ومىردەگى جانە شىعارماشىلىقتاعى دراما
«تەاتردىڭ تۋىلۋى» اتتى كىتابىندا محات-تىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى ءارى وستروۆسكيدىڭ, چەحوۆتىڭ, تولستويدىڭ, گوركيدىڭ پەسالارىن رەفورماتورلىق جوعارى تانىم دەڭگەيىمەن ساحنالاپ, ولاردىڭ شىعارمالارىنا ولمەس عۇمىر سىيلاعان ۆ.نەميروۆيچ-دانچەنكو بۇكىل تەاتر بولىپ يالتاعا, چەحوۆتىڭ كوڭىلىن سۇراۋعا بارعان كەزىندە كەنەتتەن گوركيمەن تانىسقانىن, سول تانىستىقتارى شىعارماشىلىق دوستىققا ۇلاسىپ, وعان ءبىر ەمەس, بىرنەشە پەسا جازدىرعانىن ايتادى.
«يالتاعا كەلگەن سوڭ, تەاتر ارتيستەرىن قوناقۇيگە ورنالاستىرىپ بولدىم دا, چەمودانىمدى نومىرگە قويا سالىپ, چەحوۆپەن جولىعۋ ءۇشىن ول تۇراتىن ءۇيدى اسىعىس ىزدەۋگە شىقتىم. سىرقاتتانىپ جۇرگەن ونىڭ كەشكى ساعات توعىزدا ۇيىقتاۋعا جاتاتىنىن بىلگەندىكتەن, مەكەنجايى جازىلعان قاعازدى قولىما ۇستاپ, كوشە-كوشەنى كەزىپ, قىر باسىنا سالىنعان دەپ ەستىگەن چەحوۆتىڭ داچاسىن تابا الماي اۋرە بولدىم. قاراڭعىلىقتا سۇراي قوياتىن دا ادام جوق. جوعارى ورلەپ كەلە جاتقانىمدا تومەن قاراي ءتۇسىپ كەلە جاتقان ادامنىڭ سۇلباسىن كورىپ قالدىم. ول تۋرا ماعان قاراي كەلە جاتتى. بويى ورتادان جوعارى, ۇيرەك تۇمسىقتى, قويۋ جيرەن مۇرتى بار, قورعاسىنداي سالماقتى قوڭىر داۋىستى, ۆولگا بويىنا ءتان «و» ءارپىن ەرەكشە ىرعاقپەن ايتاتىن, اياعىندا بيىك وكشەلى ەتىك, ۇستىندە ماتروس پلاششى بار. چەحوۆتىڭ داچاسىنىڭ قايدا, قاي جەردە ەكەنىن ول ساۋساعىمەن تۇرتكەندەي انىق كورسەتىپ بەردى.
مەن كەلگەندە چەحوۆ ەسىكتى ءوزى اشتى.
– گوركي قازىر عانا ۇيدەن شىقتى. ول سەنى ۇزاق كۇتىپ ەدى, – دەدى چەحوۆ اماندىق-ساۋلىقتان بۇرىن.
چەحوۆتىڭ ۆيللاسىن انىق كورسەتىپ بەرگەن الگى كىسى – گوركي ەكەن. الاكەۋىمدە مەن ونى تاني الماپ ەدىم. ول كەزدە گوركيدىڭ پورترەتى كەڭ تارالماعان ەدى».
گوركي پەسالارىنىڭ قالاي جازىلىپ, قالاي قويىلعانى تۋرالى ايتپاس بۇرىن, جازۋشىنىڭ سول كەزدەگى سەرگەلدەڭ حالىنەن حابار بەرە كەتۋدىڭ ەشقانداي ارتىقشىلىعى بولا قويماس.
* * *
1900-جىلدارى گوركي ايداۋدا بولاتىن. جاندارمەريانىڭ شەشىمى بويىنشا ول تەك نيجني-نوۆگورودتا نەمەسە سول گۋبەرنياعا قاراستى ۋەزدىك قالا ارزاماستا عانا تۇرۋىنا رۇقسات ەتىلگەن-ءدى.
