ورتالىق ازيانى مەكەن ەتكەن ەجەلگى تۇركى ەلدەرى, قىرعىزدار, قازاقتار, وزبەكتەر, تۇرىكمەندەر كۇردەلى دە قيىن زامانداردى باسىنان كەشىرىپ, بۇگىنگى كۇندە دەربەس مەملەكەت بولدى. مەملەكەت ءار ۇلتتان قۇرالۋى مۇمكىن. بىراق ءبىز ۇلتتىق مارتەبەسى بار مەملەكەت بولدىق. ونىڭ سەبەبى نەدە؟ البەتتە, ءبىز ءوز ءتىلىمىزدى, مادەنيەتىمىزدى جانە سالت-ءداستۇرىمىزدى, قازىرگى تىلمەن ايتقاندا, بىرتەكتىلىگىمىزدى ساقتاپ قالدىق. ۇلتتىق مادەنيەت جوعالسا, ۇلت جويىلادى. ەكونوميكا قۇلدىراسا, ونى وڭداپ الۋعا بولادى, مادەنيەت قۇردىمعا كەتسە, ول ورنىنا كەلمەيدى. وسى اتا-بابالارىمىز عاسىرلار بويى قاستەرلەپ كەلگەن ۇلتتىق مادەنيەتىمىزگە, رۋحانياتىمىزعا تاعى دا قاۋىپ ءتونىپ وتىر, بۇل جولى نايزانىڭ ۇشى, بىلەكتىڭ كۇشىمەن ەمەس, ماقتامەن قان شىعارماي باۋىزدايتىن, عالامداسقان الەمنىڭ قيتۇرقى اقپاراتتىق اعىنى ارقىلى. دەر كەزىندە ارەكەت ەتپەسەك, جۇتىلىپ جوق بولامىز. اقىرعى شيرەك عاسىردا دۇنيەگە كەلگەن بالالارىمىز «كومپيۋتەرباستى» بولسا, ءۇش-ءتورت جىل بەرىدە پايدا بولعان نەمەرەلەرىمىز بەسىكتەن بەلى شىقپاي جاتىپ قولدارىنا ۇيالى تەلەفون ۇستايدى. قازىرگى بالاۋسا ۇل-قىزدارىمىز ۇلتتىق ادەت-عۇرىپتى بىلمەي بارادى. ەلىنىڭ سالت-ءداستۇرىن, مادەنيەتىن, تاريحىن بىلمەگەن ادام ەلىنىڭ رۋحانياتىنىڭ ساقتاۋشىسى دا, قورعاۋشىسى دا بولا المايدى.
وسى تۇرعىدان الىپ قاراعاندا, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازىرگى بۋىنعا تاربيە بەرۋدە ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا ۇندەگەنى – اۋا مەن سۋداي قاجەتتىلىك, بۇگىنگىنىڭ كەزەك كۇتتىرمەس مىندەتى. ەرتەڭ كەش بولادى. ويتكەنى «بالانى – باسىنان...» دەمەكشى, ەگەمەندىك جىلدارىنان بەرى شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت ءوتىپ كەتىپتى. قازاقستان ليدەرىنىڭ كوتەرگەن ماسەلەلەرى قىرعىز ەلىنە دە تيەسىلى. قانداس, جانداس, تاعدىرلاس قازاق پەن قىرعىزدىڭ مەنتاليتەتى ۇقساس. توسەكتە باسى, توسكەيدە مالى قوسىلعان ءبىر ەلمىز. ەلباسى ماقالاسىندا جاڭا تاريحي تەلە-كينو تۋىندىلاردى ءتۇسىرۋ, وعان ۇلى دالانىڭ باي ميفولوگيالىق جانە فولكلورلىق ماتەريالدارىن پايدالانۋ, بالالارعا ارناپ فيلمدەردى جانە مۋلتيپليكاتسيالىق سەريالداردى شىعارۋ ماسەلەلەرىن قوزعاپ, ونىڭ باستى كەيىپكەرلەرى ۇلت قاھارماندارى, داڭقتى باتىرلار, ويشىلدار جانە ەل بيلەۋشىلەرى بولا الاتىنىن كورسەتىپتى. ابدەن تۋرا ايتىلعان.
