ەلباسى جولداۋىن ىقىلاسپەن قابىلداعان الماتى جۇرتشىلىعى دا ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋعا, باسپاناعا قول جەتكىزۋدە قالا باسشىلىعىنىڭ يگى باستامالارى مەن قولدانىستاعى ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەلى جۇزەگە اسۋىن قالايدى. وسى باعىتتا وڭتۇستىك شاھاردا جۇزدەن استام ارنايى شارا جۇزەگە اساتىن بولادى ءارى جولداۋدى جۇزەگە اسىرۋعا قالا بيۋدجەتىنەن 1,5 ترلن تەڭگەدەن استام قارجى قاراستىرىلىپ وتىر.
قازىرگى كەزدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي الماتىنىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ جوسپارى جاسالۋدا. قالا اكىمدىگىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, تۇرعىندارعا قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋ ءۇشىن جىل سايىنعى ەكونوميكالىق ءوسىم 5 پايىزدى قۇراپ, ەڭبەك ونىمدىلىگى 2 ەسەگە دەيىن ارتۋى ءتيىس. مەجەلەنگەن جوسپار بويىنشا ون بەس جىل ىشىندە جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 1,5 ال وتىز جىلدا 3 ەسەگە دەيىن وسەتىن بولادى. ەكونوميست مامانداردىڭ پىكىرىنشە, قازىرگى كەزدە الەمدىك ەكونوميكانىڭ 70 پايىزى قالالاردا قالىپتاساتىندىعىن ەسكەرسەك, الماتى وسىنداي 600 قالانىڭ تىزىمىنە ەنگەن.
وسى ورايدا ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمىن جۇيەلى تۇردە وزگەرتۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. ساراپشىلار بولجامى بويىنشا قالا حالقىنىڭ سانى 2035 جىلى 3 ميلليوننان اسۋى ءتيىس. مۇنداي جاعدايدا قالانىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندى تۇرعىندارىنىڭ سانى 700 مىڭعا كوبەيەدى. ول ءۇشىن يننوۆاتسيالىق قولايلى ورتا قاجەت.
بۇگىندە الماتى ەكونوميكاسىنىڭ 80 پايىزدان استامىن ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارى قۇرايدى. قالا باسشىلىعى سوڭعى ءۇش جىلدا 240 ملرد تەڭگە بولە وتىرىپ, ساۋدا سالاسىن كولەڭكەلى اينالىمنان شىعارۋدا كوپتەگەن ساۋدا نۇكتەلەرىن زاماناۋي سيپاتقا ەنگىزدى.
وڭتۇستىك استاناداعى كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ. وسى ورايدا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا بيىلعى جىلى 6 مىڭ وتباسى جاڭا پاتەرگە قول جەتكىزەتىن بولسا, بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ءۇش ەسەگە دەيىن كوبەيەدى. سونداي-اق قالادا «7-20-25» باعدارلاماسى بەلسەندى جۇزەگە اسۋدا. الداعى بەس جىلدا جەكە ينۆەستورلاردى تارتا وتىرىپ 23 مىڭ جاڭا پاتەردى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. ەسكى ۇيلەردى جاڭارتۋدىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتى 320 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.
جولداۋدىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ەڭبەكاقىنى كوتەرۋ. الدىن الا ەسەپتەۋلەر بويىنشا وسى ماقساتتا 25 مىڭنان استام ادامدى قامتۋ جوسپارلانعان. قازىرگى كەزدە قالا باسشىلىعى ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ جاڭا جۇيەسىنە كوشۋدە. ياعني, ءتيىمسىز شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋ ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن ورتا ەسەپپەن 2 ەسە ءوسىرۋ مەجەلەنگەن. جىل باسىنان بەرگى ارالىقتا 24 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلسا, جىل سوڭىنا دەيىن تاعى دا 8 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋ قاراستىرىلىپ وتىر.
وسى تۇرعىدان العاندا الماتىدا الەۋمەتتىك سالانى قارجىلاندىرۋ سوڭعى ءۇش جىلدا 2,5 ەسە ءوستى. بيىلعى جىلى تەك مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردى قولداۋعا قالا اكىمدىگىنەن 7 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى بولىنگەن.
الەۋمەتتىك قوعامنىڭ باستى ءمانى – ادامدارعا قامقورلىق جاساۋ بولسا, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا الماتىلىق كاسىپكەرلەر الەۋمەتتىك باعدارلامالارعا كوپتەپ قولداۋ كورسەتە باستاعان. وسى باعىتتا 7 ينكليۋزيۆتى كابينەت اشىلسا, قالاداعى 23 وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ 50 پايىزى جەكەمەنشىككە تيەسىلى.
بۇگىندە الماتى «قالا ادامدار ءۇشىن» ۇستانىمى بويىنشا جۇيەلى تۇردە دامىپ كەلەدى. قالانى زالالدى زاتتاردان وقشاۋلاي وتىرىپ, قوعامدىق كولىك, زاماناۋي ۆەلوينفراقۇرىلىمدارمەن قاتار, تۇرعىنداردىڭ وقۋ ورىندارىنا, جۇمىسقا بارىپ كەلۋىن جەڭىلدەتۋدە, دەنەشىنىقتىرۋدى ناسيحاتتاۋدا كوپتەگەن باستامالار جۇزەگە اسۋدا.
قالا بويىنشا قازىرگى كەزدە 650 مەديتسينا ۇيىمى جۇمىس ىستەيتىن بولسا, ولاردىڭ 70-ءى كوپسالالى ەمحانالارعا جاتادى. بارلىق مەملەكەتتىك مەكەمەلەر تسيرفلى جۇيەگە كوشىرىلىپ, زاماناۋي قوندىرعىلارمەن جابدىقتالعان.
سونداي-اق قوعامدىق كولىك جۇيەسىندەگى وزگەرىستەر دە ءبىر باعىتتان ەكىنشى باعىتقا قاتىناۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرا ءتۇستى. قالا اۆتوپاركتەرىنە كەلگەن جاڭا كولىكتەرمەن قاتار, قالا كوشەلەرىندە ساپ تۇزەگەن ەلەكتروبۋستاردىڭ جىلى ءارى جولاۋشىلار ءۇشىن قولايلى قىزمەتتەرى الداعى ۋاقىتتا دا جەتىلدىرىلەتىن بولادى.
تسيفرلاندىرۋ – ەكونوميكانىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋمەن بىرگە, اكىمشىلىك ءارى بيزنەستەگى كەدەرگىلەردى جويۋعا ىقپال ەتەدى دەيتىن بولساق, «Smart Almaty» بويىنشا 40-تان استام جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى, سيتۋاتسيالىق ورتالىق جانە «BigData» جۇيەلەرىنىڭ قولدانىستا ەكەندىگى ءمالىم. «وڭاي», «ا-پاركينگ» ارقىلى تولەم جاساۋ جەڭىلدەتىلگەن. ناتيجەسىندە 9 اي ىشىندەگى سالىق ءتۇسىمى وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 12,7%-عا ارتىپ, 1,3 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ال سالىقتىڭ كوپ جينالۋى بيزنەسكە قولداۋ كورسەتۋگە جانە قالا تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك شىعىندارىنا جۇمسالاتىن قارجىنى ارتتىرا تۇسەدى.
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