تەاتر ترۋپپاسىمەن يالتادا وتە جاقىن تانىسىپ, چەحوۆ پەسالارىن ەرەكشە ىقىلاسپەن كورىپ شىققان گوركي تەاترعا ارناپ «بىردەڭە» جازۋعا ۋادە بەرگەن ەدى. كەيىننەن نەميروۆيچ-دانچەنكو گوركيمەن جولىعۋ ءۇشىن ارزاماسقا الدەنەشە رەت بارىپ ءجۇرىپ, اقىرى وعان پەسا جازدىرىپ الادى.
گوركي ساياسي سەنىمسىز ادام رەتىندە قۋعىندا جۇرگەندىكتەن بيلىك وكىلدەرى, اسىرەسە پەتەربۋرگ شەنەۋنىكتەرى وعان قىرىن قاراپ, ونىمەن قانداي دا ءبىر قارىم-قاتىناسقا تۇسكەن قاۋىمعا دا قاۋىپتى توپ رەتىندە قاراي باستادى. ءسويتىپ رەسەي قوعامى ەكىگە ءبولىندى – گوركيدى جاقتاۋشىلار جانە ونى جەك كورۋشىلەر. ونىڭ العاشقى پەساسى – «مەششاندار» ساحناعا قويىلعاندا ەرەكشە وقيعا ورىن الادى.
قويىلىمدى كورۋگە گوركي شىعارمالارىن باعالايتىندارمەن قاتار, ونىڭ اتىن ەستىگىسى كەلمەيتىن شەنەۋنىكتەر ۇلدە مەن بۇلدەگە مالىنىپ, بريلليانتقا كومىلگەن حانىمدارىن قولتىقتاپ, تەاتر تابالدىرىعىن اتتادى. «ونەردە دە, تەاتردا دا, كوركەم ادەبيەتتە دە شىعارماعا اتاق-داڭقتى ايەل قاۋىمى جاسايدى» دەگەن جازىلماعان قاعيدا راس ەكەن. گوركي دەسە قۇلاعىن باساتىن كۇيەۋلەرىنىڭ قۇلاقتارىنىڭ قۇرت ەتىن جەپ ءارى كوركەم تەاترعا بارىپ, سول كەزدە موداعا اينالا باستاعان گوركي شىعارمالارىن تاماشالاۋعا كوندىرگەن ەدى.
ناعىز كوركەم شىعارما – ارقاشان ب ۇلىكشىل. ول ومىردە قاتىپ قالعان قاعيدالاردى قاقىراتا بۇزىپ كەلەدى. ول قارسىلاستارىن دا, جاقتاۋشىلارىن دا وزىمەن بىرگە شۇبىرتا ەرتىپ كەلەدى.
پەتەربۋرگتىڭ ۇلكەن دراما تەاترىندا قويىلعان «مەششاندار» ناعىز «ب ۇلىكشىل» قويىلىم بولدى. سوعان قاراماستان قارسىلاستار مەن جاقتاۋشىلاردىڭ, ءتىپتى نەمقۇرايدى توعىشارلار مەن سكەپتيكتەردىڭ باسىن ء بىر زالعا تۇگەل جيناعان قويىلىمعا اينالدى.
ناعىز ونەردىڭ ارقاسىندا اسا تاڭعالارلىق ساياسي ءۇش بۇرىش ءبىر جەرگە توقايلاستى: پەتەربۋرگ, تەاتر جانە ماكسيم گوركي.
گوركيدىڭ جەكە باسىنىڭ دراماسى ساحنادا درامالىق سيتۋاتسياعا اۋىسىپ, كورەرمەندەردىڭ ءبارىن بىردەي اۋەلى ساسپەنسكە, قويىلىم سوڭىندا كاتارسيسكە «شومىلدىرىپ», اق جاعالىلار مەن قارا جاعالىلاردى, فراك كيگەندەر مەن قوڭىر شەكپەندىلەردى, بريلليانتتارى جارق-جۇرق ەتىپ كوز شاعىلىستىرعان مويىندار مەن اق بىلەكتەردى, قىسقاسى, اق سۇيەكتەر مەن قارا سۇيەكتەردى تازارتىپ شىعاردى. ولاردىڭ ءبارى تەاترعا كىرگەن كەزدەگىدەن باسقاشا ادام بولىپ شىقتى.
