شاكىر اقىن مەن ازاعاڭ
حالىق اقىنى شاكىر ابەنوۆتى بىلمەيتىن الاش بالاسى از شىعار. 95 جاس عۇمىرىنىڭ 40 جىلعا جۋىعىن قۋعىن-سۇرگىنمەن وتكىزىپ, تەمىر توردىڭ ار جاعىنا ءبىر ەمەس ەكى رەت تۇسكەن قاسيەتتى قارتتىڭ قاسىندا وتكىزگەن شيرەك عاسىر ءومىرىمدى وزىمە باقىت سانايمىن. سول ۋاقىت ىشىندە شاكەڭ ارقىلى قولىنا دومبىرا مەن قالام ۇستاعان ادامداردىڭ قاي-قايسىسىن دا تانىپ, ءبىلدىم. سوڭدارىنا ەرىپ سوقپاق تاپتىم.
حالىق اقىنى شاكىر ابەنوۆتى بىلمەيتىن الاش بالاسى از شىعار. 95 جاس عۇمىرىنىڭ 40 جىلعا جۋىعىن قۋعىن-سۇرگىنمەن وتكىزىپ, تەمىر توردىڭ ار جاعىنا ءبىر ەمەس ەكى رەت تۇسكەن قاسيەتتى قارتتىڭ قاسىندا وتكىزگەن شيرەك عاسىر ءومىرىمدى وزىمە باقىت سانايمىن. سول ۋاقىت ىشىندە شاكەڭ ارقىلى قولىنا دومبىرا مەن قالام ۇستاعان ادامداردىڭ قاي-قايسىسىن دا تانىپ, ءبىلدىم. سوڭدارىنا ەرىپ سوقپاق تاپتىم.
ءبىزدىڭ شالدىڭ, شاكىر اقساقالدى ايتامىن دا, شىڭعىستاۋدان الماتىعا بارۋى ءبىر ۇلكەن توي بولاتىن. شاكارىم بابامىزعا ۇقساتىپ قويا بەرگەن ساقال, مۇرتى سەلەۋدەي سەلدىر, بوز جۋسانداي بوزعىلت بولعانمەن, ءبىر قاراعان ادامنىڭ كوزىنە بىردەن وتتاي باسىلاتىن ونىڭ ءجۇرىس-تۇرىسى دا وزگەشە ەدى. ءتىپتى, ورىس ماتۇشكەلەرىنىڭ ءوزى باسىنان اياعىنا دەيىن اپپاق بولىپ كيىنگەن, تاقياسىنا نەبىر جاقۇت تاستاردى جارقىراتىپ تاعىپ العان, اسا ۇزىن ەمەس اساتاياعى اشەكەي-ۇشەكەيلى شالدى كورگەندە بابالارى تولستوي ءتىرىلىپ كەلگەندەي تاڭىرقاي قالاتىن. شال دا تەك تۇرماي ولارعا: «زدراستي, دەۆۋشكا, دەدا نە حوچەش», دەيتىن سىعىرايا ك ۇلىمسىرەپ.
قازىرگى جاعدايدى بىلمەيمىن, ول كەزدەگى جازۋشىلار وداعى – جىلى جاققا كەلىپ, جىل قۇستارى قوناقتايتىن شالقار تەڭىز سياقتى بولاتىن. كەرەمەت! كەمەل وي دا, كەلەلى ءسوز دە, كەلىستى قالجىڭ دا وسىندا ەدى. ال, مۇندا بىرەر جىلدا ءبىر-اق رەت كەلەتىن شاكەڭنىڭ بوي كورسەتۋى قالام قايراتكەرلەرى ءۇشىن زور قۋانىش-تىن! ارينە, ءبارىنىڭ اڭدىپ, باققانى قىسىر ءسوز, قىرشاڭقى اڭگىمە. شاكەڭنىڭ دە بۇل جەرگە دۇرىس اڭگىمە ايتۋ ءۇشىن كەلمەيتىنى بەلگىلى. اينالاسىنا ءاپ-ساتتە شوقتاي بولىپ شوعىرلانا قالعان ۇلكەندى-كىشىلى اقىن-جازۋشىلاردى قىران-توپان كۇلكىگە كومىپ جاتقانى.
اقساقال قالامگەر ىنىلەرىن الالامايتىن. اتا قۋىپ, جۇزگە ءبولۋدى دە جەك كورەتىن. كەيدە ماعان: «ءاي, كوك مي, ء(سوزىنىڭ ماتەلى) مەن ايدالىپ, بايلانىپ جۇرگەندە بارلىق الاش بالاسىنان قامقورلىق كوردىم. از قازاقتى الالاپ اللانىڭ كارىنە ۇشىراعىم كەلمەيدى» – دەيتىن. اكەمىز وسى تازالىقتى, پاكتىكتى, جان مەن ءتاننىڭ جاراسىمدى سۇلۋلىعىن ازاعاڭ, ءازىلحان نۇرشايىقوۆتان كوردى. كوردى دە ءوزى ومىردەن وتكەنشە ونى ەرەكشە قۇرمەت تۇتتى. زەينوللا قابدولوۆ, سافۋان شايمەردەنوۆ, ساپار بايجانوۆ سياقتى ىنىلەرىن دە ءابۋ ءسارسەنباەۆ, حاميت ەرعاليەۆ, سىرباي ءماۋلەنوۆ سەكىلدى ۇزەڭگىلەس اقىن-باۋىرلارىن دا ماقتانىش ەتەتىن.
1986 جىلدىڭ مامىر ايىندا تاعى دا الماتىعا بارا قالدىق. اقىننىڭ «شىڭعىستاۋ» اتتى ولەڭدەر جيناعىن ازىرلەپ, «جازۋشى» باسپاسىنا تاپسىرماقپىز. قولىمىزدا قولجازبا عانا. «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندەگى ماشينيستكا قىزدارعا 20 باسپا تاباق كولەمىندەگى كىتاپتى باستىرىپ, قايىرا وقىپ جاتىرمىز. مەن وقيمىن, شال تىڭدايدى. سوزدەن قاتە كەتسە, بايبالام سالادى. سول كەزدە سەكسەندى القىمداپ قالعان اقىننىڭ زەردەسى دە, زەيىنى دە ءدىن امان. قۇيماقۇلاق.
قالا شەتىندەگى «جازۋشىلار ۇيىندە» جاتقانبىز. ىڭ-شىڭ جوق. وڭاشا. ناعىز قالامگەرلەردىڭ قاپىسىز جۇمىس ىستەيتىن جەرى. ءبىر كۇنى ەكى كىسىلىك شاعىن بولمەمىزدىڭ ەسىگى اقىرىن تىقىلدادى. اشسام, ار جاعىندا قىزداي سىزىلىپ, مۇزداي كيىنىپ ءوزىمىزدىڭ ازاعاڭ تۇر. قۇشاقتاسىپ, امانداسىپ جاتىرمىز.
– اسسالاۋماعالەيكۋم!
ازاعاڭ ءوزىنىڭ جىڭىشكە سىزىلىپ شىعاتىن قوڭىر داۋىسىن اندەتە سوزىپ, توسەكتىڭ ۇستىندە مالداسىن قۇرىپ الىپ, بۇكشيىپ وتىرعان اقىن اعاسىنا سالەم بەردى. شال «الىكسالام» دەگەن جوق. جىلى جىميىپ, ەتى قايتقان تارامىس ساۋساقتارىن ءىنىسىنىڭ ىستىق الاقانىنا ۇستاتا سالدى.
– ويبۋ, شاكە اعا! مۇنىڭىز نە, بالا بولىپ كەتتىڭىز بە؟ كەلگەنىڭىزدى كەشە جازۋشىلار وداعىنان ەستىپ, بۇل كىسى بىردەمەگە رەنجىپ قالعان با, ۇيگە نەگە سوقپاي ءجۇر؟ – دەپ ادەيى كەلدىم. ۇيگە ءجۇرىڭىز, – دەدى ازاعاڭ توتەسىنە ءبىر-اق كوشىپ.
ءوز كىناسىن ءۇنسىز مويىنداعان شال قۋلانا باستادى.
– مىنا تولەگەن ەمەس پە (مەن ول كەزدە اۋداندىق پارتيا كوميتەتىندەگى يدەولوگيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولاتىنمىن) «تەز» دە «تەز» دەپ تەپسىنىپ ءجۇرگەن. ايتپەسە, مەنىڭ اسىعارىم جوق. كەرەك قىلاتىن كەمپىرىم دە الدەقاشان ءولىپ قالعان, – دەدى سىعىرايا ك ۇلىپ.
قويشى, ايتەۋىر, سول كۇنى بار جۇمىستى ىسىرىپ قويىپ ازاعاڭنىڭ ۇيىنە باردىق. اياۋلى جەڭگەمىز حاليماننىڭ «زىر جۇگىرىپ» دايىنداعان ءدامدى اسىن قۇمارلانا ءىشىپ-جەدىك.
شاكەڭ مەن ازاعاڭنىڭ اڭگىمەسى ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن سوزىلدى. جازۋشىنىڭ جۇمىس بولمەسى جۇماقتىڭ تورىندەي بولىپ كورىندى. ءتورت قابىرعا تولى كىتاپ. كىمدىكى جوق دەيسىڭ, ابايدان باستاپ قازىرگى قازاق قالامگەرلەرىمەن اياقتالاتىن توم-توم شىعارمالار كوزدىڭ جاۋىن الادى. جيناقى. ىقشام. كادىمگى كىتاپحاناداعىداي كارتوتەكا جاسالعان. وندا ءتىپتى قولجازبا داپتەرلەر مەن بلوكنوتتاردىڭ دا رەت ساندارى جازىلىپ قويىلعان.
