18 قاڭتار، 2019

Durystyq joly

247 رەتكورسەتىلدى

Jaqsy kisi ataný؛، tirshilik-turmys، ó؛mir qubylystaryna oı jú؛girtý؛، saralap zerdeleý؛، fılosofıalyq má؛denıet qalyptastyrý؛، tá؛jirıbe jınaqtaý؛، durystyq، adamshylyq، izgilik، á؛dildik، degdarlyq jolynda meıirlenip، berekeli qyzmet jasaý؛، ulttyń á؛debi men qaǵıdattaryn jan-tá؛nińmen qabyldaý؛ &ndash؛ naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Osydan 2 myń jyl burynǵy Ú؛ndistan patshasy Dá؛pshá؛limge danyshpan Beıdaý؛a bylaı degen eken: «؛Eı، patsham! Tolyp jatqan haıý؛andardan já؛ne dú؛nıege syıyp jú؛rgen basqa zattardyń bá؛rinen de adamdy aıyryp turatyn tó؛rt-aq qasıet bar dep uǵamyn: danalyq، ustamdylyq، aqyl، á؛dildik. Al ǵalymdyq، oqymystylyq، oılap só؛ıleý؛shilik &ndash؛ bular danalyqqa tıesili. Zerdelilik، tó؛zimdilik، á؛deptilik já؛ne izettilik &ndash؛ aqylǵa laıyqty، uıalshaqtyq، ıgi nıettilik، ó؛zin tejep ustaý؛ já؛ne ó؛z basyn qadir tutý؛ &ndash؛ bular ustamdylyqqa jatady. Shynshyldyq mindetin oryndaı bilý؛، jaqsy isti isteı bilý؛ já؛ne meıirimdilik á؛dildikke jatady»؛. Qandaı kelisti jú؛ıeli jikteme. Osynaý؛ baǵa jetpes rý؛hanı qundylyqtar &ndash؛ zamannyń، halyqtyń، memlekettiń dańqyn، ıntelektý؛aldyq-shyǵarmashylyq á؛leý؛etin، ulttyq kelbetin ǵalamǵa tanytý؛ǵa joıqyn qý؛at qosady.

حح ǵasyr basyndaǵy Alash qaıratkeri، «؛Teńizim، telegeıim &ndash؛ qaıran elim»؛ dep tebirengen aqyn، fılosof، din tulǵasy Ǵumar Qarash (1875-1921) ult atynan:

Jaryq jolǵa bastaý؛shyǵa eremiz be،

Aq jú؛rekti shyn erlerge senemiz be؟

Taza qandy، kirsiz jandy qazaq jurty،

و́z aldyna el bolǵanyn kó؛remiz be؟ &ndash؛

dep، uly tilegin jetkizgen.

Iá؛، Ata zańymyz ben kıeli memlekettik rá؛mizderimiz bar á؛lemge á؛ıgili derbes memleket boldyq. Uly dala ıgilikteriniń qojasymyz. Degenmen de shyrmaý؛yqtaı shyrmaǵan qaıshylyqtarymyz ben á؛ttegenaılarymyz da az emes. Sybaılas jemqorlyq dendegen، kó؛segesi kó؛gergen urylar («؛Azatyn eldi urysy bıleıdi، ozatyn eldi durysy bıleıdi»؛ deıtin só؛zdiń de jany bar) bıtshe ó؛rip ketken. Memleket mú؛ddesin، el qazynasyn qaraqan basy ú؛shin aıyrbastaǵan jylannyń aıaǵyn kó؛rgen alaıaqtar، shyqbermes Shyǵaıbaılar، aramtamaqtar، kó؛z boıaý؛shylar، á؛debı urlyq jasaý؛shylar، aıtalyq، ekologıaǵa، rý؛hanı damý؛ymyzǵa qatysty halyqty shoshyndyrǵan oǵash oqıǵalar: Jaıyq ó؛zeninen 63 tonna ó؛li balyqtyń jınalý؛y، Ulytaý؛ ó؛ńirinen bir beıbastaq polısıa kapıtanynyń aqbó؛kenderdi jý؛satyp salý؛y، Qaraǵandy akademıasyndaǵy soraqylyq، ulttyq ó؛nerdi mansuq etken elimizdiń daraqy baı-baǵlandary 200 myń eý؛rony Reseı á؛nshisi Sofıa Rotarý؛ǵa tó؛leý؛ge á؛zir ekendigi، jemqorlyq jaıynda habarlaǵan 600 kisi qarjylaı syıaqy alǵan، jyl boıynda 3 myń adam kó؛lik apatynan kó؛z jumǵan...

