العاشقى بولىپ «2014 جىلعى 29 مامىرداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ قوسىلۋى تۋرالى 2014 جىلعى 23 جەلتوقساندا قول قويىلعان شارتقا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. بۇل تۋرالى باياندامانى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ جاسادى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەاەو-نىڭ قاتارىنا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنۋىنە سايكەس كەدەندىك تۇسىمدەردى ءبولۋ ءتارتىبىنىڭ مەرزىمى 2018 جىلعى 12 تامىزعا دەيىن بەلگىلەنگەن. ەندى راتيفيكاتسيالاۋعا ۇسىنىلىپ وتىرعان حاتتاما ونىڭ مەرزىمىن 2019 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتادى.
باياندامادان كەيىن بىرنەشە دەپۋتات سۇراق قويىپ, سونىڭ ىشىندە كەدەن ءتۇسىمىن ءبولۋدىڭ ءتارتىبى نەگە تۇراقتى تۇردە بەكىتىلمەيتىنىن سۇرادى. وعان ت.سۇلەيمەنوۆ قازىر تۇراقتى ءتارتىپتىڭ مەتوديكاسى جاسالىپ جاتقانىن, سوڭعى شەشىم شىعارۋعا ۋاقىت كەرەك ەكەنىن, سوندىقتان ۋاقىتشا ءتارتىپتىڭ مەرزىمى 2019 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن سوزىلاتىنىن جەتكىزدى.
زاڭ جوباسى بويىنشا قوسىمشا باياندامانى ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى تاراس حيتۋوۆ جاساپ, جۇمىس توبىنىڭ وتىرىسى جانە كوميتەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى وتكىزىلگەنىن ايتتى. «پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ تۇراقتى كوميتەتتەرى زاڭ جوباسى بويىنشا وڭ قورىتىندىلارىن بەردى», دەدى ول.
شاعىن تالقىلاۋدان كەيىن زاڭ جوباسى تولىق ماقۇلدانىپ, سەناتتىڭ قاراۋىنا جىبەرىلدى.
جالپى وتىرىستا قارالعان ەكىنشى زاڭ جوباسى «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتا تاۋارلاردى سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىمەن تاڭبالاۋ جونىندەگى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» بولدى. بۇل تۋرالى نەگىزگى باياندامانى قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ جاسادى. اتالعان كەلىسىمگە 2018 جىلدىڭ 2 اقپانىندا الماتى قالاسىندا قول قويىلعان. كەلىسىمنىڭ نەگىزگى ماقساتى – تاۋارلار اينالىمىنىڭ زاڭدىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ, كولەڭكەلى ەكونوميكانى ازايتۋ, سالىقتاردىڭ بيۋدجەتكە ءتۇسىمىن ارتتىرۋ, وداق شەڭبەرىندەگى بيزنەستى جۇرگىزۋدەگى باسەكەلەستىك شارتتارىن تەڭەستىرۋ, دەدى مينيستر. وسى كەلىسىم تاڭبالاۋ ەنگىزۋدىڭ ءتارتىبى مەن مەرزىمىن بەلگىلەپ, تاۋارلاردىڭ كورسەتىلگەن ساپاعا سايكەستىگىن جانە تاڭبانى جاپسىرۋدىڭ بىرىڭعاي تالاپتارىن قاراستىرىپ, وداق كولەمىندەگى ولاردىڭ قۇرىلىمى مەن قۇرامىن رەتتەيدى ەكەن. ال ورتاق تاڭبانى قابىلداعىسى كەلمەگەن مەملەكەت بولسا, ءوز تاڭباسىن ەنگىزۋگە قۇقى بار كورىنەدى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, تاڭبالاۋ تاجىريبەسى بارلىق دامىعان ەلدەردە بار. سونىڭ ارقاسىندا تاۋارلاردى قولدان جاساۋعا توسقاۋىل قويىلادى.
زاڭ جوباسى ءبىر كورمەگە قاراپايىم بولعانىمەن, ول دەپۋتاتتار تاراپىنان كوپتەگەن سۇراق تۋعىزدى. الدىمەن دەپۋتات ساپار احمەتوۆ تەرى بۇيىمدارىن تاڭبالاۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا وسىدان تۋرا ءبىر جىل بۇرىن قولعا الىنعانىن ەسكە الىپ, ونىڭ ناتيجەلەرى قانداي ەكەنىن سۇرادى. ءا.سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, جوبا قازىردىڭ وزىندە وڭ ناتيجە بەرە باستاعان. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 240 مىڭنان استام تەرى بۇيىمدارى تاڭبالانعان ەكەن. سونىڭ ناتيجەسىندە تەرى بۇيىمدارىن يمپورتتاۋشىلار سانى 23 پايىزعا, ال ولاردان تۇسكەن كەدەن باجدارىنىڭ كولەمى 70 پايىزعا وسكەن. سونداي-اق ىشكى رىنوكتا تەرى بۇيىمدارىن ساتاتىنداردان تۇسكەن سالىق تا ارتقان.
دەپۋتات ەۆگەني كوزلوۆ تاڭبانىڭ ءوزىن قولدان جاساۋشىلارعا قارسى قانداي كۇرەس جۇرگىزىلەتىنى جونىندە سۇرادى. وعان مينيستر الكوگول تاۋارلارىنىڭ مىسالىمەن جاۋاپ بەردى. ەگەر بۇرىن ولارعا اكتسيزدىك ماركالار جاپسىرىلاتىن بولسا, قازىر قولدان جاساۋى قيىنعا سوعاتىن تسيفرلىق كود جەلىمدەلەدى, ال ونىڭ شتريح-كودتارىن جاساۋ تەحنيكالىق جاعىنان كۇردەلى بولعاندىقتان, الاياقتاردىڭ قولدان جاساۋىنا جول بەرمەيدى.
دەپۋتات زاۋرەش امانجولوۆا ناقتى قانداي تاۋارلار تاڭبالاناتىنى جونىندەگى ءتىزىمدى جانە سونىڭ ىشىندە ءدارى-دارمەكتەر بار-جوعىن سۇرادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ءدال بۇگىنگى تاڭدا ەاەو بويىنشا تاڭبالاۋعا ءتيىستى تاۋارلاردىڭ ناقتى ءتىزىمى جاسالماعان. الداعى جوعارى كەڭەس وتىرىستارىنىڭ بىرىندە بۇل ءتىزىم قارالىپ, بەكىتىلۋى مۇمكىن.
وسى ارادا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين دە ءسوز قوسىپ, بارلىق دامىعان ەلدەر وزدەرى شىعاراتىن ءدارى-دارمەكتەرىن تاڭبالايتىنىن ايتتى. ءبىز دە بۇل پروتسەستەن تىس قالماۋىمىز كەرەك. حالقىمىز ءدارىحانالار مەن اۋرۋحانالارداعى ءدارى-دارمەكتەردىڭ ساپاسى جوعارى ەكەنىنە سەنىمدى بولۋى كەرەك, دەدى ول. سونىمەن قاتار سپيكەر ءدارى-دارمەك وندىرۋشىلەرگە قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار الۋعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلگەنى دە ءجون ەكەنىنە توقتالىپ, ال تاڭبالاۋ ولاردىڭ باعاسىن كوتەرۋگە جول بەرمەۋى كەرەكتىگى ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا قاتىسقان دەپۋتات ازات پەرۋاشەۆ تاۋارلاردى تاڭبالاۋ كاسىپكەرلەرگە قوسىمشا شىعىن ەكەنىن جانە بۇل شىعىن بيۋدجەتكە تۇسپەي جەكە كاسىپكەرگە كەتەتىنىن اتاپ ايتتى. سونىمەن بىرگە ول ءاربىر تاۋاردى تاڭبالاۋ مينيستر ايتقانداي 3 تەڭگە ەمەس, 21 تەڭگەگە دەيىن جەتەتىنىن كورىپ جۇرگەنىن جەتكىزدى.
زاڭ جوباسى كوپشىلىك داۋىسپەن ماقۇلداندى. تەك ءبىر-اق ادام قارسى جانە التى دەپۋتات قالىس قالدى.
سونىمەن قاتار جالپى وتىرىستا «قورعانىس ونەركاسىبى جانە مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىس تۋرالى» جانە «كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە قورعانىس جانە اەروعارىش قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى ەكىنشى وقىلىمدا قارالىپ, ماقۇلداندى. بۇلار تۋرالى باياندامانى حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى قۇدايبەرگەن ەرجان جاسادى. العاشقى زاڭ جوباسى مەملەكەتتىڭ قورعانىستىق تاپسىرىستارىن قالىپتاستىرۋ, ورنالاستىرۋ جانە ورىنداۋ تەتىگىن وزگەرتۋدى, قورعانىس ونەركاسىبىن دامىتۋدى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جانە قورعانىس سالاسىنداعى عىلىمدى دامىتۋدى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە قورعانىس ونەركاسىبى ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋدى جانە قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكا اينالىمىن رەتتەۋدى كوزدەيدى. ال ەكىنشى ىلەسپە زاڭ جوباسى زاڭنامالىق اكتىلەر نورمالارىن «قورعانىس ونەركاسىبى جانە مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىس تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭى جوباسىنىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس كەلتىرۋ, قۇقىقتىق ولقىلىقتار مەن كولليزيالاردى جويۋ, سونداي-اق قورعانىس ونەركاسىبى جانە مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىس سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋدى كوزدەپ, 4 كودەكس پەن 20 زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزەدى.
كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر قارالىپ بولعان سوڭ دەپۋتاتتار ورتالىق اتقارۋشى ورگاندارعا ارنالعان وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جاريالادى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
