تەاتر شىمىلدىعى زال تولى كورەرمەننىڭ قوشەمەتىمەن اشىلدى. بىردەن جىردىڭ اتىرابىنا قاراي جەتەلەپ كەتەتىن دومبىرا ءۇنى قويىلىم تاقىرىبىنان حابار بەرگەندەي ءجۇز جاساعان جامبىلدىڭ بالالىق شاعىنا قاراي باستادى. ساحناداعى سان-سالالى كورىنىستەر قۇنداقتاۋلى ءسابيدىڭ ءومىرى تەك جىرمەن, دالا جىرىمەن بايلانىستى ەكەندىگىن ناقىشتاپ تۇرعانداي ەدى. شاعىن اۋىلدىڭ قۋانىشتى ءارى مۇڭدى ساتتەرىن بيمەن ورنەكتەگەن ءارتۇرلى قيمىلدار, سونداي-اق دالا ءتوسىن دۇبىرلەتكەن جىلقى وبرازى ەرەكشە ءبىر ۇيلەسىمدە جامبىل ومىرىمەن استاسىپ جاتتى.
تەبىرەنىستى كوڭىل كۇيدە وتىرعان كورەرمەن قويىلىمنىڭ اياقتالىپ قالعانىن دا اڭعارماي قالدى. ءسال ۇنسىزدىكتىڭ ارتى زالدان دۋ قول سوعا كوتەرىلگەن كورەرمەننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا ۇلاستى. بۇل كورەرمەندى ەرەكشە ءبىر تولعانىسقا, اسەرگە بولەگەن تەاتر ۇجىمىنىڭ ءبىر جىل دايىنداعان جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى ەدى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى ەسمۇحان وباەۆ جاڭاشا ءبىر ىزدەنىسكە قۇرىلعان سپەكتالگە جوعارى باعاسىن بەردى. «الاتاۋ ەتەگىندە جاڭا ءۇن شىعىپ جاتىر. جاڭا تۇلعا ساحنالاندى. ۇلى جاكەڭ تۋعان جەردىڭ ىرگەسىندە ەشكىمگە ۇقسامايتىن, ىشكى اكادەمياسىمەن عانا جۇمىس جاساي بىلەتىن, ۇلتتىق سيپاتتاعى جاڭا ءبىر ۇجىم قالىپتاستى» دەگەن تەاتر تارلانى ەرەكشە وبرازدارمەن قاتار دالا جىلقىسىن ساحناعا الىپ شىققان سۋرەتشى ەرلان تۇياقوۆقا, تاريحي تۇلعانىڭ وبرازىن كورەرمەنگە جەتكىزە بىلگەن دراماتۋرگ اننەس باعداتقا, سپەكتاكلدىڭ كەڭەسشىسى, جامبىلدىڭ كوزىن كورگەن شاشتاي اقساقالدىڭ ۇلى, جازۋشى جۇماباي شاشتاي ۇلىنا, وسى كوركەم دۇنيەنىڭ بار قيىنشىلىعىن ارقالاپ كەلگەن رەجيسسەر ەسلام نۇرتازينگە, وقيعا مەن كورەرمەن اراسىنداعى بايلانىستى كوركەمدەگەن «الاتاۋ» ءداستۇرلى ونەر تەاترىنىڭ بيشىلەرىنە, رەجيسسەر-حورەوگراف اسەل اباقاەۆاعا, كوستيۋمدەردى جوعارى تالعامپازدىقپەن, تاماشا ۇلگىمەن ۇسىنعان گۇلجان نيەتقابىلعا رياسىز العىسىن ءبىلدىردى.
جاڭا قويىلىمدا جامبىلدىڭ ءرولىن اسەت ەسجان سومداسا, ءسۇيىنبايدى تيمۋر پيازوۆ, جىرشىنى شاتتىق ۋاتقان, جاپا رولىندە ءناسىپجان باسشىباي, ۇلداندى قۇرالاي مىرزالينوۆا, بۇرىمدى جانەركە دۇيسەنبيەۆا, سارىبايدى جەڭىس قانىربەكوۆ, قيسىبايدى ەرتۋعان قۇرماشەۆ, سىزدىق سۇلتاننىڭ رولىندە نۇرلان ساعىناەۆ, قۇلمامبەت اقىندى ساۋلەجان تاقزيا, سارىنى قۋانىش التىباەۆ, بالىقتىڭ رولىندە جاسۇلان مۇساعاليەۆ ويناپ, سپەكتاكل جۇگىن بىرلەسە كوتەردى.
دراماتۋرگ اننەس باعداتتىڭ ايتۋىنشا, جامبىلداي تاريحي تۇلعانى ساحناعا اكەلۋ ارينە, وڭاي بولعان جوق. كەز كەلگەن ءداۋىردى, تاريحي وقيعالاردى بۇگىنگى كۇنمەن ۇيلەستىرۋ ۇجىمدىق جۇمىستىڭ جەمىسى. جامبىل تۇلعاسىن اشۋ, تاريحي تۇلعانىڭ ءومىرىن كوركەم تۋىندىعا اينالدىرۋ كوپ ىزدەنىستى, جانكەشتى ەڭبەكتى تالاپ ەتەدى.