B.z. I ǵasyrynda Fedr «؛Etikshi dá؛riger»؛ deıtin mysalynda bir aqymaq etikshi kedeıliktiń taqsyretin tartypty da، jat elge qonys aý؛daryp، jurtty aldarqatyp، ó؛zinshe dá؛ri jasap ońdy-soldy satypty، em-domymen dańqyn shyǵarypty. Muny estigen patsha ony synamaqqa nıettenip، sonyń kó؛zinshe ydysqa sý؛ quıyp، oǵan jorta dá؛ri men ý؛dy aralastyrǵan keıip tanytypty. Patsha: &ndash؛ Eger sen osy qosyndyny jutyp jiberseń، saǵan mol syılyq berem &ndash؛ depti.

Sonda etikshi dá؛riger ý؛dan seskenip: «؛Men emdeý؛ arqyly dańqqa ıe bolǵam joq، jurttyń aqymaqtyǵy arqyly ǵana ataqty bolyp edim»؛ dep sý؛maqaılyǵyn moıyndapty. Shyndyǵynda qaı zamanda bolsyn peıili teńizdeı، meıiri mú؛bá؛rak،  ؛lala lebizdeı á؛z halyqtyń taǵdyry men qazynasyn tá؛lkek etetin baılar bolatyny má؛lim. Bul rette qaharman، qaıratker، sanatker san qyrly bekzat babalarymyzdyń bolmysy qandaı edi! Á؛z Tá؛ý؛ke uıymdastyrǵan «؛Jeti Jarǵyda»؛: «؛Aram jemeıik، adal ó؛leıik!»؛، «؛Á؛dil bılik &ndash؛ altyn tarazy»؛، nemese dana halqymyzdyń «؛Jer &ndash؛ qazyna، sý؛ &ndash؛ gaý؛har»؛، «؛Sý؛syz jerde qamys bolmaıdy، Azǵan elde namys bolmaıdy»؛ deıtin memleket ornatý؛ jolyndaǵy baǵyt-baǵdaryn naqty belgilep، só؛ıtip، durystyq، á؛dildik، tazalyq jolyn Temirqazyq juldyzyndaı ustanǵan، eresen erliktiń، myzǵymas eldiktiń، bereke-birliktiń qý؛aty arqasynda Uly dalany gú؛ldendirip ý؛ysynda ú؛kilep ustaǵan.

Á؛dilet &ndash؛ adamzattyń ardaqtaıtyn uly uǵymy، uly ıgiligi، qasıetiniń qasıettisi، memleket qundylyǵy. B.z.b. 523-521 jyldardaǵy oqıǵalarǵa baılanysty parsy patshasy Darıanyń buıryǵymen Kermanshah pen Hamadannyń aralyǵyndaǵy  ؛Behıstý؛n jartasynda kó؛ne parsy، elam، akkad tilderinde qashalyp jazylǵan: «؛Otandy qorǵańdar، adamdardy á؛dildikpen basqaryńdar &ndash؛ bul degenińiz kez kelgen memleketti basqarý؛dyń negiziniń negizi»؛ degen nesheme myńjyldyqtarǵa baǵyshtalǵan qanatty só؛zdiń má؛ni orasan. ؛

Á؛dilet &ndash؛ ult sanasynyń، aqyl-oıynyń، ar-namysynyń، tarıhı zerde-tá؛jirıbesiniń، ishki má؛denıetiniń، adaldyǵynyń sharaınasy.

