سىردىڭ سۇلەي اقىنى

سىر بويى, ونىڭ ىشىندە, شيەلى جەرى ەجەلدەن-اق تاريحي شەجىرەلەرگە باي, قوردالى, قۇنارلى ايماق ەكەنى بەلگىلى. ۇزىن اققان ۇلى داريانىڭ ەكى جاعالاۋىن ون سان عاسىرلار بويى جايلاپ كەلە جاتقان ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىزدىڭ باسىنان تالاي قيلى كەزەڭدەر, قىرعىن وقيعالار, تاعدىر-تالايلار شۇباتىلىپ ءوتتى دەسەك بولادى. سولاردىڭ ءبارىن حاتقا ءتۇسىرىپ, حالىقتىڭ جادىندا ساقتاعان كىمدەر ەدى؟ ارينە, سول قالىڭ جۇرتتىڭ ورتاسىندا ءومىر كەشىپ قايناعان تىرشىلىك قازانىن قانىپ ىشكەن, ارقاشان زەردەسىنەن وتكىزىپ, تارازىعا تارتىپ, پارقىن اجىراتىپ بەرەتىن اقىندارى ەدى. اقىننىڭ دا اقىنى بار. قاشاندا شىندىقتىڭ بەتىنە تۋرا قارايتىن,“تۋرا بيدە تۋعان جوق, تۋعاندى بيدە يمان جوققا” ساياتىن قاعيداتقا بەرىك اقىن-جىراۋلارى­مىزدىڭ ارتىندا ەسكىرمەيتىن ەستى سوزدەرى – ۋاقىت شەجىرەسىنىڭ الا-قۇلا بەتتەرى قالدى.

سىر بويى, ونىڭ ىشىندە, شيەلى جەرى ەجەلدەن-اق تاريحي شەجىرەلەرگە باي, قوردالى, قۇنارلى ايماق ەكەنى بەلگىلى. ۇزىن اققان ۇلى داريانىڭ ەكى جاعالاۋىن ون سان عاسىرلار بويى جايلاپ كەلە جاتقان ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىزدىڭ باسىنان تالاي قيلى كەزەڭدەر, قىرعىن وقيعالار, تاعدىر-تالايلار شۇباتىلىپ ءوتتى دەسەك بولادى. سولاردىڭ ءبارىن حاتقا ءتۇسىرىپ, حالىقتىڭ جادىندا ساقتاعان كىمدەر ەدى؟ ارينە, سول قالىڭ جۇرتتىڭ ورتاسىندا ءومىر كەشىپ قايناعان تىرشىلىك قازانىن قانىپ ىشكەن, ارقاشان زەردەسىنەن وتكىزىپ, تارازىعا تارتىپ, پارقىن اجىراتىپ بەرەتىن اقىندارى ەدى. اقىننىڭ دا اقىنى بار. قاشاندا شىندىقتىڭ بەتىنە تۋرا قارايتىن,“تۋرا بيدە تۋعان جوق, تۋعاندى بيدە يمان جوققا” ساياتىن قاعيداتقا بەرىك اقىن-جىراۋلارى­مىزدىڭ ارتىندا ەسكىرمەيتىن ەستى سوزدەرى – ۋاقىت شەجىرەسىنىڭ الا-قۇلا بەتتەرى قالدى.

سولاردىڭ بىرەگەيى – سىردىڭ سۇلەي اقىنى بۇداباي قابىل ۇلى ەدى. ونىڭ اتاقتى “ايەكەنىڭ جوقتاۋى” اتتى ۇزاق تولعاۋ-جىرى زامانىندا قازاق دالاسىنا كەڭىنەن تاراپ, اۋىزدان اۋىزعا جەتىپ, جاتتالىپ, ايتىلىپ جاتتى. مۇنىڭ ەڭ باستى سەبەبى دە – ءبىز جوعارىدا ايتقانىمىزداي, سىر سۇلەيى بۇداباي اقىننىڭ ۇلكەن الۋمەتتىك دۇرلىگۋ كەزەڭىندە تۋعانىنا تارتپاي, تۋرا شىندىقتى تاڭداپ الىپ, ب ۇلىنۋگە بەت العان ەكى ۇلىس ەلدىڭ اراسىن ءبىتىستىرىپ, مامىلەگە كەلتىرگەنى ەكەن. بۇل ءوزى شىن ومىردە بولعان, تاريحي دەرەكتەرى ساقتالعان وقيعادان تارايتىن اڭگىمە. ونىڭ قىسقاشا مازمۇن-جەلىسى مىناعان سايا­دى. وتكەن ون توعىزىنشى عاسىردىڭ 1880 جىلى سول تۇستاعى شيەلى بولىسىنىڭ ۆولوستنوي ۋپراۆيتەلى, ەل ىشىندە ابىروي-بەدەلى ارتىق ايەكەنى بولىس سايلاۋى كەزىندە تۇرسىنباي داتقانىڭ بەل بالاسى المەمبەت اتىپ ولتىرەدى ەكەن. وسى قاندى وقيعادان سوڭ ارقا جايلاعان ارعىن جاعى ايگىلى اعىباي باتىردىڭ سوڭىنا ەرگەن قالىڭ قولمەن سىردى جايلاعان قىپشاق جاعىن شابۋعا اتتانباي ما؟ سوندا اعىباي باتىردىڭ الدىنان شىعىپ, قاسقايىپ تۇرىپ ايەكەنىڭ جوقتاۋىن ايتقان بۇداباي اقىننىڭ جىرىن تىڭداعان ايگىلى دالا باتىرى: – مەنىڭ ءىنىمدى ءبىر قىپشاق ولتىرسە, ءبىر قىپشاق قايتا تىرىلتكەن ەكەن. ايە­كەنىڭ قۇنى وسىمەن ءبىتسىن! – دەپ كەسىمدى شەشىمىن ايتادى.

بۇرىنعى زامانداردا اقىنداردىڭ ءۋاج­دى ءسوزىن اۋزى ءۋالى باتىرلارى وسىلاي سىيلايدى ەكەن.

بۇل تاريحي اڭگىمەنىڭ ەگجەي-تەگجەيى­مەن وقىرمان قاۋىم مەنىڭ 1980 جىلى جازعان “تامىر” پوۆەسىم ارقىلى تانىسۋىنا بولادى.

جالپى, بۇداباي اقىن شىعارعان “ايە­كەنىڭ جوقتاۋى” اۆتورىنىڭ كوزى تىرىسىندە, 1883 جىلى تاشكەنت شاھارىندا “كيرگيزسكايا حرەستوماتيا” اتتى جيناقتا (يا.ليۋتش قۇراستىرعان) جاريالانىپتى. بۇدان كەيىن بەلگىلى شىعىستانۋشى عالىم ءا.ديۆاەۆ بۇل جوقتاۋدى 1904 جىلى “سىرداريا وبلىسىنىڭ ماتەريالدارى مەن مالىمەت­تەرى” كوپتومدىعىنا (XI) كىرگىزگەن. سودان بەرى “ايەكەنىڭ جوقتاۋى” كوپتەگەن جيناق­تاردا كەيدە تولىق, كەيدە ءۇزىندى رەتىندە ۇزدىكسىز جاريالانىپ كەلەدى. ادەبيەت­تانۋشى عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەر قازاق ادەبيەتىندە بۇرىندى-سوڭدى كەڭ ءورىس العان پوەتيكالىق جوقتاۋ ۇلگىلەرىنىڭ ىشىندە بۇداباي اقىننىڭ وسى جوقتاۋىن كلاسسيكالىق نۇسقالاردىڭ بىرىنە جاتقى­زادى.

اۋەلى اللا جاراتقان,

ەكىنشى ءسوزىم – مۇحاممەد.

بەينەتتى باسقا ءبىر ءولىم,

مۇحاممەدكە بولسا ۇمبەت.

جىلادى دەپ سوكپەڭىز,

جينالىپ كەلگەن الەۋمەت.

اقىرىن قۇداي بەرمەسە,

ورنادى بىزگە ءبىر ناۋبەت.

قارادان شىعىپ حان بولسا,

قيىن ەكەن حۇكىمەت.

حۇقىمەتى قۇرىسىن,

تارتقىزىپ كەتتى-اۋ قاسىرەت!