يالتاداعى كەزدەسۋ مەن «مەششاندار» ارالىعىندا گوركيدىڭ اتاق-داڭقى شارىقتاپ وسە باستادى. سونىڭ ناتيجەسىندە ماكسيم گوركي اكادەميانىڭ قۇرمەتتى مۇشەسى بولىپ سايلانادى.
گوركي ءومىرىنىڭ كەزەكتى دراماسى باستالدى. ۇلى كنياز كونستانتين (رومانوۆ) اكادەميانىڭ پرەزيدەنتى بولاتىن. وعان جوعارى جاقتان قىسىم كورسەتىلىپ, ول گوركيدى قۇرمەتتى مۇشەلىكتەن سىزىپ تاستايدى. ونىڭ بۇل قىلىعى جۇرتشىلىق نارازىلىعىن تۋعىزىپ, چەحوۆ پەن كورولەنكو اكادەميا مۇشەلىگىنەن كەتەتىندىكتەرىن ءبىلدىردى.
«مەششانداردىڭ» كەزەكتى قويىلىمدارىنىڭ بىرىندە ۇلى كنيازدىڭ مىناداي ورەسكەل شەشىمىنە نارازى جۇرتتىڭ جاپپاي دەمونستراتسياعا شىعۋ قاۋپى ءتوندى. مۇنداي قاۋىپتىڭ الدىن الاتىن ءبىر-اق شارا بار ەدى. ول – پەسانىڭ قويىلۋىنا تىيىم سالۋ.
سولاي بولدى دا. تسەنزۋرا «مەششاندار» پەساسىن ساحنادان الدىرتىپ تاستادى.
تەاتر مەن بيلىك اراسىندا ۇزاققا سوزىلعان اۋرە-سارساڭنان سوڭ ءارى قويىلىمدى ءبىرجولا جاۋىپ تاستاۋ جۇرتشىلىق نارازىلىعىن ورشىتە ءتۇسۋى مۇمكىن دەگەن تەاتر ەسكەرتۋىنەن كەيىن, تسەنزۋرا امالسىزدان پەسانى قويۋعا رۇقسات بەرەدى. وندا دا وتە شەكتەۋلى تۇردە – ابونەنتتەر ارقىلى عانا.
«مەششانداردىڭ» (العاشقى نۇسقاسى «مەششان» دەپ اتالعان) پرەمەراسى ساياسي تولقۋلارعا سەبەپ بولدى. كوميسسارجەۆسكايا تەاترىنداعى پرەمەرادان سوڭ زال تولى جاستار گوركيدىڭ ايداۋدا جۇرگەنىن بىلە تۇرا ادەيى «اۆتور! اۆتور! اۆتور!» دەپ ايعايلاپ, ساحنانى جاپتىرماي قويدى. پەسانىڭ تاقىرىبى ءبىر وتباسىنىڭ ومىرىنە ارنالعانمەن ونىڭ فينالى ەزىلگەن جۇمىسشى توبىنىڭ, قاراپايىم ەڭبەك ادامىنىڭ اۋىر تۇرمىسى, كەدەيشىلىك ءومىر كورەرمەندەردىڭ ساناسىن وياتىپ, حالىقتىڭ قايىرشىلىقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتۋى سامودەرجاۆيەنىڭ حالىقپەن ساناسپايتىن ساياساتى دەپ قابىلداپ, كەيبىر اشۋ-ىزاعا بۋلىققان جاستار «جويىلسىن سامودەرجاۆيە!», «جويىلسىن ۇلى كنياز!» دەپ ايعايعا باستى.
پەساداعى جۇمىسشى ءنيلدىڭ ايتقان سوزدەرى حالىق اراسىنا ماقال بوپ تارادى.
«چەستنىمي ليۋدمي كوماندۋيۋت سۆيني, دۋراكي ي ۆورى». «پراۆ نە دايۋت, پراۆا بەرۋت». «چەلوۆەك دولجەن سام سەبە زاۆوەۆات پراۆا, ەسلي نە حوچەت بىت رازداۆلەننىم». «چەلوۆەك – زۆۋچيت گوردو».
بۇگىندە دە ءمانىن جويماعان بۇل قاناتتى سوزدەر جۇمىسشى ءنيلدىڭ اۋزىمەن ايتىلاتىن گوركيدىڭ ماقالعا اينالعان ماعىناسى تەرەڭ اسا قۇندى تىركەستەرى.
