وسىعان بايلانىستى قازىرگى كەزدە اقتوبە وبلىسىندا ناقتى ءىس-قيمىل جوسپارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل ىسكە ەڭ الدىمەن وڭىردەگى ءىرى جانە ورتا كاسىپورىندار مەن كومپانيا باسشىلارى باستاماشى بولدى. وسى ورايدا ولار ەلىمىزدەگى بارلىق ارىپتەستەرىنە ۇندەۋ جولداپ ونىڭ ءماتىنى گازەتىمىزدىڭ بيىلعى 24 قازان كۇنگى نومىرىندە جاريالاندى.
وزگەگە ۇندەۋ جاريالاۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن سالماعى جوعارى. ويتكەنى وزگەگە ۇلگىنى ءوزىڭ كورسەتۋىڭ كەرەك. قوسىمشا قاراجات اسپاننان الىنبايتىنى بەلگىلى. ەندەشە اقتوبەلىك كاسىپورىن باسشىلارى جالاقىنى ءوسىرۋ ىسىندە نەندەي نەگىزدەر مەن تۇتقالارعا يەك ارتا الادى؟ ەندىگى اڭگىمەنى وسى ساۋال توڭىرەگىندە وربىتكىمىز كەلەدى. بۇل ءۇشىن ەڭ الدىمەن كاسىپورىندار مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى اراسىندا جالاقىنىڭ ناقتى مولشەرىنە ءتيىستى تالداۋلار مەن ەسەپتەر جۇرگىزىلۋدە. ونى كوتەرۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن ءارتۇرلى جولدارى قاراستىرىلۋدا.
مەملەكەت باسشىسى جولداۋىنىڭ وزەگىندە تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىنىڭ ارتۋى جالپىلاما ۇعىم ەمەس, مۇنىڭ ءوزى ءار ادامعا قاتىستى ەكەنى كورسەتىلگەن. ءتىپتى بۇل رەتتە ەل تۇرعىندارىنىڭ جاسى مەن ماماندىعى دا ولاردىڭ جالاقىلارىنىڭ وسۋىنە كەدەرگى كەلتىرە المايدى. راس, تابىس تەكتەن-تەك كەلمەيدى. ياعني, اتالعان كاتەگوريا ادام ەڭبەكقور, ءوز ءىسىنىڭ بىلىكتىلىگى جوعارى كاسىبي مامانى بولعان جاعدايدا عانا ەرەكشە مانگە يە. تەك وسىنداي كەزدە كاسىپورىن جەتەكشىلەرى ولاردىڭ ەڭبەگىنە لايىقتى جالاقى تولەمەك.
وڭىردەگى «ۆوسحود اريەل» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى سەرگەي يباتوۆ ءوز وي-پىكىرىن وسىلاي ساباقتادى. حروم رۋداسى مەن حروم كونسەنتراتىن وندىرەتىن كاسىپورىندا 840 ادام جۇمىس جاسايدى. بۇگىنگى كۇنى ولاردىڭ ورتاشا جالاقىسى 300 مىڭ تەڭگە توڭىرەگىندە. ءبىر جاقسىسى كاسىپورىن جەتەكشىلەرى جالاقىنى ءوسىرۋ جونىندەگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇندەۋىن كۇتىپ وتىرماپتى. ويتكەنى مۇندا تەك سوڭعى ەكى جىلدىڭ ىشىندە ەڭبەكاقى مولشەرى 25 پايىزعا وسىرىلگەن. ايتسە دە الداعى 2019 جىلدان باستاپ ەلباسى تاپسىرماسىنا وراي جالاقى مولشەرىن تاعى دا 7 پايىزعا ءوسىرۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز دەيدى كاسىپورىن باسشىسى.
سونداي-اق وڭىردەگى ءىرى جانە ورتاشا كاسىپورىن جەتەكشىلەرى قۇر جالاقى مولشەرىن ءوسىرىپ قانا قويۋدى ماقسات تۇتپايتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە ولار قاراماعىنداعى جۇمىسشىلارعا جايلى جاعداي تۋعىزۋدى ءجون كورەدى. ء«بىز ءۇشىن جۇمىسشىلاردىڭ تۇرمىستىق-الەۋەمەتتىك جاعدايى, دەنساۋلىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگى جانە جۇمىسقا دەگەن ىنتا-ىقىلاسى وتە ماڭىزدى. سوندىقتان دا ولارعا بۇل تۇرعىدا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىپ وتىرمىز», دەيدى وڭىردەگى تاعى ءبىر ىرگەلى كاسىپورىن جەتەكشىسى «بابان-قۇرىلىس» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى راحيب ازيزوۆ.
