وزگەگە ءومىر سىيلاعان
بۇگىندە استانادا جاھاندىق جەتىستىكتەردىڭ وزىق ۇلگىلەرىمەن جاراقتاندىرىلعان جاڭا اۋرۋحانا اشىلدى دەگەن حابار ەلدى ەلەڭدەتەر ەرەكشە جاڭالىق بولماي قالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ەلوردامىزدا الەمدىك وزىق تەحنولوگيالاردى تۇعىر ەتكەن, وركەنيەتتى مەديتسينانىڭ بارلىق تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن تۇتاس ءبىر مەديتسينالىق كلاستەر قالىپتاستى. ءدالدىك دياگنوستيكامەن قارۋلانعان, دەرتكە داۋا ءتيىمدى ەم قولداناتىن عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارى بوي كوتەردى. كەڭ بايتاق قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن وتانداستارىمىز وسى مەديتسينالىق ورتالىقتاردا ەمدەلىپ, اسقىنعان سىرقاتتارىنا شيپا تاۋىپ, العىستارىن اقتارىپ جاتادى.
بۇگىندە استانادا جاھاندىق جەتىستىكتەردىڭ وزىق ۇلگىلەرىمەن جاراقتاندىرىلعان جاڭا اۋرۋحانا اشىلدى دەگەن حابار ەلدى ەلەڭدەتەر ەرەكشە جاڭالىق بولماي قالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ەلوردامىزدا الەمدىك وزىق تەحنولوگيالاردى تۇعىر ەتكەن, وركەنيەتتى مەديتسينانىڭ بارلىق تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن تۇتاس ءبىر مەديتسينالىق كلاستەر قالىپتاستى. ءدالدىك دياگنوستيكامەن قارۋلانعان, دەرتكە داۋا ءتيىمدى ەم قولداناتىن عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارى بوي كوتەردى. كەڭ بايتاق قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن وتانداستارىمىز وسى مەديتسينالىق ورتالىقتاردا ەمدەلىپ, اسقىنعان سىرقاتتارىنا شيپا تاۋىپ, العىستارىن اقتارىپ جاتادى.
«جاڭادان اشىلعان №2 قالالىق اۋرۋحاناعا قولى دۋالى ءبىر جاس حيرۋرگ باس دارىگەر بولىپ كەلىپتى. جارىق دۇنيەدەگى ساناۋلى دەمى بىتكەن, ءۇمىتسىز ناۋقاستاردىڭ وزىنە كۇردەلى وپەراتسيا جاساپ, ءومىرلەرىن ۇزارتىپتى. تالاي ەمدەۋ ورىندارى كۇدەرىن ۇزگەن مەنىڭ اكەمدى…, اعامدى.., دوسىمدى… قاتارعا قوسىپ, ەكىنشى ءومىر سىيلادى». وسىنداي اڭگىمەلەر سوڭعى كەزدە كوپ اۋزىندا ءجيى ايتىلاتىن بولدى. «حالىق ايتسا, قالت ايتپايدى».
«جاقسىنى كورمەك ءۇشىن» دەگەن قاعيدانى قانات قىلىپ, قالا شەتىندەگى قاشىقتاۋ №2 قالالىق اۋرۋحاناعا جەتتىك. استانانىڭ ءساندى سالتاناتىنا ساي سالىنعان اۋرۋحانا عيماراتى الىستان-اق «مەن مۇندالايدى» ەكەن. قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ بارلىق سوڭعى ۇلگىلەرىن قولدانعان جاڭا اۋرۋحانانىڭ سىرتقى كەلبەتى مەن ىشكى قۇرىلىمى دا حالىقارالىق مەديتسينالىق ستاندارتتارىنا ساي جابدىقتالعان ەكەن. الدىن الا كەلىسىمىمىز بولا تۇرا, بۇل جولى باس دارىگەرمەن كەزدەسەمىز دەگەن ءۇمىتىمىز اقتالمادى.
«ماقسات اسكەر ۇلى جاڭا سىزدەردىڭ الدارىڭىزدا عانا «جەدەل جاردەممەن» جەتكىزىلگەن سىرقاتقا شۇعىل وپەراتسيا جاساۋعا كىرىسىپ كەتتى. وپەراتسيا وتە كۇردەلى, 5-6 ساعاتقا سوزىلۋى مۇمكىن…» دەدى بىزگە اۋرۋحانانى تانىستىرىپ ءجۇرگەن باس دارىگەردىڭ ورىنباسارى كەشىرىم وتىنگەندەي, قينالا سويلەپ.
بۇدان كەيىن دە شۇعىل وپەراتسيالارعا بايلانىستى باس دارىگەرمەن كەزدەسۋ تۋرالى بىرنەشە كەلىسىمىمىزدى كەيىنگە قالدىرۋعا تۋرا كەلدى. اقىرى جوسپارلى وپەراتسيالار بەلگىلەنبەيتىن سەنبى كۇنى ساعات كەشكى سەگىزدەن اسا №2 قالالىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرىمەن كەزدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
اق حالاتتى, اققۇبا ءوڭدى جاپ-جاس ەلگەزەك جىگىت ءبىزدى جىلى شىرايمەن قارسى الدى. اتاعى ەل اۋزىنا ەرتە ىلىككەن بىلىكتى حيرۋرگ, №2 قالالىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى ماقسات اسكەر ۇلى جانتۇرعانوۆ الدىمىزدا تۇر. جۇزىنەن جىلىلىق لەبى ەسكەن, تابيعي كىشىپەيىلدىلىگى بويداعى تەرەڭ كىسىلىك كەلبەتتى پاش ەتكەن باس دارىگەرمەن اڭگىمەمىز بىردەن جاراسىپ جۇرە بەردى.
1991 جىلى حيميا مەن بيولوگيا ءپانىن تەرەڭدەي وقىتۋعا بەيىمدەلگەن №1 ورتا مەكتەپتى تامامداعان ماقسات كوپ ويلانباستان اقتوبە مەملەكەتتىك مەديتسينالىق اكادەمياسىنا وقۋعا ءتۇسىپتى. ءبىر قىزىعى, سول جىلى اقتوبەدەگى №1 ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن تۇلەكتەر تۇگەلدەي دەرلىك وسى جوعارى وقۋ ورنىن قالاعان كورىنەدى.
– اكەم – اسكەر ەمەن ۇلىنىڭ ماماندىعى ينجەنەر, انام – تۇرار احمەتقىزى ەكونوميست بولاتىن. جاقىن تۋعان-تۋىستارىمىزدىڭ اراسىندا دا اق حالاتتى ابزال جاندار جوق. مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەندە-اق اكەم مەنىڭ ينجەنەر بولعانىمدى, انام ەكونوميست بولعانىمدى قالادى. نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن, ءوز باسىم جاستايىمنان وزگەنىڭ جانىنا باتقان جاراسىن جازۋدى, قينالعان جاننىڭ اۋىرتپالىعىن جەڭىلدەتۋدى ارماندادىم. ينستيتۋتتىڭ العاشقى كۋرستارىندا ءبىز بالالار اۋرۋحاناسىندا تاجىريبەدەن ءوتىپ, جەتىم بالالار ۇيىندەگى دىمكاس ءبۇلدىرشىندەرگە كومەك كورسەتتىك. مەن بالالار ۇيىندەگى سىرقات بالالارعا قولىمنان كەلگەنشە مەديتسينالىق كومەك كورسەتە ءجۇرىپ, ومىردە ءوز ماماندىعىمدى دۇرىس تاڭداعانىما تالاي كوز جەتكىزدىم, – دەيدى ماقسات اعىنان جارىلا, تەبىرەنە سويلەپ.