گوركي شىعارمالارىنا دەگەن تسەنزۋرا كۇشەيگەن سايىن ونىڭ ەل ىشىندەگى اتاق-داڭقى جەل ۇرلەگەن ورتتەي قاۋلاپ وسە ءتۇستى. ونىڭ سەبەبى نە؟
ۋاقىت. زامان. شىعارما
ءاربىر ۇلى جازۋشىنى زاماننىڭ ءوزى تۋدىرادى. «مىنە, مەن وسىندايمىن. سەن مەن تۋرالى جاز. ول سەنىڭ قولىڭنان كەلەدى» دەپ سىبىرلايدى زامان جازۋشىعا. جازۋشى زامان تالابىن ورىنداۋعا كىرىسەدى. زامان تالابىن, ۋاقىت رۋحىن تابيعي تۇردە ورىنداۋعا كىرىسە وتىرىپ, وسىنداي ۇلى مىندەتتى موينىنا العان جازۋشى سول مىندەتتى مىندەت دەپ تۇسىنبەۋى مۇمكىن. ول – تابيعي ينستينكتىڭ «تۇتقىنى» رەتىندە جازۋعا وتىرادى. وزىنەن مىڭداعان جىلدار بۇرىن ءوتىپ كەتكەن تاريحتى جازسا دا, ينستينكت تۇتقىنىنا اينالعان شىنايى سۋرەتكەر, سول تاريح ارقىلى ءوز زامانىنىڭ پروبلەماسىن قوزعاماي قالا المايدى. ءوزىن ساياساتتان تىسپىن دەپ ويلايتىن جازۋشىنىڭ ءوزى ساياساتقا شىعارمالارى ارقىلى كوزقاراسىن ءبىلدىرىپ قالعانىن بايقامايدى, ءتىپتى ساياساتتان تىسقارى بولۋدىڭ ءوزى – ساياسات.
ءحىح عاسىردا 32 جىل, حح عاسىردا 36 جىل ءومىر سۇرگەن گوركي كەزەڭى بۋىرقانعان وقيعالارعا تولى بولدى. 1825 جىلعى دەكابريستەر كوتەرىلىسىنىڭ ەل ىشىندە باسىلا قويماعان سامودەرجاۆيەگە دەگەن قارسىلىق, 1905 جىلعى رەۆوليۋتسيا (تاريحتا «قاندى جەكسەنبى» دەپ اتالعان), ورىس ارمياسىنىڭ ورىس-جاپون سوعىسىندا ويسىراي جەڭىلۋى, 1914 جىلعى گەرمانياعا قارسى سوعىستىڭ رەسەي ءۇشىن ماسقارا بىتىممەن اياقتالىپ, ونىڭ سوڭى 1917 جىلعى رەۆوليۋتسيا, لەنين باستاعان بولشەۆيكتەردىڭ بيلىكتى باسىپ الۋى, ازامات سوعىسىنداعى قىزىل قىرعىن, ەل ءىشىن جايلاعان اشارشىلىق, كەڭەس وكىمەتىنىڭ قاندى قىرعىن ارقىلى بيلىككە تولىق قول جەتكىزۋى, كوممۋنيستەردىڭ شىركەۋ مەن مەشىتتەردى قيراتىپ, قۇدايسىز, اتەيستىك مەملەكەت قۇرۋدى شىنداپ قولعا الۋى, باسقا دا تولىپ جاتقان سولاقاي ساياساتتاردى باستان كەشىرۋىنە تۋرا كەلگەن ماكسيم گوركي, قاراپايىم حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تەڭدىككە قول جەتكىزىپ, يدەالدى قوعام قۇرۋ ماقساتىنداعى كۇرەسى مەن سول كۇرەس جولىنداعى قانتوگىستەرى تەككە كەتكەنىن, «پرولەتاريات ديكتاتۋراسى» جەكە ادامداردىڭ, اسىرەسە ءستاليننىڭ ديكتاتۋراسىنا اينالعانىن تۇبەگەيلى ءتۇسىنىپ, «سىرتى ءبۇتىن, ءىشى ءتۇتىن», ياعني ىشكى قايشىلىققا تولى كەزەڭدە عۇمىر كەشتى.
ول قانداي قايشىلىقتار جانە ول قايشىلىقتاردىڭ قانداي تراگەدياعا اكەپ سوقتىرعانىنا كەيىنىرەك توقتالامىز.