Á؛rbir kisi ó؛z isiniń san qyrly maıtalman sheberi bolý؛dyń ú؛stine، adamshylyq ú؛lgi-ó؛negesimen، artyqsha izgi qasıetterimen، qaıyrymdylyǵymen، meıirimdiligimen، taza peıilimen، bul oraıda halyqtyń «؛Keń adamnyń kú؛nige bir ú؛ıi keńıdi»؛، «؛Qaıyrymmen buıyrǵan baq qalǵandardy qaryq qylady، qaıyrymsyz baq bú؛kil qoǵamdy ǵarip qylady»؛ deıtin aqyl-keńesterin durystyq jolyna tú؛sý؛ge، ó؛zińdi tú؛zeý؛ge، qoǵamdy tú؛zeý؛ge، zamandy tú؛zeý؛ge، ulttyq qundylyqtar á؛lemin baıytý؛ǵa jarqyn jol nusqaıdy.

Á؛dilettiń kó؛rki &ndash؛ aqyl men sabyr، izgilik pen ıman، qaıratkerlik pen kó؛regendik!

Serik NEGIMOV،

fılologıa ǵylymdarynyń doktory، profesor

سوڭعى جاڭالىقتار

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ءجاۋدىر نارتاي

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 13:03

ەڭ قىسقا اڭگىمە. الىبەك بايبول

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:58

ەڭ قىسقا اڭگىمە. بولات شاراحىمباي

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:55

ەڭ قىسقا اڭگىمە. اسحات ومىرباەۆ

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:54

كۇلكى كەرۋەنى № 5

رۋحانيات • بۇگىن، 12:35

اقجايىقتا ايماقتىق فورۋم ءوتتى

ايماقتار • بۇگىن، 12:28

ەلىمىزدەگى ەڭ ءوتىمدى كولىكتەر

ەكونوميكا • بۇگىن، 12:17

توپاستىق جامان بولادى

100 • بۇگىن، 11:04

جاقسىنىڭ كوزىمەن جۇزدەسۋ

رۋحانيات • بۇگىن، 09:45

جامبىلدىڭ جومارت جاندارى

ايماقتار • بۇگىن، 09:41

مەسەناتتىڭ مىرزالىعى

ايماقتار • بۇگىن، 09:38

ساكەن جانە «ەڭبەكشى قازاق»

رۋحانيات • بۇگىن، 09:33

جازۋدىڭ ماشاقاتى

قوعام • بۇگىن، 09:31

الەمنىڭ ءابدىجامىلى

قازاقستان • بۇگىن، 09:28

كيبەرقىلمىس كۇشەيىپ بارادى

قوعام • بۇگىن، 09:25

جاڭا عارىش جۇيەسى – قازاقستاندا

قازاقستان • بۇگىن، 09:20

«ادامنىڭ كۇنى – اداممەن»

ايماقتار • بۇگىن، 09:16

التىن كۇز، ارايلى سالتانات

ايماقتار • بۇگىن، 09:15

قاۋىپسىز جولعا قاشان جەتەمىز؟

ايماقتار • بۇگىن، 09:12

بالداققا سۇيەنگەن تاعدىر

قوعام • بۇگىن، 09:10

كومىر باعاسى كوڭىلگە قونىمدى ما؟

ايماقتار • بۇگىن، 09:07

نان بولسا، ءان بولادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:49

بەلسەنە قاتىسۋ قاجەت

قازاقستان • بۇگىن، 08:45

بيزنەستىڭ دامۋىنا باستاعان فورۋم

قازاقستان • بۇگىن، 08:39

سەرىكتەستىك سەنىمدى نىعايتادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:37

قازاق مۋزىكاسىنىڭ قاراشاڭىراعى

ايماقتار • بۇگىن، 08:33

دارالاپ ۇلى دالا ۇلاعاتىن

رۋحانيات • بۇگىن، 08:23

قىزىلشا اۋرۋىنا قىراعىلىق قاجەت

مەديسينا • بۇگىن، 08:20

پرەزيدەنت ارحيۆىنە – 25 جىل

پرەزيدەنت • بۇگىن، 08:18

امەريكامەن ساۋدا-ساتتىق ۇلعايادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:13

ۇقساس جاڭالىقتار