قويىلىمنىڭ كورەرمەنگە مۋزىكالىق دراما رەتىندە جول تارتۋى سپەكتاكلدىڭ باستى ەرەكشەلىگى. پەسا بەينەلەۋ قۇرالدارىنىڭ ساحنالىق قويىلىمدارىن ەسكەرە وتىرىپ جازىلعاندىقتان, ماتىندەر قىسقا ءارى استارلى, بەينەلى تەڭەۋلەرگە نەگىزدەلىپ, قازىرگى دراماتۋرگيا مەن مۋزىكالىق دراما ەرەكشە ۇيلەسىم تاپقان.
تەاتر ديرەكتورى بەرىك ءجۇسىپتىڭ ايتۋىنشا, «الاتاۋ» تەاترى از-كەم ۋاقىت ىشىندە شىعارماشىلىق تۇرعىدان تولىستى. كورەرمەنگە كونە تاريحىمىزدى زاماناۋي كورىنىستەر ارقىلى جەتكىزۋدى باعىت-باعدارى ەتىپ ۇستانعان تەاتردا جىرشى بابامىزدىڭ ومىرىنە ارنالعان قويىلىمنىڭ تۇساۋى كەسىلگەندىگى كەزدەيسوق جايت ەمەس. تەاتر وزگەلەرگە ۇقسامايتىن باعىت ۇستانادى. جاڭانىڭ اينالاسىنداعى جاڭاشىلدىق ارقىلى فولكلورلىق مۇرالارىمىزدى زاماناۋي نەگىزدە قايتا تۋىنداتۋدى ماقسات ەتەدى.
ءتول ۇجىمىنا جامبىل بابامىزدىڭ جاسىن, ونەردەگى باعى مەن داۋلەتىن تىلەيمىن دەگەن تەاتر جەتەكشىسىنىڭ ويىنشا, جامبىل تۇلعاسى كوپ جاعدايدا ساياسيلانىپ, شىعارماشىلىعى نازاردان تىس قالىپ جاتادى. اقىندىعىن ءسوز ەتكەننىڭ وزىندە قيسىنسىز قاعيداتتار جاسالادى. جامبىل – ەپيك جىرشى. ايتقان جىرلارىندا, ەپيكالىق مۇراسىندا شەك بولماعان. قالاي دەگەندە دە ەپيكالىق جىرشىنىڭ اقىننان دەڭگەيى جوعارى ەمەس پە؟.. جامبىل ءحىح عاسىرداعى اۋىز ادەبيەتىنىڭ جارقىن ۇلگىلەرىن, مول مۇراسىن جادىنا تۇيگەن جىرشى. سوندىقتان دا بۇگىنگى قويىلىمنىڭ وزىندىك جۇگى اۋىر.
جامبىلدىڭ تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋىن جانە ازاماتتىق تۇرعىدا ءوسىپ-جەتىلۋىن ساحنادا زاماناۋي تاسىلدەر ارقىلى كورسەتۋ, ءجۇز جاساعان ەپيك جىرشىنىڭ ءوزى ءومىر سۇرگەن قوعامعا قايمىقپاي وي ايتقان كەزەڭدەرىن جۇرتشىلىقتىڭ نازارىنا جەتكىزە بىلۋدە ۇلكەن ىزدەنىستى اڭعارامىز.
– سپەكتاكلگە دايىندىق بارىسىندا كوپ جاعدايدا عىلىمي نەگىزدەر باسشىلىققا الىندى. سوندىقتان دا بۇل قويىلىم مۋزىكالىق-فيلوسوفيالىق درامانىڭ جۇگىن ارقالاپ وتىر, − دەيدى بەرىك مىرزالى ۇلى. – رەجيسسەر مەن پەسا اۆتورىنىڭ, ساحنا دەكوراتورى مەن بي رەجيسسەرىنىڭ, قالا بەردى ۇجىمنىڭ ۇيلەسىمدى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىن كورەرمەننىڭ ىستىق ىقىلاسىنان اڭعارامىز. مۇنداي ەرەكشە دەكوراتسيا بەرىپ ويناتۋ بۇرىن-سوڭدى قولدانىلماعان ءتاسىل. ديناميكالىق ستسەنوگرافيا قولدانۋدىڭ ناتيجەسىندە دراماتۋرگيا زاڭدىلىقتارى ساقتالىپ, حورەوگرافيا, ءداستۇرلى مۋزىكا مەن درامالىق ساحنالار ءوزارا جىمداسا تۇسكەن. جىلقى – قازاقتىڭ جانى دەسەك, ساحناداعى جىلقىنىڭ, جالپى پەسا كورىنىستەرىنىڭ كونتەمپوراري, فولكدەنس بي باعىتتارىمەن ۇيلەسىم تاۋىپ وتىرۋىنىڭ ءوزى كورەرمەنگە ەرەكشە اسەر بەردى. دەكوراتسيا دا, بي دە كورىنىستىڭ قۋانىشى مەن مۇڭىن ەرەكشە اۋەزبەن ۇيلەستىردى.
كاسىبي ماماندار مەن كورەرمەننىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, قويىلىم ءوز ۇدەسىنەن شىقتى.
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
