بولىنگەن قاراجات ۋاقىتىندا يگەرىلدى
الدىمەن ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل 1 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا اتالعان باعدارلاماعا بولىنگەن قاراجاتتىڭ 411 ملرد تەڭگەسى نەمەسە قارجىنىڭ 52%-ى يگەرىلگەن. بۇل – بارلىق قارجى كوزدەرىنەن قاراستىرىلعان قاراجات. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ يگەرىلۋ كورسەتكىشى – 76%. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 439 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان, ونىڭ 335 ملرد تەڭگەسى نەمەسە 76%-ى يگەرىلگەن.
− كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا قازىر 25 اۆتوجول جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جالپى 4,6 مىڭ شاقىرىم جول سالۋ جانە قايتا جوندەۋدەن وتكىزۋ جوسپاردا, جىل سوڭىندا 528 شاقىرىم جول پايدالانۋعا بەرىلەدى. بۇگىنگى تاڭدا 805 شاقىرىم تەمىرجول كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى, – دەدى ر.دالەنوۆ. كەلەسى كەزەكتە «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋى تۋرالى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, باعدارلاما اياسىندا 7 مىڭ شاقىرىمدىق اۆتوجول جاڭادان سالىنادى دەپ كۇتىلۋدە. سونىمەن قاتار رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 10 مىڭ شاقىرىم اۆتوجولدى جوندەۋ جوسپارلانىپ وتىر. «بولىنگەن قاراجات ەسەبىنەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 2,4 مىڭ شاقىرىم اۆتوجول سالىنىپ, قايتا جاڭعىرتىلسا, 7,5 مىڭ شاقىرىم جول جوندەلدى. بارلىق نىساندا 100 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلدى. جول قۇرىلىسىنا 95% وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ ماتەريالى پايدالانىلدى», دەدى ج. قاسىمبەك. مينيستر كەلتىرگەن مالىمەتكە سايكەس, ورتالىق – وڭتۇستىك ءدالىزى بويىنشا استانا-تەمىرتاۋ ۋچاسكەسى اياقتالدى, كەلەسى جىلى تەمىرتاۋ-قاراعاندى جانە قاراعاندى قالاسىن اينالىپ وتەتىن جول بولىگى اياقتالادى. بيىل قاراعاندى – بالقاش – بۋرىلبايتال – كۇرتى ۋچاسكەلەرىندە جۇمىس باستالدى. 2019 جىلى كۇرتى – قاپشاعاي جولىندا جۇمىس باستالماق.
− ورتالىق – شىعىس ءدالىزى بويىنشا استانا – پاۆلودار ۋچاسكەسىندە شىدەرتى – قالقامان ۋچاسكەسىن قوسپاعاندا, قوزعالىس اشىق. 2 جولاق بويىنشا جۇرۋگە بولادى. پاۆلودار – سەمەي جانە سەمەي – قالباتاۋ ۋچاسكەلەرىندە پاۆلوداردان شىعا بەرىس جولدان باسقا ۋچاسكەلەردىڭ ءبارى اياقتالعان. بۇل جوبا 2019 جىلى بىتپەك. ورتالىق – باتىس ءدالىزى بويىنشا قاندىاعاش – ماقات ۋچاسكەسىندە جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. بيىل اتىراۋ – استراحان جانە قاندىاعاش – اقتوبە ۋچاسكەلەرىندە جۇمىس باستالدى. قالعان ۋچاسكەدەگى جۇمىستار كەلەسى جىلى باستالادى. سونداي-اق قوستاناي – دەنيسوۆكا ۋچاسكەسىندە جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. ءدالىز 2020 جىلى تولىق اياقتالادى, – دەدى ج.قاسىمبەك. مينيسترلىكتىڭ اقپاراتى بويىنشا, باستاۋ العان بارلىق جوبالار 2019-2020 جىلدارى تولىعىمەن اياقتالادى. بيىلعى جوسپار بويىنشا 528 شاقىرىم اۆتوجول پايدالانۋعا بەرىلمەك. ورال – تاسقالا, قورداي كەنتىنىڭ اينالما جولى, بەينەۋ – اقتاۋ, بالپىق بي – تالدىقورعان جانە سارقان اينالىپ ءوتۋ جوبالارى بويىنشا جۇمىستار تولىعىمەن اياقتالادى.