زامانداستارىنىڭ ەستەلىگى بويىنشا م.گوركيدىڭ داڭقى ونى جاقتاۋشىلاردىڭ اراسىندا عانا ەمەس, جاۋلارىنىڭ اراسىندا دا ارتا ءتۇستى. «مەششانداردىڭ» زور تابىسىنا قاراماي, ول بۇل پەساسىنا باسا نازار اۋدارا قويماعان سەكىلدى. ءارى كوركەم تەاتردىڭ تالاپ-تىلەگى بويىنشا, ول «كەدەيلەر مەن جالاڭاياقتاردىڭ» تىرشىلىگىنە ارنالعان جاڭا پەسا جازۋدى شىنداپ ويلاي باستادى.
ول نيجني-نوۆگورود گۋبەرنياسىنىڭ كىشىگىرىم ۋەزدىك ارزاماس قالاسىندا ايداۋدا جۇرگەن كەزىندە «جالاڭاياقتاردىڭ» ومىرىنەن جازىلعان ء«ومىردىڭ شىڭىراۋىندا» دەپ اتالاتىن دراماسىن جازىپ بىتىرەدى. بۇل – 1902 جىلدىڭ تامىز ايى ەدى. كەيىننەن ول پەسانىڭ اتىن «شىڭىراۋدا» دەپ وزگەرتتى («نا دنە جيزني» – «نا دنە»). پەسانى الۋ ءۇشىن ارزاماسقا ارنايى كەلگەن نەميروۆيچكە ول شىعارمانىڭ ءبىرىنشى اكتىسىن وقىپ بەرەدى.
«جالاڭاياقتار مەن قايىرشىلاردىڭ» ءومىرى – گوركيدىڭ وسكەن ورتاسى. ول بۇل پەسانى زور ىنتامەن, زور شابىتپەن جازىپ شىقتى.
پەسانى تەاترعا اكەپ وقىعاندا بۇكىل تەاتر ۇجىمى ونى دۋ قول سوعىپ, ورىندارىنان تۇرىپ قۋانا قارسى الادى. مۇنداي رەپەرتۋار تەاترعا اۋاداي قاجەت ەدى. بۇعان دەيىن حالىقتىڭ ەڭ تومەنگى ساتىسىنداعى كەدەيلەر مەن جانى جارالى جارلىلاردىڭ ءومىرىن كورسەتۋگە ارنالعان شىعارما جوق ەدى. پەسادا اشىلعان قاراپايىم حالىقتىڭ اششى تۇرمىسى مەن اششى ايعايى, ەسكىلىك پەن جاڭالىقتىڭ اشىقتان-اشىق جازىلعان نارازىلىعى جان-جاقتى كورسەتىلگەن ەدى.
گوركيدىڭ بۇل پەساسى دا «مەششاندار» سەكىلدى شىقپاي جاتىپ بيلىكتىڭ قاراۋىنا ىلىكتى. تەاتر رەپەتيتسياعا كىرىسپەي جاتىپ تسەنزۋرامەن ارپالىسىپ كەتتى.
تسەنزۋرا پەسانىڭ قويىلۋىنا تىيىم سالدى. زامان سولاي ەدى. پەسانىڭ تاقىرىبى اسا قاۋىپتى تاقىرىپ رەتىندە قابىلداندى. «كەدەيلەر مەن جالاڭاياقتاردىڭ» قيىن دا اۋىر تۇرمىسىن ساحناعا شىعارۋ – ونسىز دا رەسەي اسپانىندا كۇننەن-كۇنگە ەكپىن الىپ كەلە جاتقان «جۇمىسشى نارازىلىعىن» ورشىتە ءتۇسۋى مۇمكىن دەگەن ۇرەيدەن بيلىك وكىلدەرى پەسانىڭ رەپەتيتسياسىنىڭ وزىنە رۇقسات بەرمەدى.
تەاتر مەن بيلىك اراسىندا تاعى دا تايتالاس باستالدى. «گوركيدىڭ جاڭا پەساسىنا تىيىم سالىنىپتى» دەگەن حابار جۇرتشىلىق اراسىنا لەزدە تاراپ, ءار جەردەن نارازى توپتار كوشەگە شىعا باستادى.