ازاعاڭ بىردەمە ىزدەپ جاتتى. سويتسەم, شال «سابىرباي مەن بالبالانىڭ ايتىسىن» سۇراعان ەكەن. «ءاي, شاكە اعا-اي, ونى ماعان تاپسىرساڭىز تابىلادى عوي. سول مەنىڭ قولىما تيمەدى مە, دەپ قورقامىن», – دەيدى ءۇي يەسى ءالسىز كۇبىرلەپ.
جازۋشى اقىرى كارتوتەكاسىنداعى ءنومىرمەن شالدىڭ سوناۋ 50-جىلدارى شاماسىندا تاپسىرعان قولجازباسىن تاۋىپ الدى. بۇل اقىننىڭ «قجو» دەپ (قىلمىستى جىلدار ولەڭدەرى) تاڭبالاپ قويعان توپتاما جىرلارى بولىپ شىقتى. اقىن قاتتى قۋاندى. ءوزىن ايداتقان دا, بايلاتقان دا, جالالى ەتىپ جاپتىرعان دا وسى ولەڭدەرى ەكەن. وزىندە ساقتالماپتى. ساقتالسا دا ورتەپ جىبەرگەن شىعار. كەيىننەن ەلىمىز ەگەمەندىك العان سوڭ بۇل شىعارمالاردى اقىن نەسىپبەك ايتوۆ پەن «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ سول كەزدەگى باس رەداكتورى, جازۋشى مۇحتار ماعاۋين تۇڭعىش رەت سول باسىلىمدا جاريالاتتى.
ازاعاڭنىڭ ۇيىندە شال ەكەۋمىز تاعى دا ءبىر-ەكى رەت بولدىق. 1990 جىلى الماتىعا بارعانىمىزدا ۇيىنە سوعا المادىق. «ونەر» باسپاسىنا اقساقالدىڭ اندەرى مەن كۇيلەرىن تاپسىرىپ قايتقانبىز. بىراق جازۋشىلار وداعىندا جولىعىپ, جاي-جاپسارىمىزدى ايتتىق. سول جىلى ازاعاڭ «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە شاكىر اعاسى جونىندە كولەمدى ماقالا جازىپ, ونىڭ ىشىندە مەن تۋرالى دا جىلى لەبىز ءبىلدىرىپتى.
«اقىننىڭ ايالاعان ەلى ازبايدى. اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ باسشىلىعىندا ءجۇرىپ, توقساننان اسقان اقىن اتاسىن الماتىعا ارقالاپ, ءبىر ەمەس بىرنەشە رەت كەلىپ, ونىڭ كىتابىن شىعارتۋعا قولعابىس جاساپ جۇرگەن اقىن ءىنىم تولەگەن جانعاليەۆقا ءدان ريزامىن. حالىق اقىنى شاكىر ابەنوۆتى قۇرمەتتەۋ – قازاق ەلىن قۇرمەتتەۋمەن بىردەي», دەپتى جارىقتىق ازاعاڭ! ول وسى ويىنان ءوزى ولە-ولگەنشە اينىعان جوق. 2011 جىلى ومىردەن وتەرىنەن ءتورت-بەس اي بۇرىن عانا وسكەمەن مەن سەمەيگە كەلىپ, ابىز اعاسىنىڭ تۋعان جەرى قۇندىزدىعا سوقتى. ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنە العاش رەت باتا بەرىپ, ەسىمى اڭىزعا اينالعان اقىن زيراتىنا ءتاۋ ەتىپ, مۇراجايىن ارالادى. شالدان قالعان جالعىز تۇياق سانا شاكىرقىزىن قاسىنا الىپ سۋرەتكە ءتۇستى.
ماڭگىلىك ماحاباتتى جىرلاپ, ماڭگىلىك سۇيىسپەنشىلىكتى ارداق تۇتقان اسىل اعا اباي, شاكارىم, مۇحتار, كوكباي, شاكىر بابالار تۋعان قاسيەتتى شىڭعىستاۋدىڭ تورقالى توپىراعىن سول جولى سوڭعى رەت باسىپ تۇرعانىن سەزگەن شىعار, كىم ءبىلسىن.
اعا مەن ءىنىنىڭ اراسىنداعى شەكسىز ادالدىقتى, يمانداي تازالىقتى ساف كۇيىندە ساقتاپ كەتكەن وسىنداي اسىلدارى بار الاش جۇرتىنا اللانىڭ نۇرى جاۋسىن!
تولەگەن جانعاليەۆ, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, حالىقارالىق جامبىل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, اباي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
اباي اۋدانى,
قاراۋىل اۋىلى.
سۋرەتتە: ءازىلحان نۇرشايىقوۆ پەن شاكىر ابەنوۆ جەرلەستەرى اراسىندا (ورتادا سانا شاكىرقىزى).
