىن ازايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى دەگەن ويدامىز. اقتوبە وبلىسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى اسەت قاليەۆ قازىر بۇل ءۇشىن جەكە كومپانيامەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتقانىن العا تارتتى. الدىن الا بەلگىلەنگەن جوبا مەن جوسپار بويىنشا اتالعان ورتالىق ءوز جۇمىسىن العاشقى جارتىجىلدىقتا باستاماق. تاعى ءبىر جاعىمدى جايت, جوبا ىسكە قوسىلعاننان كەيىن نارەستەلەر اراسىنداعى ءتۋابىتتى اقاۋلار ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋلەر ارقىلى جۇكتىلىكتىڭ ەرتە كەزەڭىندە انىقتالماق. وسى ارقىلى وبلىستا ءسابي ءولىمى كورسەتكىشىن تومەندەتۋ جولدارى قاراستىرىلعان.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە
