بارىس-كەلىس جەڭىلدەتىلدى
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, 2050 جىلعا قاراي الەمدەگى ميگرانتتار سانى 400 ميلليونعا جەتىپ جىعىلۋى مۇمكىن. وعان قوسا قازىردىڭ وزىندە زاڭسىز كوشى-قونعا تارتىلعانداردىڭ ەسەبى زاڭدى ميگراتسيادان بىرنەشە ەسەگە ارتىپ كەتتى. وسىنىڭ سالدارىنان ەۋروپا ەلدەرى ابدىراپ, اقش تاراپى مەكسيكامەن ارادا تەمىر قامال تۇرعىزۋعا بايلانىستى داۋدىڭ استىندا قالدى.
ميگرانتتارعا قاتىستى قالىپتاسقان الەمدىك قۇقىقتىق ءتارتىپ ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن دە ەتەك-جەڭىن جيناپ, ولاردىڭ مارتەبەسىنە قاتىستى زاڭنامالاردى جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان حالىقارالىق شارتتار نەگىزىندە كورشىلەس ەلدەرمەن كوشى-قونعا قاتىستى كەلىسىمدەر راتيفيكاتسيالانىپ جاتىر.
ماسەلەن, كەشە سەناتتىڭ جالپى وتىرىسىندا قازاقستان مەن تاجىكستان اراسىنداعى كوشى-قونعا قاتىستى ءۇش بىردەي زاڭ جوباسىن سەناتورلار تولىق قابىلدادى. اتالعان قۇجات ازاماتتاردىڭ وتانىنا ورالۋىنا جانە اتاجۇرتىمەن بايلانىسىن ۇزبەۋىنە, بارىس-كەلىسىنە, تاريحي وتانىمەن مادەني بايلانىسىن ساقتاۋىنا, ءوز مەملەكەتىنىڭ ساياسي ومىرىنە ارالاسۋعا كەپىلدىك بەرىلۋىنە جانە تابىسىن جىبەرىپ تۇرۋىنا جاعداي جاساۋدى كوزدەيدى. ال قۇجاتسىز ميگرانتتارعا جالپىعا ورتاق دەكلاراتسياعا سايكەس ادام قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋىنا جاعداي جاسايدى.
– كەلىسىم ازاماتتاردىڭ ەكى تاراپ اۋماعىندا 30 كۇنگە دەيىن تىركەۋسىز جانە تاراپتار اۋماعىندا جالپى 90 كۇن بولۋىن
كوزدەيدى. كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تاراپتاردىڭ اۋماعىنداعى ازاماتتاردىڭ بولۋ ماسەلەلەرىن قۇقىقتىق رەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى جالپى وتىرىستا بايانداما جاساعان ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆ.
قوسىمشا بايانداماشى دەپۋتات ۆلاديمير ۆولكوۆ قازاقستان مەن تاجىكستان اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك بايلانىستى جوعارى باعالاي كەلە, قۇقىقتىق ءتارتىپ ماسەلەلەرىنە دە نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا, تاجىكستان ازاماتتارى كوبىنە ءبىزدىڭ ەلدى رەسەيگە وتكەل رەتىندە پايدالانۋدا.
– قۇقىقتىق جەڭىلدىكتەردى قابىلداۋ تاجىكستان ازاماتتارى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە اعىلىپ كەلەدى دەگەندى بىلدىرمەيدى. وتكەن جىلدىڭ 11 ايىندا ەلىمىزدە تاجىكستاننىڭ 56 مىڭداي ازاماتى ۋاقىتشا تىركەۋگە تۇرعان. ولاردىڭ 33 مىڭدايى – جەكە شارۋالارىمەن, 10 مىڭدايى – تۋريست رەتىندە, ال تاعى 10 مىڭدايى جۇمىس ىستەۋ ماقساتىندا كەلگەن. سونداي-اق 11 اي ىشىندە تاجىكستاننىڭ 3777 ازاماتى اكىمشىلىك, 41 ازاماتى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. 41 ادام ەلدەن شىعارىلعان, – دەپ تۇيىندەدى ۆ.ۆولكوۆ.
سايىپ كەلگەندە, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە تىكەلەي بايلانىستى ءۇش زاڭ جوباسى دا تولىق قابىلداندى.
دەپۋتاتتىق ساۋال نەگىزى – «Egemen» كوتەرگەن ماسەلە
جالپى وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر تولىق قارالىپ بولعان سوڭ, سەناتورلار ءداستۇر بويىنشا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. ناقتىراق ايتقاندا, ءبىر توپ دەپۋتاتتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان بىرتانوۆقا ارنالعان ساۋالىن وقىپ بەرگەن دينار نوكەتاەۆا قانت ديابەتىنىڭ 1-تۇرىنە شالدىققان بالالاردىڭ اتا-انالارىنىڭ جانايقايىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2018 جىلدىڭ قازان ايىنا ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرعان قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن ناۋقاستاردىڭ سانى 326 449 ادامدى قۇراعانىمەن, ناۋقاستاردىڭ ناقتى سانى رەسمي كورسەتكىشتەردەن ايتارلىقتاي اسىپ تۇسەدى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا, قازاقستاندىقتاردىڭ كوپشىلىگى قانداعى قانت دەڭگەيىن باقىلاۋعا ەرەكشە ءمان بەرمەيدى, دەنساۋلىق جاعدايىنا نەمقۇرايلى قارايدى, سونىڭ سالدارىنان ءوز سىرقاتى تۋرالى كەش ءبىلىپ جاتادى. حالىقارالىق ديابەت قاۋىمداستىعىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, قازاقستاندا 700 مىڭعا جۋىق قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن ناۋقاس بار جانە قانت ديابەتى ەلىمىزدە ىندەت سيپاتىنا يە بولعان.
– قانت ديابەتىنە شالدىققان بالالاردىڭ اتا-انالارى سوڭعى بىرنەشە جىل ىشىندە جالپى العاندا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تاراپىنان نەمقۇرايلى قارىم-قاتىناس بايقالاتىنىن وكىنىشپەن ايتىپ وتىر. اتالعان ماسەلە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا دا كەڭىنەن كوتەرىلۋدە. ماسەلەن, تەك «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە اتالعان جاعدايلار بويىنشا بىرنەشە ماقالا شىعىپ, الماتى قالاسىندا قانت ديابەتىنىڭ 1-تۇرىنە شالدىققان بالالاردىڭ اتا-انالارىنىڭ قاتىسۋىمەن بىرنەشە ءباسپاسوز كونفەرەنتسيالارى بولىپ ءوتتى, – دەگەن د.نوكەتاەۆا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىنە بىرنەشە ۇسىنىس بەردى. ال سەناتور ءالي بەكتاەۆ ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ۇكىمەت باسشىسىنان اۋىل جاستارىنا قامقورلىق كورسەتۋدى سۇرادى.
– بۇگىنگى تاڭدا اۋىلداعى مامانداردىڭ ورتا جاسى 50-دەن اسقان, ال ۆەتەرينارلار بويىنشا 58-60 جاستى قۇرايدى. اگرارلىق سەكتوردا 2500-دەن استام مامان جەتىسپەيدى. جىل سايىن وقۋ بىتىرگەن 5000-عا جۋىق تۇلەكتەردىڭ كوپشىلىگى اۋىلعا بارماي, ءوز ماماندىعىنا ساي كەلمەيتىن ءتۇرلى جۇمىستاردا ءجۇر, بولماسا جۇمىسسىز. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, اگرارلىق ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم العانداردىڭ تەك 68 پايىزى عانا جۇمىسقا ورنالاسادى ەكەن, ياعني جىل سايىن مەملەكەت ەسەبىنەن ماماندىق العان 670-تەن استام تۇلەك جۇمىسسىز قالادى. اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارىن جاستاردىڭ كوپشىلىگى ايتەۋىر ءبىر ديپلوم الۋ ءۇشىن تاڭدايتىن سياقتى. ساراپتامالار كورسەتكەندەي, اگرارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ستۋدەنتتەردىڭ 40 پايىزعا جۋىعى – قالالىقتار, ال 70 پايىزدايى قىز بالالار, – دەگەن ءا.بەكتاەۆ وسىعان بايلانىستى ءوزىنىڭ بىرنەشە ۇسىنىسىن جەتكىزدى.
جالپى وتىرىس سوڭىندا دەپۋتاتتار ەدىل مامىتبەكوۆ پەن ساۋلە ايتپاەۆا ەلدەگى وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا ساۋالدارىن جولدادى.
سەرىك ابدىبەك,
«Egemen Qazaqstan»