وسى ارادا ءبىر ايتا كەتەتىن جاعداي – كۇنى بۇگىنگە شەيىن سىر بويىندا بۇداباي­دىڭ وسى جوقتاۋىن دومبىراعا قوسىپ ايتۋشى جىرشى-جىراۋلاردىڭ ماتىنىندە ءارتۇرلى نۇسقالار كەزدەسە بەرەدى. بۇل ءسىرا, اۋىزەكى فولكلور داستۇرىنەن شىعاتىن ونەگە بولۋى كەرەك.

بۇداباي – كەڭ ءورىستى, كەمەل ويلى اقىن. ءومىر سۇرگەن زامانىنا, ءوسىپ-ونگەن ورتاسىنا قاتىستى ول جىرلاماعان تاقىرىپ كەمدە-كەم. الەۋمەتتىك تارتىستار, تەڭدىك پەن تەڭسىزدىكتىڭ اراقاتىناستارى, ءولىم مەن ءومىر, ماڭگىلىك پەن وتكىنشىلىكتىڭ پارقى – اقىننىڭ بىزگە جەتكەن ولەڭدەرىندە قىسقا دا نۇسقا قايىرىلىپ وتىرادى.

“كەڭ دۇنيە” ولەڭىندە:

كەڭ دۇنيە تارىلادى قازا كەلسە,

جوق قىلمىس تابىلادى جازا بەرسە.

بولسا دا تاۋداي بيىك قۇلاتادى,

كەمەشتەپ اينالاسىن قازا بەرسە.

جۇيرىككە جالعىز تومار كەزىگەدى –

ايرىقشا جەكە شاۋىپ وزا بەرسە.

پەندەگە پەشەنەسى باعىنبايدى,

ءومىر – كەلتە قامشىنىڭ سابىنداي-دى.

اللانىڭ بەرگەنىنە شۇكىرلىك قىل,

جوعالتقانىڭ ءبارىبىر تابىلمايدى.

وتكەنىڭ وكىنگەنمەن قايتىپ كەلمەس,

سىرداعى سۋسىپ اققان اعىنداي-دى, –

دەپ تولعايتىنى بار. وسىنداي جولداردا قانشاما وسيەت, ونەگە يدەيالارى جاتقانى تۇسىنىكتى.

نەمەسە:

قارا باقىر تۇسپەيدى قالتاسىنا,

جەل ءسوزدىڭ جۇرەدى اقىن ارقاسىندا.

بۇل كۇندە بايدىڭ مالىن سۇراعانشا,

يتتەن – سۇيەك, ەسەكتەن – ارپا سۇرا!

بۇل قايىرىمداردا كۇنى بۇگىنگە شەيىن ماڭىزىن جويماعان اششى مىسقىل, كەرمەك شىندىق بارىن بايقاۋ تاعى قيىن ەمەس.

بۇدابايدىڭ ايتىس, اقىندىق جارىستارى ءبىر توبە. وسىلاردىڭ ىشىندە حالىق اراسىنا كەڭىرەك تاراعانى – بۇداباي مەن قارلىعاشتىڭ ءسوز باسەكەسى. ءبىر وكىنىشتىسى – دەرەكتەردە الدەنەشە ايلارعا سوزىلعان دەپ ايتىلاتىن وسى ۇزاق ايتىستان ءبىزدىڭ زامانىمىزعا اۋىزشا جەتكەنى قىسقالاۋ ءۇزىندىسى عانا. سونىڭ وزىندە دە قىپشاق ايتىسكەرى بۇداباي مەن قاڭلى ايتىسكەرى قارلىعاش قىزدىڭ ۋاجگە, قالجىڭعا, ۋىتقا تولى اقىندىق قۋاتتارى انىق بايقالادى.

قارلىعاش ايتادى:

جۇزىمە ك ۇلىمدەگەن قۋاناسىڭ,

بالاشا جىلاپ قويعان جۇباناسىڭ.

ساڭدالماي سەن تەزىرەك ءجونىڭدى ايتشى,

قاڭعىرىپ قايدان جۇرگەن دۋاناسىڭ؟

بۇداباي ايتادى:

بۇداباي مەنىڭ اتىم, ءتۇبىم – شاشتى,

ولەڭمەن ەرىتەمىن قارا تاستى.

جارىماي ارىپتەسكە جۇرگەنىمدە,

قۇدايىم كەز كەلتىردى قارلىعاشتى.

ايتىس بىرتە-بىرتە ورلەي بەرەدى.

قارلىعاش ايتادى:

دەگەندە ءوزىڭبىسىڭ, بۇدابايىم؟

باسىندا جاۋلىعى جوق قۇداعايىم.

سەن ءوزىڭ ەركەكپىن دەپ كوپ ەسىرمە,

ءبىر كۇنى الىپ كەتەر “تاجىك” بايىڭ.

بۇداباي ايتادى:

قارلىعاش, ءبىر ءسوز ايتسام قاساراسىڭ,

كوزىڭە دولىلىقپەن جاس الارسىڭ.

كىسىنى جاراپ جۇرگەن قاتىن دەيسىڭ,

ادامداي ۇستاپ كورگەن قاساباسىن.

بۇداباي اقىن ارناۋ ولەڭدەردى دە از شىعارماعان كورىنەدى. بىراق سونىڭ ەشقايسىسى قازىرگى كەيبىر اقىندارشا ارزان ماقتاۋ, ماداقتاۋ ۇلگىسىندە ەمەس, ءومىر­لىك شىندىق اياسىنان اسپايدى, ادامگەر­شىلىك, تاتۋلىق, اۋىزبىرشىلىك, تۇسىنۋشىلىك تاقىرىپتارىن قوزعايدى, باقتالاستىقتى, كۇنشىلىكتى, دۇنيەپاراستىقتى, مالقۇمار­لىقتى, ماقتانقۇمارلىقتى ايىپتايدى. ءارى وسى سوزدەرىن وزىنە كوڭىلى جاقىن, اعايىن ادامدارىنا ارناپ ايتادى. مۇنداي ولەڭ­دەردىڭ ءبىرازىن ول سول تۇستاعى ەل ىشىندەگى اۋزى دۋالى, عادەلەتشىل بوپ تانىلعان اعا دوسى المەمبەت تۇرسىنباي داتقا بالاسىنا (1829-1909 ج. ج.) قاراتىپ جازادى.

اكەڭ – باي, اعاڭ – بولىس, اتاڭ – داتقا,

سەندەر ءبىر جولىعىپ ەڭ قالىڭ باققا.

شاتاسىپ ءوزدى-وزىنمەن, ءوزىڭدى ۇستاپ,

جۇرمەڭدەر شىكاس قىلىپ ارۋاققا.

ءپىرنازار, سمايىل مەن ءجۇسىپنازار,

ءتىل الساڭ مۇنداي ءىستى قوي, مىرزالار.

توپتالىپ ءوزىڭدى-ءوزىڭ بايقاپ قارا,

توقتانىپ توزعان قۋدان قارعا دا وزار.

ارازدىق ساقتاماڭدار ىشتەرىڭە,

قۇدايعا سەندىڭ بە, الدە كۇشتەرىڭە؟

اتاڭنىڭ ءوستىپ ءجۇرىپ ارۋاعى

جۇرمەسىن كىرمەي كەتىپ تۇستەرىڭە…

بۇداباي قابىل ۇلى جازعان وسىنداي ولەڭ حاتتى وقىعان تۇرسىنباي داتقا بالالارى بۇدان بىلاي ءوزارا باسارازدىقتان تىيىلىپ, قايتادان تاتۋلىق تىزگىنىن ۇستاعان ەكەن دەپ اڭگىمەلەر ەدى كەشەگى كونەكوز قاريالار.

قالىڭ ەلدىڭ مۇددەسىن قورعاپ, ادىلەت, ادامشىلىق تۋىن كوتەرىپ جۇرگەن بۇداباي اقىننىڭ اتاعى كەزىندە ءوز اينالاسىنا, اسىرەسە, سىر بويىن جايلاعان ەلدىڭ اراسىنا كەڭىنەن تانىمال بولعانى انىق. بۇعان سول زاماننىڭ ايتۋلى جۇيرىك, ءدىلمارلا­رىنىڭ اۋزىمەن ايتىلعان جولدار دالەل:

قارادوس, وسكە, بۇداباي,

سەرالى, سادىر, ورىنباي –

تاتاۋى جوق سوزىندە,

شۇبىرعان كوشتىڭ جولىنداي.

(بازار جىراۋ).

وسى زامان ىشىندە

اتتارى ءمالىم دۇرلەر بار.

الشاڭداعان ءار توپتا

بەدەۋدەي قويعان تاعالاپ.

ءشادى مەنەن ەرىمبەت,

ازىلكەش, اباي, بۇداباي –

بۇلاردىڭ ايتقان سوزدەرى

ءار جۇرتتى كەتكەن ارالاپ.

(كەتە ءجۇسىپ).

حالىق ىشىندە قادىرلى,

ۇنەمى باسقان قادامى –

تيمەگەن جەرگە تابانى,

تەڭسەلگەن نەبىر جورعاداي.

شەرنياز, مارقۇم بۇداباي,

كەتپەگەن ءسوزى ۇناماي.

(شوراياقتىڭ ومارى).

قىپشاقتان شىققان بۇداباي –

حان ۇردىرعان قوڭىراۋداي,

وياتقان كوپتى گۇمبىرى.

(تۇرماعامبەت).

امانجول قارا كەتە شەگەبايدا,

قۇرايتىن تەرمە, تولعاۋ ءسوز قۇراعىن.

ورتا ءجۇز قىپشاقتاعى بۇدابايدىڭ

ارتىق دەيدى اركىمنەن دۇرلىك جاعىن.

(قاراساقال ەرىمبەت).

ەندى سىر سۇلەيى بۇداباي اقىننىڭ قىسقاشا ءومىربايانىنا توقتالىپ وتسەك كەرەك. ارحيۆ بۋمالارىندا بۇدابايدىڭ نەمەرە ءىنىسى وردا ۇلى قانجار كەلتىرگەن ناقتى دەرەكتەر بويىنشا اقىن 1842 جىلى قازىرگى قىزىلوردا وبلىسى, شيەلى اۋدانى جەرىندەگى كەردەلى مەكەنىندە تۋىپ, 1912 جىلى 70 جاسىندا قايتىس بولادى. سول كەردەلىدە جەرلەنەدى.

قازاقى شەجىرە داستۇرىمەن تاراتساق, بۇداباي – ورتا ءجۇزدىڭ قىپشاق ۇلىسىنا جاتادى, ونىڭ ىشىندە – تورى, ونىڭ ىشىندە – شاشتى, ونىڭ ىشىندە – مالايدىڭ بەكتەمىر اۋلەتىنەن. اكەسى – قابىل, مومىن, قارا شارۋادان شىققان ادام ەكەن. ءوزى ايرىقشا قايىرىمدى, تاقۋا كىسى بولعان كورىنەدى. ماسەلەن, وسى قابىلدىڭ مال دەگەندە جالعىز قارا نارى بار ەكەن. وتاعاسى سول قارا نارىن جەتەكتەپ, بازار كۇندەرى اۋىلدىڭ ورتاسىنا شىعىپ: “ەي, كىمگە قانداي كولىك كەرەك؟ مىنە, مەنىڭ مىنا قارا نارىمدى اقىسىز-پۇلسىز پايدالانا بەرىڭدەر. كۇشى – سەندەردىكى, ساۋابى – مەنىكى!” – ايقايلاپ تۇرادى ەكەن.

وسىنداي قايىرىمدى, قاراپايىم وتباسىندا تۋىپ-وسكەن بۇداباي جاسىنان العىرلىق پەن زەرەكتىك تانىتىپ, اۋىل مولداسىنان وقىپ, ەرتەرەك حات تانيدى. شىعىس اقىندارىنىڭ ولەڭ, داستاندارىن قوتارىپ وقي باستايدى. ءوزىنىڭ دە ون ءتورت, ون بەس جاسىندا ولەڭشىلىك, اقىندىق اۋەستىگى بايقالىپ, اۋىل-ءۇي اراسىنداعى توي-تومالاقتاردا قىز-قىرقىنعا ءازىل ايتىپ, ايتىسىپ, تارتىسىپ جۇرەدى. كەيىن ەسەيە كەلە ۋالاياتقا اتى بەلگىلى ءدۇر اقىنعا اينالادى.

بۇداباي ەسكىشە ساۋاتتى بولعاندىقتان, ولەڭدى جازىپ تا, ايتىپ تا شىعارادى ەكەن. وكىنىشكە وراي, اقىننىڭ ءوزى دۇنيەدەن وتكەن سوڭ كوپ ۇزاماي ونىڭ ۇيىندەگى سۇيەك ساندىقتا ساقتاۋلى جاتقان بۋما-بۋما قولجازبالارى ۇشتى-كۇيلى جوعالىپ كەتەدى. وسى وقىس وقيعا جونىندە ەل اۋزىندا ءارتۇرلى جورامال بار. سونىڭ ءبىرى مىناعان سايادى. بۇداباي اقىننىڭ اۋىلىنداعى پالىمبەت دەگەن قاريا بىردە بۇعان كەلىپ: “جاسىڭ پايعامبار جاسىنان اسىپ بارادى. ال سەن ءالى كۇنگە شەيىن داڭعارىڭدى قاعىپ, ولەڭدەتىپ ءجۇرسىڭ. شايتاننىڭ ىسىنەن تىيىلساڭ قايتەدى؟!” – دەپ كەيىستىك بىلدىرەدى. ءدىندار, تاقۋا قابىلدىڭ بالاسى وسى اڭگىمەدەن كەيىن ء“تۇزۋ جولعا” ءتۇسىپ, ولەڭنەن قول ءۇزىپ كەتكەن ەدى دەسەدى. ارحيۆ دەرەگىنە تۇسكەنىنە قاراعاندا, پالىمبەت مولدا مەن اقىن بۇدابايدىڭ اراسىندا وسىنداي ءبىر اڭگىمەنىڭ بولعانىنا كۇمان كەلتىرۋ قيسىنسىز. ايتەۋىر, اقىننىڭ ساندىق تولى قولجازباسىنىڭ ۇشتى-كۇيلى جوعالىپ كەتكەنى وكىنىشتى شىندىق.

بۇدابايدىڭ جارى بالتورى اقىلدى, كوركەم ايەل بولعان ەكەن, ءۇش قىز, ءبىر ۇل كوتەرىپتى. ۇلى باقبەردى ەر جەتىپ, جىگىتتىك جاسقا اياق باسقاندا قازا تاۋىپتى, ارتىندا ۇرپاق قالماعان. بۇدابايدىڭ ءبىر قىزىنان كەڭەستىك كەزەڭدەگى بەلگىلى جازۋشى, اۋدارماشى قالماقان ابدىقادىروۆ تۋادى. اقىننىڭ ءوزى ءتورت اعايىندى: ىنىلەرىنىڭ اتى-جوندەرى وردالى, ايتىمبەت, نازار. اقىننىڭ كوزىن كورگەن كونەكوز قاريالار ونىڭ ۇزىن بويلى, ەتجەڭدى, تولىق ءبىتىمدى, اقسارى كىسى بولعانى جونىندە دەرەكتەر قالدىرعان. ءوزى كۇندەلىكتى شارۋا-تۇرمىسقا يكەمسىز, مال جيناماعان, كەدەي تورىلاۋ ءومىر كەشىپتى. مۇنى ونىڭ اۋقاتتى تۋىستارىنا قاراتىپ جازعان حاتتارىنان دا اڭعارۋ قيىن ەمەس. ماسەلەن, “مالىبەككە” دەگەن ولەڭىندە:

مالىبەك بولىسىمىز, جازدىم ارىز,

كوبەيىپ بۇدابايدا كەتتى قارىز.

قىز ۇزاتىپ, بالاعا قالىڭ بەرمەك –

اتا مەن اناسىنا ەكەن پارىز.

ءبىر كەلىن الايىن دەپ ءجۇرۋشى ەدىم,

سوعان دا كەلمەي جاتىر ءحالىم ناعىز.

ءار جەرگە ولەڭ جازدىم باستى-باستى,

كوبەيىپ قارىز-قاۋعا, قارنىم اشتى.

جايىمدى ساعان ايتپاي, كىمگە ايتايىن,

ءارى باي, ءارى بولىس, ءارى شاشتى؟ –

دەپ شاعىنعانداي بولادى. وسىنداي اقىن­داردى وسىلاي سويلەتىپ قويعان سۇم زامان-اي!