ماسكەۋ كورەرمەندەرى تاعى دا ەكى توپقا ءبولىندى – جاقتاۋشىلار مەن قارسى توپقا. ەل ىشىندەگى وسىنداي دۇربەلەڭدى پايدالانىپ تەاتر باسشىلارى مەن سول كەزدەگى بەدەلدى تۇلعالار ءتيىستى بيلىك وكىلدەرىنە: «ەگەر پەساعا ءبىرجولا تىيىم سالاتىن بولساق, نارازىلىقتى ودان بەتەر كۇشەيتىپ الۋىمىز مۇمكىن» دەگەن قاۋىپتى توندىرە ايتىپ, اقىر سوڭىندا «شىڭىراۋدا» دراماسى ساحناعا جول تارتتى. پەسا قيىن جازىلدى. رەپەتيتسيا ودان دا قيىن ءوتتى.
بۇكىل تەاتر «شىڭىراۋدى» شىڭعا شىعارۋعا بار كۇشتەرىن ايانباي جۇمسادى. قويىلىمداعى باستى ءرولدى ويناۋشىلار دا, توبىر ىشىندەگى توپ-توپ بولىپ جۇرگەن جالاڭاياق بەينەسىندەگى اكتەرلەر دە, بۇزاقىلار مەن باسبۇزارلار دا ەرەكشە شابىتپەن ويناپ, ىشتە تۇنعان اقىل-وي مەن اشۋ-ىزانى حالىقتىڭ قاراپايىم تىلىمەن قۇيقىلجىتا جەتكىزىپ, ول سوزدەردىڭ استارىندا جاتقان رەۆوليۋتسيالىق نارازىلىق رۋحىن جانامايلاپ كورسەتۋ ارقىلى, شىندىق ءومىردى ونەر ءتىلى ارقىلى شەبەرلىكپەن جەتكىزگەن قويىلىم «شىڭىراۋدىڭ» يدەياسىن شىندىق شىڭىنا شارىقتاتا كوتەردى. ءومىر تەاتردىڭ ساحناسىنا كوشىپ كەلە سالعانداي بولدى. ونداي شىندىققا يلانباۋعا ەشكىمنىڭ مۇرشاسى قالمادى. پەساداعى وقيعالاردىڭ دامۋى مەن شيرىعۋىنداعى موتيۆاتسيانىڭ ناقتىلىعى سونداي, سپەكتاكل بىتكەندە كورەرمەندەر وتىرعان ورىندارىنان قالاي تۇرىپ كەتكەندەرىن بىلمەي, زال ءىشىن جارىپ جىبەرەردەي دۇركىرەي قول سوقتى. وۆاتسيا! گوركيدىڭ تۇبەگەيلى جاۋلارى دا سول وۆاتسياعا قالاي قوسىلىپ كەتكەندەرىن وزدەرى دە بايقاماي قالدى. قويىلىم باستالعانعا دەيىن گوركيدىڭ جاۋلارى بوپ كەلگەن سكەپتيكتەر سپەكتاكل بىتكەندە گوركيدىڭ دوستارىنا اينالدى. مۇنداي وزگەرىستى تەوريا تىلىمەن ايتقاندا كاتارسيس دەپ اتايمىز.
گوركيدىڭ ءوزى مىنانداي كۇتپەگەن تابىستان باسى اينالىپ, اكتەرلەردى كەزەك-كەزەك ءسۇيىپ, كوپشىلىك الدىندا قايتا-قايتا تاعزىم ەتىپ, شىمىلدىقتى جاپقىزباي تۇرىپ العان كورەرمەندەرگە «بولدى!» دەگەندەي قولىن كوتەرگەنىنە قاراماستان جەر تەپكىلەپ تۇرىپ العانداردى قالاي سابىرعا شاقىرۋدىڭ رەتىن تاپپاعاندىقتان ساسقالاقتاپ قالتاسىنان پاپيروسىن شىعارىپ, سول جەردە تەمەكىسىن تارتىپ, ودان دا بولماعان سوڭ: «حوروشو! چەرت پودەري! حوروشو, چەرت پودەري!» دەپ ايعايلاپ جىبەرگەنىن دە بايقاماي قاپتى.
(جالعاسى بار)
دۋلات يسابەكوۆ,
جازۋشى