قازاق پەن قىرعىزعا تەڭ جوموق (ەرتەگى) – «ەر توستىك» جانە ويشىل اسان قايعى, بۇكىل تۇركى حالىقتارىنا ورتاق دادە قورقىت, قىرعىزدىڭ «ماناس», قازاقتىڭ «الپامىس» باس بولعان باتىرلىق جىرلارى, قازاقتىڭ «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋى» مەن قىرعىزدىڭ «ولجاباي مەن كىشىمجان» ماحاببات داستاندارى داپ-دايار ماتەريالدار. وسىلاردىڭ ۇلتتىق ناقىشىن جوعالتپاي, قازىرگى كورەرمەن تەز قابىل الاتىنداي, ءسىڭىمدى ەتىپ جاساۋ كەرەك. مەملەكەت باسشىسى ءوزى باستاپ جول كورسەتىپ وتىرعان سوڭ, شىعارماشىل ادامدارعا بەلسەنىپ ىستەۋ عانا قالدى.
قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى بەلگىلەنگەندە, قىرعىزستاننىڭ دەلەگاتسياسىنىڭ قۇرامىندا مەرەكەگە بارعانمىن. سوندا بىزگە «قازاق حاندىعى» كوپ سەريالى ءفيلمىنىڭ تاسپالارى سىيعا تارتىلدى. ەلگە كەلگەن سوڭ قايتا-قايتا كوردىم. جوبانىڭ اۆتورى ءبىز قۇرمەتتەگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەكەنىن تيتردان كورىپ, ۇلتتىق مۇددەنى كوتەرگەن ۇلكەن ىستەردىڭ باسىندا ونىڭ ءوزى تۇرعاندىعىنا ءتانتى بولدىم. مىنە, ەندى ن.نازارباەۆ قازاق تاريحىنىڭ تەرەڭ قويناۋىنا كوز جۇگىرتىپ, ەلدىڭ وتانسۇيگىشتىك رۋحىن وياتىپ وتىر.
بىزگە باتىسقا – ەۋروپاعا, امەريكاعا, شىعىسقا – كۇناستى ولكەلەرىنە ەلىكتەۋدىڭ قاجەتى جوق. اتا-بابالارىمىز جاقسى نارسەلەردى جيناقتاپ, تەرىپ بىزگە ميراسقا قالدىرىپتى. سونى قازىرگى داۋىرگە سايكەستىرىپ ۇقساتا الساق بولدى. ەگىز ەلىمىزدىڭ اسىل قازىناسى – ماقال-ماتەلدەرىن الىپ قارايىقشى, عاسىرلار بويى – كونفۋتسيدىڭ فيلوسوفياسىنان, مۇحاممەد پايعامباردىڭ حاديستەرىنەن بۇرىن قالىپتاسقان بۇل جادىگەرلەر اقىل-ويدىڭ ءمولدىر تۇنباسى ىسپەتتى.
چىكەم (شىڭعىس ايتماتوۆ) ايتۋشى ەدى: «ورتالىق ازيا تاريحى – بۇل وسى وڭىردە المۇستاقتان (الىمساقتان) بەرى بىرگە ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان بارلىق ەلدەرگە ءتان تاريح. ءبىزدىڭ سالتىمىز دا, نارقىمىز دا, تۇرمىستاعى مايدا-شۇيدە تىرلىگىمىز دە بىردەي» دەپ. شۇكىرشىلىك, ءالى دە ارامىز اجىراپ كەتكەن جوق. كەيىنگى كەزدەردە تاريح زەرتتەۋشىلەردە تاريحتى ءوز ەلىنە يەمدەنۋ ءۇردىسى بايقالۋدا. بۇل تۋرا ەمەس. كوڭىلدى كەڭگە سالىپ, «مەنىكى» دەمەي, «بىزدىكى, بارىمىزدىكى» دەپ ايتۋ كەرەك. سوندا عانا تۇركى ەلدەرى ءبىرتۇتاس, بەرىك ەل بولامىز.
قىسقاسى, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ باستامالارىنا بۇل جاقتاعى ءبىز سۇيسىندىك. قازاقستاندىق شىعارماشىل ادامداردىڭ كوكتەن ىزدەگەنى جەردەن تابىلىپ وتىر, ىسكە ءسات!
تابىلدى اقتان ۇلى,
قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق ءارتىسى, حالىقارالىق
«اق ءىلبىرىس» كينوسىيلىعىنىڭ باس جۇلدەگەرى
بىشكەك