جالپى, بۇداباي قابىل ۇلىنىڭ مول مۇراسى بىزگە تولىق جەتپەگەنمەن, ونىڭ تۆورچەستۆوسى وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى-قىرقىنشى جىلدارىنىڭ وزىندە عالىمدار­دىڭ نازارىن اۋدارىپ, عىلىمي اينالىمعا كىرە باستاعان. سول جىلداردا اقىننىڭ ەل اراسىنان جينالىپ, جازىلىپ الىنعان ولەڭدەرى قازاقستان عىلىم اكادەمياسى­نىڭ قولجازبا قورىنا تاپسىرىلىپتى. بۇل ىسكە مۇرىندىق بولعانداردىڭ العى ساپىندا بەلگىلى تۇركولوگ ءا.قوڭىراتباەۆ تۇرسا, ودان كەيىن و.شيپين, ي.جىلقىايداروۆ, م.بايدىلداەۆ, ب.ادامباەۆ ت.ب. بار ەدى. بىراق بۇداباي اقىن شىعارمالارىنىڭ تولىق نۇسقاسى تۇڭعىش رەت 1994 جىلى باسىلىپ شىققانىن ايتۋىمىز كەرەك. (بۇدا­باي قابىل ۇلى. شىعارمالارى. “مۇرات­تاس”, 1994, الماتى). بۇل جيناقتى قۇراس­تىرعاندار: نۇرماقان قاسىم ۇلى, ءمادىاح­مەت اياپ ۇلى, مۇحامەدراقىم جارمۇحامەد­ ۇلى. شيەلى اۋدانىنىڭ تۋمالارى ءارى تياناقتى زەرتتەۋشىلەر رەتىندە بۇل اۆتورلاردىڭ تىندىرعان ەڭبەكتەرىن ەرەكشە باعالاۋعا تۋرا كەلەدى.

بىراق, بۇداباي اقىننىڭ كوبىنشە اۋەلى اۋىزشا جاتتالىپ, كەيىنىرەكتە قاعاز بەتىنە تۇسكەن شىعارمالارى بۇگىنگى كۇنى تولىق جيناقتالدى دەپ ايتۋعا ءالى ەرتەرەك. كەيىنگى جىلداردىڭ وزىندە ەل جادىندا ساقتالىپ قالعان ءبىرلى-جارىم ولەڭدەرى تابىلىپ جاتىر. ال ۋاقىتىندا الاش زيالىلارىنىڭ باسپاناسىنا, استاناسىنا اينالعان اناۋ تاشكەنت شاھارىندا شىعىپ تۇرعان قازاق ءتىلدى باسىلىمداردىڭ – گازەت, جۋرنالداردىڭ تىگىندىلەرىن اقتارىپ, مۇرا­عاتتارىن سۇزگىلەپ شىققان كوزى ءجىتى, كوڭىلى سەرگەك وقىمىستىلارىمىزدى تالاي قىم­بات ولجالار كۇتىپ تۇرۋى ابدەن مۇمكىن.

مىنا بىزدەر, “الپىسىنشى جىلدار­داعى قازاق ادەبيەتىنىڭ تۇلەكتەرى” اتانعان ۇرپاق, اعا بۋىن ءاۋ باستا اۋىلدا تۋىپ, ەسكى قوعامنىڭ ەتەگىنە ورانىپ, جاڭا قوعامنىڭ بەسىگىندە تەربەلسەك تە, ءبارىبىر سول باياعىدان قالىپتاسقان بايىرعى كونە تۇرمىس, كونە تانىم-تۇسىنىكتىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ, ءسوز ۇعاتىن جاسقا كەلگەندە اۋىز ادەبيەتىمەن اۋىزدانىپ, سول بۇرىنعى اقىن, جىراۋلاردىڭ اۋەزدەرىن قۇلاققا ءسىڭىرىپ, كوكىرەگىمىزگە ءتۇيىپ وستىك. سون­دىقتان دا, ءبىز قازىرگى “ينتەرنەت اقىن­دارعا” ەمەس, باياعى وزىمىزگە ۇيرەنشىكتى “قازاقي اقىندارعا” جاقىنبىز. ويتكەنى, ءبىزدىڭ بۇگىنگى مىڭ سان وي ازاپتارىمىزدىڭ تامىرى تىم ارىدە جاتىر. بۇگىنگى مىڭ سان تالقىلاۋلارىمىز بەن سان-ساپالاق سۇراق­تا­رىمىزدىڭ ءبىراز جاۋاپتارىن دا سول جاقتان تابۋعا بولادى دەپ ويلايمىز.

ورازبەك سارسەنباي,

جازۋشى.