− ال اقىلى اۆتوجولداردى دامىتۋ بويىنشا, بيىلعى قازان ايىنان باستاپ ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جۇيەلەرىمەن ينتەگراتسيالانعان الماتى – قاپشاعاي, الماتى – قورعاس جانە استانا – تەمىرتاۋ ۋچاسكەلەرىندە اقى الۋ جۇيەلەرى تەستىلىك پايدالانۋعا ەنگىزىلدى. كەلەسى جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ ەكىنشى جارتىسىنان اقى الۋدى باستاۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇدان بولەك, 5,9 مىڭ شاقىرىمدىق جولعا اقى الۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ بويىنشا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى ازىرلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە, ونىڭ ىشىندە «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ءدالىزى دە بار. تولەمدەردى جيناۋ جۇيەسىن مونتاجداۋدى كەلەسى جىلدان باستاۋ جوسپارلاندى. 2020 جىلعا قاراي ۇزاقتىعى شامامەن 6,6 مىڭ شاقىرىم جولعا تولەم الۋ جۇيەسى قوسىلادى, – دەدى مينيستر. سونىمەن قاتار ج.قاسىمبەك بايانداماسىندا سۋ كولىگى سالاسىندا قۇرىق پورتىن دامىتۋ ءىس-شارالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ايتتى. قۋاتتىلىعى 4 ملن توننا بولاتىن تەمىر جول تەرمينالى جانە قۋاتى 2 ملن توننا بولاتىن اۆتوموبيل بايلانىسى ىسكە قوسىلماق. ناتيجەسىندە, اقتاۋ مەن قۇرىق پورتتارىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتى 19,5 ملن توننادان 25,5 ملن تونناعا دەيىن ارتادى دەپ كۇتىلۋدە. ال ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىندا بيىل ءوسىمنىڭ وڭ قارقىنى ساقتالعان. قاڭتار-قازان ايلارىندا اۋە كولىگىمەن 6,7 ملن جولاۋشى تاسىمالداندى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 9,6%-عا ارتىق. سونداي-اق اتالعان سالاداعى وڭ جاڭالىقتىڭ ءبىرى, جىل باسىنان بەرى قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك اۋە تاسىمالداۋشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن 13 جاڭا باعىت اشىلدى.
تاقىرىپتى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ كولىك-لوگيستيكالىق جانە ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ۇكىمەت باسشىسى مينيسترلەر مەن وڭىرلەر اكىمدەرىنىڭ نازارىن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ ماسەلەسىنە اۋداردى.
– بۇعان قاتىستى تاپسىرمانى مەملەكەت باسشىسى بيىل 7 قاراشادا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا بەرگەن بولاتىن. قازىرگى كەزدە جەلىلەردىڭ توزۋى 60%-دان 57%-عا دەيىن تومەندەتىلدى. دەگەنمەن, تكش نىساندارىن جاڭعىرتۋعا بولىنگەن قاراجات ماقساتتى پايدالانۋى ءتيىس. ۇكىمەت تاراپىنان قوسىمشا شارالار قابىلدانىپ جاتىر. بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار اتالعان ماسەلەنى قاتاڭ باقىلاۋعا الۋى كەرەك, – دەدى ب. ساعىنتاەۆ.
كاسىپورىندار ەنەرگيا ۇنەمدەۋگە اسىعار ەمەس
ەنەرگيا تيىمدىلىگى مەن ەنەرگيا ۇنەمدەۋدى ارتتىرۋ سالاسىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جايىندا بايانداعان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى ج.قاسىمبەك قازاقستاننىڭ ەنەرگيا ۇنەمدەۋگە ارنالعان 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارى مەن «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋ جونىندەگى تۇجىرىمداماسىن تىلگە تيەك ەتتى.
− ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ ەنەرگيا سىيىمدىلىعىن 2020 جىلعا قاراي كەم دەگەندە 25%-عا جانە 2050 جىلعا قاراي كەم دەگەندە ەكى ەسەگە تومەندەتۋ مىندەتى تۇر. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ ءىجو ەنەرگيا سىيىمدىلىعى 2008 جىلعى دەڭگەيگە قاراعاندا 18%-عا تومەندەدى. سونىمەن قاتار ەنەرگيا تيىمدىلىگى كارتاسى قۇرىلدى. وندا ەنەرگيا سەرۆيستىك كەلىسىمشارتتاردىڭ تەتىگى ارقىلى ىسكە اسىرۋعا دايىن ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ سالاسىنداعى جوبالاردىڭ بىرىڭعاي رەسپۋبليكالىق ءتىزىمى جاسالدى, – دەدى مينيستر.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا كاسىپورىندارعا ەنەرگيا تيىمدىلىگى تالاپتارىن جەتىلدىرۋ تاپسىرىلعان-دى. ج.قاسىمبەكتىڭ ايتۋىنشا, وسى تاپسىرمانى ورىنداۋ ءۇشىن «ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى» زاڭعا تاجىريبەلىك تالداۋ جۇرگىزىلدى. بۇل رەتتە مۇددەلى تاراپتارمەن بىرلەسىپ, ءتيىستى زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى ازىرلەندى.
ج.قاسىمبەكتىڭ بايانداماسىندا اتالعان سالاداعى ساراپتامالىق كورسەتكىشتەر دە ايتىلدى. مىسالى, ەنەرگيا ۇنەمدەۋ بويىنشا كوش باسىنا پاۆلودار وبلىسى شىعىپ, تومەنگى كورسەتكىشتى الماتى قالاسى كورسەتىپ وتىر.
− مينيسترلىك جىل سايىن ەنەرگيا ۇنەمدەۋ سالاسىنداعى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قىزمەتىنە مىناداي ولشەمدەر بويىنشا باعالاۋ جۇرگىزەدى: ينديكاتورلار مەن مىندەتتەردى ورىنداۋ, مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مونيتورينگى, بيۋدجەتتىك ۇيىمداردا ەنەرگيا ءاۋديتىن جۇرگىزۋ, ءتيىمدى جارىقتاندىرۋ كوزدەرىنە كوشۋ جانە تاعى باسقالار. استانا قالاسىن قوسقاندا 10 ءوڭىردىڭ كورسەتكىشى ورتاشا. ال الماتى قالاسىن قوسقاندا 5 وڭىردە كورسەتكىش تومەن, – دەدى ول.
تالقىلاۋداعى تاقىرىپتى جالعاستىرعان ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ق.بوزىمباەۆ «قازمۇنايگاز» ۇك» اق جاڭعىرتۋ جانە قايتا قۇرۋدان كەيىن بارلىق مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىندا ەنەرگەتيكالىق اۋديت جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جەتكىزدى. اتالعان كومپانيا 2021 جىلعا دەيىن ەنەرگيا رەسۋرستارىن تۇتىنۋدى 4,5 ملن گيگادجوۋلعا تومەندەتپەك.
− ەلىمىزدەگى ەنەرگيا ۇنەمدەۋ تاپسىرماسىن ەلباسى بىرنەشە رەت اتاپ وتكەن بولاتىن. جالپى, ونەركاسىپ سالالارىنىڭ ەنەرگيانى كوپ قاجەت ەتۋىن ازايتۋ جونىندە بىزدە تەك ورتاق دەرەكتەر عانا بار, – دەدى ب.ساعىنتاەۆ تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا. ۇكىمەت باسشىسى «سامۇرىق قازىنا» اق-ىن دا ۇنەمشىلدىككە شاقىردى. ول ءوز سوزىندە «سامۇرىق قازىنا» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما توراعاسى ا.ەسىموۆكە دە وسى ماسەلەگە نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.
– «سامۇرىق-قازىنا» قۇرامىنداعى كومپانيالاردىڭ ەنەرگيا تۇتىنۋىن جوندەۋ جونىندەگى جۇمىستاردى دۇرىس جولعا قويۋ كەرەك. جەڭىس ماحمۇد ۇلى, سىزگە وسى ناقتى الگوريتمدەردى ازىرلەۋدى تاپسىرامىن. ءوڭىر اكىمدىكتەرى ينۆەستورلارمەن جانە ەنەرگيانى كوپ جۇمسايتىن كاسىپورىندارمەن جۇمىستى جانداندىرۋى قاجەت. ونىڭ ىشىندە مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى جوبالارىن ىسكە اسىرۋ جانە ەنەرگيانى ۇنەمدەۋدى ناسيحاتتاۋ جۇمىسىنا كوڭىل ءبولىنۋى ءتيىس, – دەدى ول.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى ج.قاسىمبەكتىڭ بايانداماسىندا 2016 جىلى دۇنيەجۇزىلىك بانك الەمنىڭ 111 ەلىنىڭ ەنەرگيا تيىمدىلىگى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك رەتتەۋ باعالاۋىن جۇرگىزگەندىگى تۋرالى ايتىلدى. بۇل رەيتينگتە قازاقستان 32-ورىندى يەلەنگەن. ۇكىمەت باسشىسى تالقىلاۋ بارىسىندا اتالعان تىزىمدە رەسەيدىڭ 18-ءشى ورىندا, قىتايدىڭ 19-شى, بەلارۋستىڭ 29-شى ورىندا ەكەنىن ايتا كەلىپ, قازاقستاننىڭ بۇل تىزىمدە كەنجە قالۋ سەبەبىن سۇرادى. قازىرگى ۋاقىتتا تىزىمدەگى ەلدەردەن كوش ىلگەرى دامۋ ءۇشىن ناقتى قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن سۇرادى. ءوز كەزەگىندە مينيستر, اتالعان سالادا جوبالار بويىنشا جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانىن ايتا كەلىپ, 2020 جىلعا دەيىنگى ارالىقتا, ودان كەيىن 2050 جىلعا دەيىن بەكىتىلگەن تۇجىرىمداما بارىن ەسكە سالدى. ۇكىمەت باسشىسى اتالعان مەرزىمنىڭ اراسى تىم الشاق ەكەنىن سىنعا الدى. ءسويتىپ ەنەرگيا ۇنەمدەۋگە ارنالعان تۇجىرىمدامانى قايتا قاراۋ تاپسىرىلدى.
ەركەجان ايتقازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