ءتورتىنشى كۋرستان باستاپ ماقسات حيرۋرگ بولۋعا بەت بۇردى. ونىڭ ىشىندە كارديوحيرۋرگيالىق سالاعا بەيىمدەلۋدى ماقسات ەتتى. وعان جاستايىنان جۇرەك اقاۋىنا (پوروك سەردتسا) ۇشىراعان ءبۇلدىرشىندەردىڭ جان ازابىن جەڭىلدەتسەم دەگەن ىزگى سەزىم سەبەپ بولدى. وسى ماقساتپەن ماقسات ءجيى-ءجيى اۋرۋحانالارعا كەزەكشىلىككە بارىپ, ءوز ەركىمەن وپەراتسيا جاساعان حيرۋرگتەرگە اسسيستەنت رەتىندە كومەك كورسەتتى. ينستيتۋت قابىرعاسىندا ءجۇرىپ-اق بىرنەشە جىلعا سوزىلعان وسى تاجىريبە ۇردىسىندە وعان ناماز يزەنبەرگەنوۆ, بازىلبەك جاقيەۆ, سالبەت كەلىمبەرديەۆ سياقتى بەلگىلى حيرۋرگتەر ءتالىمگەرلىك تاربيە بەردى. وسى تاجىريبەلى تالىمگەرلەردىڭ قولداۋىمەن ماقسات ينستيتۋتتىڭ ءتورتىنشى كۋرسىندا جۇرگەندە-اق ءوز قولىمەن جەكە وپەراتسيا جاسادى. جاس ماماننىڭ العاشقى باستاماسى ءساتتى ءوتىپ, كاسىبي دارىگەرلەردىڭ جوعارى باعاسىن الدى.
1997 جىلى اقتوبە مەديتسينالىق اكادەمياسىن ويداعىداي تامامداعان. ماقسات جانتۇرعانوۆ ءبىلىمىن ودان ءارى جالعاستىرۋ ءۇشىن رمعا-نىڭ ماسكەۋدەگى ا.ن.باكۋلەۆ اتىنداعى جۇرەك-قان تامىرلارى حيرۋرگياسىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ كلينيكالىق ورديناتۋراسىنا قابىلداندى. وسى جەردە ول ورىستىڭ اتاقتى پروفەسسورلارىنان ءدارىس الا ءجۇرىپ, كاسىبي ءبىلىمىن تاجىريبەلىك بىلىكتىلىكپەن جالعاستىردى. عىلىمي ورتالىقتا ەكى جىل كلينيكالىق ورديناتۋرادان وتكەننەن كەيىن ول وسى ورتالىقتىڭ جۇرەك اۋرۋلارىن حيرۋرگيالىق جولمەن ەمدەۋ ءبولىمشەسىنىڭ كلينيكالىق اسپيرانتۋراسىنا وقۋعا ءتۇستى.
«ىزدەنگەن جەتەر مۇراتقا» دەگەندەي تابيعي تاباندىلىعى مەن تاڭداعان ماماندىعىنا دەگەن ادالدىعىن قاتار ۇشتاستىرعان ماقسات جۇرەك اۋرۋلارىن حيرۋرگيالىق جولمەن ەمدەۋ ءبولىمشەسىنىڭ پروفەسسورى ۆ.س.رابوتنيكوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن جەكە عىلىمي جۇمىسپەن اينالىسا باستادى. رەسەي مەديتسينا عىلىمى اكادەمياسىنىڭ بەلگىلى عالىمى ۆلاديمير سەمەنوۆيچ رابوتنيكوۆ ماقساتتىڭ دارىگەرلىك عىلىمعا, ونىڭ ىشىندە ادام جۇرەگىنىڭ كىناراتتارىن ەمدەۋگە دەگەن قۇشتارلىعىن ۇشتادى. ماقسات ادام اعزاسىنىڭ بۇكىل تىرشىلىك تەتىگىنە ءنار بەرىپ, سەكونت سايىن قان قۇيىپ, دامىلسىز دۇرسىلدەپ تۇرعان جۇدىرىقتاي عانا جۇرەكتىڭ بارلىق قۇدىرەتىن بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بىلۋگە ۇمتىلدى. قارت پروفەسسور, بارلىق سانالى عۇمىرىن جۇرەك اۋرۋلارىن زەرتتەۋگە ارناعان مامان-عالىم ۆلاديمير رابوتنيكوۆتىڭ باسشىلىعىمەن جۇرەك قۇرىلىمىنا ۇڭىلگەن سايىن ماقسات ونىڭ قۇدىرەتى قۇرىق بويلاتپايتىن تىلسىم ەكەنىن ءتۇسىندى. تۇسىنگەن سايىن سول تىلسىمنىڭ قۇپياسىنا ىنتىعىپ, تۇڭعيىعىنا تەرەڭدەي بەردى.
– كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا جازۋ بارىسىندا مەن ماسكەۋلىك ۇستازدارىمنىڭ بەرگەن ءدارىسىن مىسە تۇتپاي, وزىمشە تەرەڭ ىزدەنىس جولىنا ءتۇستىم. كىتاپحانالارداعى توم-توم عىلىمي ەڭبەكتەردى اقتارىپ, ينتەرنەت ارقىلى وسى سالانىڭ تالاي-تالاي سۇڭعىلالارىمەن حات الماستىم. عىلىمي دەرەكتەر جيناۋ بارىسىندا جۇرەك اۋرۋلارىن حيرۋرگيالىق جولمەن ەمدەۋ سالاسىندا دۇنيە جۇزىندە الدىڭعى قاتارعا شىققان نەمىس عالىمدارىمەن جان-جاقتى بايلانىسقا شىقتىم. بۇل رەتتە گەرمانيانىڭ فرايبۋرگ قالاسىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكاسىنىڭ پروفەسسورى بايەرسدورفتىڭ بالاماسىز ۇستازدىق ءتالىمىن ەرەكشە جوعارى باعالايمىن, – دەيدى ماقسات جانتۇرعانوۆ ناعىز عالىمعا ءتان اشىقتىقپەن.
2002 جىلى ماقسات جانتۇرعانوۆ رەسەي مەديتسينا عىلىمى اكادەمياسىندا پروفەسسور ۆلاديمير رابوتنيكوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇرەك اۋرۋلارىن حيرۋرگيالىق جولمەن ەمدەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن ويداعىداي قورعاپ شىقتى. ماسكەۋدىڭ وڭكەي ىعاي مەن سىعاي اكادەميكتەرىنىڭ سىنىنان سۇرىنبەي ءوتىپ, عىلىم كانديداتى اتانۋ ايتۋعا عانا وڭاي. 28-گە ەندى عانا تولعان جاس جىگىت ءۇشىن بۇل از ابىروي ەمەس. ەندى ەلگە ورالىپ, ءتاۋىر ءبىر قىزمەتتىڭ ورىنتاعىنا وتىرسا دا بولادى. باسقا بىرەۋ بولسا, سويتەر مە ەدى, بىراق ماقسات ەمەس…
عىلىم كانديداتتىعىنىڭ ديسسەرتاتسياسىن قورعاپ, ەندى عانا ەڭبەك دەمالىسىنا شىققالى وتىرعان ماقسات گەرمانيادان شۇعىل شاقىرتۋ قاعازىن الدى. «DAAD» نەمىس اكادەمياسىنىڭ تاجىريبە الماسۋ ورتالىعىنىڭ ستيپەندياتى رەتىندە پروفەسسور بايەرسدورفتىڭ جەتەكشىلىگىمەن «جۇرەك-قان تامىرلارى حيرۋرگياسى» بولىمىندە عىلىمي-زەرتتەۋ جانە ناقتى تاجىريبە جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە شاقىرىپتى. ماقسات ەشبىر ويلانباستان كەلىسىمىن بەرىپ, گەرمانياعا اتتاندى. باستاپقى كەزدە ءتىل ماسەلەسىنەن ازداپ قيىندىق كورگەنى بولماسا, بۇل ورتا جاس عالىمعا ناعىز ءومىر مەكتەبىنە اينالدى. وسى جەردە ءجۇرىپ, ورتالىقتىڭ ارنايى جولداماسىمەن ۇلىبريتانيانىڭ بيرمينگەم قالاسىنداعى ەليزاۆەتا كورولدىك گوسپيتالىنىڭ مەديتسينالىق ورتالىعىندا جۇرەك-قان تامىرلارى حيرۋرگياسى بويىنشا تاجىريبە الماسۋ كۋرستارىنان ءوتتى.
جۇرەك اۋرۋلارى مەديتسينالىق عىلىمىنىڭ عۇلاماسى, پروفەسسور بايەرسدورفتىڭ قاراماعىنداعى كلينيكادا ءوتكىزگەن ەكى جىل عىلىمي تاجىريبە جۇمىسى جاس عالىم ماقسات جانتۇرعانوۆتىڭ ءومىرىنە وشپەس ءىز قالدىرعان مامان رەتىندەگى شىڭدالۋ, عالىم رەتىندەگى تولىسۋ كەزەڭى بولدى. وكىنىشكە وراي, 2004 جىلى گەرمانيانىڭ فرايبۋرگ قالاسىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكانىڭ جۇرەك جانە قان تامىرلارى بولىمشەسىندە پروفەسسور بايەرسدورفتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ءجۇرگىزىلگەن عىلىمي-زەرتتەۋ جانە ناقتى ءتاجىريبە ستيپەنديانتتىعىنىڭ مەرزىمى اياقتالدى.
تاڭداعان ماماندىعىنىڭ تۇڭعيىعىنان تەرەڭ سۋسىندايتىن تاپتىرماس عىلىمي ورتادان ماقساتتىڭ كەتكىسى كەلمەدى. بولاشاعىنان مول ءۇمىت كۇتتىرگەن تۋا بىتكەن تالانتتى جاس حيرۋرگتى پروفەسسور بايەرسدورفتىڭ دا جىبەرگىسى جوق ەدى. بىراق ارنايى ستيپەندياسىز ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكادا جۇمىستى جالعاستىرۋعا تاعى بولمايدى. ۇزاق تولعانىستان كەيىن ماقسات گەرمانيانىڭ بوحۋم قالاسىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكاسىنا اۋىسىپ, «كارديو-توراكالدىق حيرۋرگيا» بولىمشەسىنە كەلىسىم-شارت ارقىلى ءدارىگەر-حيرۋرگ رەتىندە ەڭبەك ەتۋگە كەلىستى. وسى جەردە ول ەكى جىل بويى ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ, بىلىكتى نەمىس حيرۋرگتارىنان تاجىريبە الماسىپ, شەبەرلىگىن شىڭدادى.
تاجىريبەسى تولىسقان جاس حيرۋرگ-عالىمدى 2006 جىلى درەزدەن قالاسىنداعى نەمىستىڭ اتاقتى «جۇرەك ورتالىعى» اتتى جۇرەك حيرۋرگياسى كلينيكاسى جۇمىسقا شاقىردى. ءمۇيىزى قاراعايداي جەرگىلىكتى مامانداردىڭ ءوزى جۇمىسقا قابىلدانۋدى ارمانداپ, جىلدار بويى كەزەك كۇتەتىن بەدەلدى كلينيكانىڭ ماقساتقا ارنايى شاقىرتۋ جىبەرۋىنىڭ ءوزى كوپ جايدى اڭعارتسا كەرەك. بايەرسدورف سياقتى الەمدىك دەڭگەيدەگى عالىمنان ءتالىم العان قازاقتىڭ جاس حيرۋرگىنە نەمىس ماماندارى دا ۇلكەن ءۇمىت ارتتى. ماقسات وسى ورتالىقتا دۇنيە جۇزىنە ايگىلى عالىمدارمەن بىرگە تالاي-تالاي جۇرەككە كۇردەلى وپەراتسيالار جاساپ, «ادام ومىرىنە اراشا تۇرسام» دەگەن بالالىق ارمانىنىڭ بيىك مۇراتتارىن جۇزەگە اسىرا باستادى.
درەزدەن قالاسىنداعى «جۇرەك ورتالىعىندا» جىلدان استام ەڭبەك ەتكەن ماقسات كۇزگە سالىم قازاقستان مەديتسينالىق سالاسىنىڭ بىلىكتى باسشىسى, بەلگىلى عالىم, جاقسى سىيلاساتىن اعاسى اباي بايگەنجيننەن حات الدى. ول ءوز حاتىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن ەلىمىزدىڭ مەديتسينالىق سالاسىندا تۇبەگەيلى رەفورمالار جاسالىپ جاتقانىن ايتىپتى. ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن استانا قالاسىندا الەمدىك دەڭگەيدەگى «مەديتسينالىق كلاستەر» قۇرۋدىڭ قولعا الىنعاندىعىن حابارلاپتى. وكىنىشكە وراي, ەلىمىزدە بىلىكتى ۇلتتىق كادرلاردىڭ جەتىسپەي جاتقاندىعىن ايتىپ, اباي بايگەنجين حاتىن ازاماتتىق قارىز, پەرزەنتتىك پارىز سياقتى اسقاق ۇعىمدارمەن اياقتاپتى.
اباي اعاسىنىڭ اعىنان جارىلا جازعان اشىق حاتى ماقساتتى قاتتى تولعاندىردى. ۇزاق ون جىل بويى شەت ەلدەردە ءجۇرىپ, شەبەرلىگىن شىڭداعانى دا راس. وتانىن شىن سۇيگەن ادامنىڭ تاڭداۋىن تاپ باسىپ, ەلىنىڭ الدىنداعى ازاماتتىق پارىزىن اقتايتىن كەزەڭى بولاتىندىعى دا اقيقات. ەندەشە, ماقسات ءۇشىن تاڭداۋىن تانىتار, ون جىل بويى جىراقتا ءجۇرىپ العان ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن ەل يگىلىگىنە جاراتار ۋاقىت جەتتى. وسىنداي شىنايى تەبىرەنىس ونىڭ بويىنداعى وتانشىلدىق سەزىمىن وياتىپ, الىستاعى نەمىس جەرىنەن اتا قونىسقا الىپ ۇشتى…
ماقسات جانتۇرعانوۆ 2007 جىلى ەلگە ورالعاننان كەيىن استاناداعى №2 ۇلتتىق عىلىمي مەديتسينالىق ورتالىقتا كارديوحيرۋرگيالىق ءبولىم اشۋ جۇمىسىن قولعا الدى. ءبىراز ۋاقىت ءبولىمدى قالىپتاستىرۋ, مامان-كادرلار ىرىكتەۋ شارالارىمەن ءوتتى. اقىرى ماقسات اسكەر ۇلى عىلىمي مەديتسينالىق ورتالىقتا 10 ورىندىق كارديوحيرۋرگيالىق ءبولىم اشىپ, جۇرەك اۋرۋلارى اسقىنعان قازاقستاندىقتاردى حيرۋرگيالىق جولمەن ەمدەۋ جۇمىسىن قولعا الدى.
«ءىس تەتىگىن مامان شەشەدى». ايتۋعا وڭاي. ال ءبىلىمدى دە بىلىكتى ماماندى ءبىر ساتتە قولدان جاساي المايسىڭ. ول جىلدار بويى جۇيەلى تۇردە شەشىلۋگە ءتيىس. عىلىمي مەديتسينالىق ورتالىقتا كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىق قۇرۋدى قولعا العان ماقساتتىڭ العاش تىرەلگەن تىعىرىعى وسى بولدى. استانادا وپەراتسيا جاسايتىن بىلىكتى حيرۋرگتار بىلاي تۇرسىن, جۇرەك اۋرۋىنىڭ دياگنوزىن دۇرىس قويا بىلەتىن كارديولوگتاردىڭ ءوزى ساۋساقپەن سانارلىقتاي ەكەن. ماقسات شەت ەلدە العان تاجىريبەسىنە جۇگىنىپ, رمعا-نىڭ ا.ن.باكۋلەۆ اتىنداعى جۇرەك-قان تامىرلارى حيرۋرگياسى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىندا ءتورت جىل بويى تاجىريبە الماسىپ جۇرگەن ءادىلجان ءالبازاروۆتى اتتاي قالاپ الدىردى. جۇرەك حيرۋرگياسى سالاسىندا ماماندانىپ جۇرگەن كەنجەبەك التەنوۆ, ساۋلە نۇراقاەۆا سياقتى جاس مامانداردى توپتاستىردى.
عىلىمي مەديتسينالىق ورتالىقتىڭ كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىعى قۇرىلىپ, تولىق جان-جاقتى جۇمىس ىستەي باستاعان كەزەڭدە, ءبىر جىل ىشىندە ماقسات جانتۇرعانوۆ باستاعان دارىگەرلەر 440 ادامنىڭ جۇرەگىنە اشىق وپەراتسيا جاسادى. ويلاپ كورىڭىز, 440 سانىنىڭ استارىندا نە جاتىر؟! بۇل – 440 ءومىر! بۇرىن بۇل ادامداردىڭ جۇرەگىنە وسىنداي اشىق وپەراتسيا جاساتۋ ءۇشىن ميلليونداعان تەڭگە اقشا تولەپ, شەت ەلدەرگە بارۋى كەرەك ەدى. وعان ەكىنىڭ ءبىرى بارا الا ما؟! ارينە جوق. ەندەشە, قانشاما ادامنىڭ تاعدىرى قىل ۇستىندە تۇر ەدى. ەندى مىنە, ماقسات جانتۇرعانوۆ باستاعان اق حالاتتى ابزال جانداردىڭ ايالى الاقانىنىڭ ارقاسىندا 440 ءومىر قايتا ورالدى!
استانانىڭ جىلت ەتكەن جاقسىلىعىنا جول اشىپ, باس قالانىڭ بەدەلىن كوتەرۋ جولىندا بارلىق كۇش-جىگەرىن جۇمساپ كەلە جاتقان قالا اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆتىڭ نازارىنان ءوز ءىسىنىڭ ناعىز مامانى, بىلىكتى جاس عىلىم ماقسات جانتۇرعانوۆ تا سىرت قالمادى. قالا اكىمدىگى وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ونى جاڭادان بوي كوتەرگەن №2 قالالىق اۋرۋحاناعا باس دارىگەر ەتىپ تاعايىندادى. 350 ورىندىق بۇل زاماناۋي ەمدەۋ ورتالىعىنىڭ ەلوردامىزدىڭ دەنساۋلىق سالاسى ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. استانالىقتار ءۇشىن اۋاداي قاجەت جان-جاقتى جابدىقتالعان جاڭا اۋرۋحاناعا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى ساتتىلىك تىلەپ, تۇساۋكەسەرىن وتكىزگەن بولاتىن. اۋرۋحانادا بەس ءىرى بولىمشە جۇمىس ىستەيدى. بۇل بولىمشەلەردى پروفەسسور سارسەن قوبىلاندين, تەمىر مۇراتوۆ سياقتى بىلىكتى دە تاجىريبەلى ماماندار باسقارادى.
ماقسات جانتۇرعانوۆ ءوزى باسقاراتىن №2 قالالىق اۋرۋحانادا دا كارديوحيرۋرگيالىق ءبولىم اشتى. بۇل بولىمدە ءادىلجان ءالبازاروۆ سياقتى تاجىريبەلى حيرۋرگتار ەڭبەك ەتەدى. جاڭا اۋرۋحانا اشىلعاننان بەرگى ۋاقىت ىشىندە مۇندا ماقسات جانتۇرعانوۆتىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن 250 ادامنىڭ جۇرەگىنە كۇردەلى اشىق وپەراتسيالار جاسالدى. تاعى دا اسقىنعان دەرت ارانىنان اراشالاپ الىنعان 250 ءومىر!..
بۇل كوپ پە, از با؟! ءبىز وسى ويىمىزدى حالىقارالىق دارەجەدەگى حيرۋرگ ماقسات اسكەر ۇلىنا اڭعارتتىق.
– ادامزات ءۇشىن ءححى عاسىردا اسا قاۋىپتى بولىپ وتىرعان كەسەلدىڭ ءبىرى – جۇرەك كىناراتى. بۇل كەسەلدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن الەمدىك ستاتيستيكا بويىنشا ءاربىر 1 ميلليون ادامعا 1 مىڭ وپەراتسيا جاسالۋى كەرەك. وسى ستاتيستيكاعا سۇيەنەتىن بولساق, قازاقستاندا جىلىنا كەم دەگەندە 16 مىڭ جۇرەك وپەراتسياسى جاسالۋى كەرەك. ازىرگە بۇل كورسەتكىش 4-5 مىڭعا دا جەتپەيدى, – دەدى ماقسات جانتۇرعانوۆ.
«جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەمەكشى, جاس تا بولسا, باس بولىپ, حالىق دەنساۋلىعىن قورعاۋ جولىندا «قاناتىمەن سۋ سەپكەن قارلىعاشتاي» قالتقىسىز قىزمەت جاساپ جۇرگەن №2 قالالىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى, حالىقارالىق دارەجەدەگى حيرۋرگ, عالىم ماقسات جانتۇرعانوۆتىڭ ىزدەنىستى ەڭبەك جولى تۋرالى ازدى-كوپتى قالام تەربەدىك. بولاشاعى زور بىلىكتى جاس ماماننىڭ ونەگەلى ىستەرى حاقىنداعى العاشقى ماقالانىڭ ەل گازەتى – «ەگەمەن قازاقستاندا» جارىق كورۋىنىڭ وزىندە ىرىمدى وي تۇيەر ءمان بار سياقتى. باس دارىگەر, جاس عالىم, حالىقارالىق دارەجەدەگى بىلىكتى حيرۋرگ ماقسات جانتۇرعانوۆ تۋرالى تۇڭعىش ماقالانىڭ جازىلۋىنا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى جانبولات اۋپباەۆتىڭ مۇرىندىق بولعانىن اتاپ ايتۋدىڭ دا ارتىقتىعى بولماس. ول كىسىگە كەيىپكەرىمىز تۋرالى كوپتەگەن ادامداردان حات كەلگەن. ايتاتىندارى – اق جەلەڭدى ابزال جانعا دەگەن العىس. باس رەداكتور ولاردى وقىپ وتىرىپ شەشىم قابىلداعان. ادام تانيتىن, شىنايى ماماندى باعالايتىن جۋرناليست ەكەنىمىز شىن بولسا, ماقسات جانتۇرعانوۆ جايىندا تالاي باسىلىمدار ءالى جارىسا جازاتىن بولادى.
اۋرۋحانادان شىعار ساتتە ءبىزدىڭ قاسىمىزعا سامايلارىن اق قىراۋ شالعان جىگىت اعاسى كەلدى.
– مەنىڭ اتى-ءجونىم – عاريفوللا سلامعازيەۆ, – دەپ تانىستىردى ول ءوزىن. – وسىدان ەكى اپتا بۇرىن «جەدەل جاردەممەن» حال ۇستىندە وسى اۋرۋحاناعا كەلىپ ءتۇستىم. ەشقانداي كۆوتا دا جوق, ەرتەڭگى ومىردەن مۇلدە كۇدەر ۇزگەن بولاتىنمىن. جىلدار بويى جانىمدى جەگىدەي جەپ بىتكەن بۇل جۇرەك كىناراتىنان امان قالام دەگەن وي دا بولعان جوق. بالالارىمنىڭ تىلەۋى مەن تالايىم تاعدىرىم ماقسات اسكەر ۇلى جانتۇرعانوۆقا كەز قىلىپتى. ول ەشتەڭەگە قاراماستان, حال ۇستىندە جاتقان ماعان شۇعىل وپەراتسيا جاسادى. مىنە, ەكى جۇمادان بەرى مەن جارىق دۇنيەگە جاڭا كوزقاراسپەن قاراپ ءجۇرمىن. ءتاتتى تىرشىلىككە قايتا ورالدىم. مەنى ومىرگە ەكىنشى رەت اكەلگەن شيپالى الاقانىڭنان اينالايىن ماقسات!..
جىلقىباي جاعىپار ۇلى.
استانا.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات.
