ەلباسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىن قولداۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوباعا ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنان قۇرىلعان قورقىت اتا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى مۇرىندىق بولىپ وتىر. «بىزدە ونەر جانە فيلولوگيا ماماندارىن دايىندايتىن وقۋ ورىندارى بار. بىراق سونداعى جاستاردى وقىتاتىن قازاق ونەرىنىڭ تاريحى تۋرالى دۇنيەلەر جۇتاڭ. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا وسىدان 5 جىل بۇرىن «قازاق ونەرىنىڭ انتولوگياسى» دەگەن 25 تومدىق جوبانى قولعا الدىم. بۇعان دەيىن «قازاق ايتىسى» اتتى جەتى تومدىق دۇنيە جارىق كوردى. ەندىگى كەزەك شەشەندىك سوزدەر تۋرالى ەدى. ول جوسپار بويىنشا بەس تومدى قۇرايدى. سونىڭ بۇگىن ەكى تومىنىڭ تۇساۋى كەسىلۋدە», – دەدى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, كورنەكتى عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆ. الداعى ۋاقىتتا ونەر انتولوگياسىنىڭ جالعاسى رەتىندە جىرشى, جىراۋلار جانە ءان مەن كۇيلەرگە ارنالعان تۋىندىلار جارىققا شىقپاق.
سونداي-اق, بەلگىلى قوبىزشى, زەرتتەۋشى القۋات قازاقباەۆتىڭ «قورقىت اتا اڭىزدارى مەن كۇيلەرى» اتتى جاڭا كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. كىتاپتا قورقىت اتا تۋرالى اڭىزداردان بولەك, قوبىزشىنىڭ ورىنداعان كۇيلەرى مەن ولاردىڭ تاريحى باياندالعان. سونداي-اق اۆتور قورقىت مۇراسىن زەرتتەۋشى عالىمداردىڭ ەڭبەكتەرىن, تاريحي تۇلعا تۋرالى ءارتۇرلى تاقىرىپتا جازىلعان اڭگىمەلەردى رەتتەپ, ءبىر جۇيەگە كەلتىرگەن. «بۇل ەڭبەك كەڭ كولەمدە شىعارىلىپ وتىرعان العاشقى دۇنيە. تۋىندىنى جازباس بۇرىن بابامىزدىڭ كۇيلەرىن تەرەڭىنەن زەرتتەۋدى قولعا الدىم. قورقىت اتاعا قاتىستى بۇل ەڭبەكتىڭ ىشىندە بۇرىن-سوڭدى جارىق كورمەگەن جاڭا اڭىزدار دا بار. ماسەلەن, اقش ديپلوماتى, تاريحشى يۋ.سكايلەردىڭ (Eugene Schuyler) «Turkestan: Notes of a Journey in Russian Turkestan, Khokand, Bukhara and Kuldja» كىتابىنداعى اڭىزدى ايتۋعا بولادى. ول كىتاپ بۇگىندە فرانتسيا ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا ساقتاۋلى. بۇل قورقىت اتا تۋرالى سىر بويىندا ايتىلاتىن اڭىزداردىڭ ەڭ العاشقى دەرەكتەرىنىڭ ءبىرى. ودان بولەك, بابامىزدىڭ 19 كۇيى تۇگەل نوتاعا ءتۇسىرىلدى», – القۋات قازاقباەۆ.
سونىمەن قاتار بۇگىنگى شارا بارىسىندا العاش رەت قورقىت اتانىڭ ءجۇرىپ وتكەن جەرلەرى كورسەتىلگەن ءتۇرلى-ءتۇستى كارتا تانىستىرىلدى. «اتالعان كارتانىڭ ءتۇسسىز نۇسقاسىن وسىدان 2 جىل بۇرىن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆتىڭ ءوزى مىرزاتاي جولداسبەكوۆكە تارتۋ ەتكەن بولاتىن. ول ءسىبىردىڭ تاريحى, ەتنوگرافياسى جونىندە ماتەريالدار جيناعان شۆەد وفيتسەرى تاببەرت فون يوگان سترالەنبەرگتىڭ سىزعان گەوگرافيالىق كارتاسى. 1737 جىلى جاسالعان كارتادا قورقىت اتا مازارى بەلگىلەنگەن. بۇل قازىرگى تاڭدا سىر بويىندا ءومىر سۇرگەن قورقىت اتا تۋرالى ەڭ العاشقى تاريحي دەرەك. سونىڭ تۇڭعىش ءتۇرلى-ءتۇستى نۇسقاسى كوپشىلىككە ۇسىنىلىپ, ءبىر داناسى ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ايمان مۇساحودجاەۆا سىيعا تارتىلدى.
ء«بىرىنشى وسى ەڭبەكتى ىسكە اسىرعان مىرزاتاي جولداسبەكوۆكە, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارىنا ۇلكەن العىس ايتامىن. قورقىت بابامىزدىڭ قوبىزى بۇگىنگى سكريپكانىڭ شىعۋىنا اسەر ەتكەن. بۇل التىنشى عاسىر. كەيىن ءحىى, XVIII عاسىرلاردا جاڭعىرتىلىپ, بۇگىنگى ءبىز ويناپ جۇرگەن سكريپكانىڭ تۇرلەرى شىقتى. ءبىز وسى ءۇش ءجۇز جىل تولعان نۇسقاسىمەن ويناپ ءجۇرمىز. القۋات قازاقباەۆتى بۇرىننان بىلەمىز. ەندى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتكە كەلىپ, عىلىمي جۇمىستارىن ىسكە اسىرىپ جاتىر. بۇل ەڭ الدىمەن ونەرگە جاسالعان قۇرمەت, حالىققا ءسىڭىرىپ جاتقان ەڭبەك دەپ ويلايمىن», دەدى وقۋ ورنىنىڭ باسشىسى.
شارا بارىسىندا, سونداي-اق م.جولداسبەكوۆتىڭ «ويتولعاۋ» كىتابىنىڭ دا تانىستىرىلىمى بولدى. «ويتولعاۋ» كىتابىندا ەل مەن جەر تاعدىرى, رۋحاني مۇرا, كىسىلىك تۇلعا تۋرالى ناقىل سوزدەر, سونداي-اق اۆتوردىڭ ۇزەڭگىلەس دوستارى, زامانداستارى مەن ءىزىن قۋعان ارىپتەستەرىنىڭ جىلى لەبىزدەرى بەرىلگەن.
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