ادامي كاپيتالدىڭ دامۋىن باستى نازاردا ۇستايتىن كومپانيا جۇمىسشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە دە قاپىسىز كوڭىل بولۋدە. جالاقى مولشەرىن كوتەرۋدىڭ تاعى ءبىر مۇمكىندىگى كاسىپورىنعا جوعارى بىلىكتى مامانداردى تارتۋ مەن ولاردى تۇراقتى تۇردە ۇستاپ تۇرۋ بولماق. بۇل ءۇشىن وڭىرەگى بىرقاتار ءىرى جانە ورتا كاسىپورىنداردا باسەكەلەستىك ىنتالاندىرۋ مەن الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر جۇيەسى قۇرىلعان. بۇعان قوسا جۇمىس بەرۋشىلەر مەن قىزمەتكەرلەر اراسىندا ۇجىمدىق شارت-تالاپتار ورنىققان. قازىرگى كەزدە وڭىردە تومەن جالاقى الاتىن جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك اقىسىن كوتەرۋ جونىندەگى ناقتى ىستەرگە توقتالا كەتسەك, بۇل قاتارعا 278 ورتا جانە ءىرى كومپانيا كىرەتىنىن كورەمىز.
اقتوبە وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ولجاس سماعۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان كاسىپورىنداردا جالاقىسى 42 500 تەڭگەدەن تومەن 1046 ادام جۇمىس ىستەيدى. الايدا الداعى 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ونىڭ مولشەرى 56 پايىزعا دەيىن كوتەرىلمەك. قازىر وڭىردە جالاقىنى ءوسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلعان. اتالعان قۇرىلىم تەك وندىرىستىك كاسىپورىندارداعى ەمەس, سونىمەن بىرگە ءبىلىم مەن مەديتسينا ءارى وزگە دە الەۋمەتتىك سالالارداعى جالاقىنىڭ ءوسۋ كورسەتكىشتەرىنە مونيتورينگتىك زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. تۇتاستاي العاندا ايماقتا بارلىق مەنشىك نىسانىندا جالاقى مولشەرى 27 مەن 56 پايىز ارالىعىندا ۇلعايماق. بۇل ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە وكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار ەڭبەك ۇجىمدارىنداعى بۇگىنگى جالاقى مولشەرىنىڭ جاي-كۇيىنە ءتيىستى باقىلاۋلار جۇرگىزىپ وتىرۋىنىڭ ماڭىزى جوعارى.
ال ەگەر بۇگىنگى كۇنى كورسەڭ كوڭىلىڭ كونشيتىن كوپتەگەن ستاتيستيكالىق دەرەكتەر قايتادان قارالۋ قاتارىنا كىرەر بولسا, بۇعان قىنجىلماسقا بولمايدى. اسىرەسە جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان ۇسىنىلعان كەيبىر اقپاراتتاردا وسىنداي تەرىس كورىنىستەردىڭ كەزدەسپەيتىنىنە كىم كەپىلدىك بەرمەك؟ سوندىقتان جۇمىسشىلارى تومەنگى جالاقى الاتىن كاسىپورىنداردا تۇراقتى اپتالىق مونيتورينگتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. سولاي بولىپ تا ءجۇر. ايتالىق وسى زەرتتەۋلەردىڭ كەيبىر دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك جىل باسىندا وڭىردەگى شاعىن جانە ورتاشا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ جالاقى مولشەرى 35 پايىزعا دەيىن وسىرىلمەك. بۇل – باعىتتا ساۋدا مەن تۋريزم سالاسىندا دا وڭ ديناميكا بايقالادى.
قالاي دەگەندە دە الداعى جىلى وڭىردەگى كاسىپورىندار جۇمىسشىلاردىڭ ورتاشا جالاقىلارىن كوتەرەتىنىنە سەنىم مول. ولاردىڭ بىرقاتارى ونىڭ مولشەرىن 15 پايىزدىق دەڭگەيدە بەلگىلەسە, ەڭ ازى جالاقىنىڭ 5 پايىزدىق ءوسىمىن مەجەلەپ وتىر. بۇل – شامامەن 5 مىڭعا جۋىق ادامنىڭ جالاقىسى ورتاشا ەسەپپەن 7-10 پايىزعا دەيىن وسەدى دەگەن ءسوز. ال ءدال بۇگىنگى كۇنى جوعارىدا اتالعان نىساندارعا قوسىمشا تاعى دا وتىز كاسىپورىندا جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىلارىن كوتەرۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلۋدا.
ءتۇيىپ ايتقاندا, بيىلعى بەرەكەلى جىل دا مارەگە تاياپ كەلەدى. الداعى جىلدىڭ ەسىك قاعۋىنا دا كوپ ۋاقىت قالعان جوق. سوندىقتان دا قازىرگى كەزدە جالاقىنى ءوسىرۋ مەن ونى قايتا ەسەپتەۋ ۇدەرىستەرىن تەزدەتۋدىڭ ماڭىزى زور. قازىرگى كۇنى وڭىردەگى باستى ءىس-قيمىل وسى ماقساتقا باعىتتالعان.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە
