ونەر • 14 قاراشا, 2018

جىراۋلىق ءداستۇردىڭ مارعاسقاسى

3450 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

ءداستۇرلى قازاق قوعامىندا جىراۋلىق ءداستۇردى جاۋىنگەرلىك سارىنمەن ناسيحاتتاعان كورنەكتى تۇلعالاردىڭ ءبىرى – مارعاسقا جىراۋ ەدى. مارعاسقا جىراۋدىڭ تۋعان جانە ولگەن جىلدارى مەن عۇمىرىنا قاتىستى دەرەكتەر از. زەرتتەۋشىلەردىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, XVII عاسىردىڭ شاماسىندا ءومىر ءسۇرىپ, ەلدى باستاعان ەسىم حاننىڭ جانىندا اقىل-كەڭەسىن اياماعان كورەگەن كەڭەسشى, ءور رۋحتى, كۇللى ەلگە ءسوزى ۇرانداي بولعان باتىر بولعان. جازۋشى, زەرتتەۋشى مۇحتار ماعاۋين: «XVII عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىندا بيلىك قۇرعان ەسىم حانمەن اركەز جيەمبەت, مارعاسقا جىراۋلاردىڭ ەسىمى قاتار اتالادى», دەگەن بولاتىن. ءوز جىرلارى ارقىلى سول زامانداعى حانداردىڭ قيسىنسىز ءىس-ارەكەتىن سىناپ, حالىقتىڭ مۇڭىنا ءۇن قوسقان.

جىراۋلىق ءداستۇردىڭ مارعاسقاسى

XVII عاسىردىڭ 20-جىل­دارى­نىڭ اياعىنا قاراي تاش­كەنت بيلەۋشىسى تۇرسىن حان­­نىڭ ەسىم حانعا قارسى بۇ­لىگىن جانىشتاۋعا قا­تىس­قان. بۇل تاريحي وقي­عانى مار­عاسقا جىراۋدان قال­عان: «ەي, قا­تا­­عاننىڭ حانى تۇر­سىن, كىم ارامدى انت ۇر­­سىن», دە­گەن­ ولەڭ جولدا­رى دالەل­دەي تۇسەدى. بۇل مارعاسقا جىراۋدىڭ قىسقا قايىرىمدى تولعاۋىنان ءۇزىن­­دى. تولعاۋ قا­زاقستان عى­­­لىم اكادەميا­سى Əدەبيەت ينس­تيتۋتىنىڭ قول­­جاز­با­سى­نان الىنىپ, 1967 جى­لى «ەر­تەدەگى əدەبيەت حرەس­­­­­­­توما­تياسىنا» ەنگىزىلگەن. 

ويشىل, ەتنوگراف ءماش­ھۇر ءجۇسىپ كوپەەۆتىڭ جازبا­لارىندا: «قاتاعاننىڭ حان تۇرسىن, قاي كەتكەندى انت ۇر­­سىن», دەپ كەلتىرىلگەن. «ەڭ­­­سە­گەي بويلى ەر ەسىم» ات­تى­ جەتى مىڭ جولدىق جىر­دى تۇڭعىش جىرلاۋشى مار­عاسقا جىراۋ دەگەن دەرەكتەر كەزدەسەدى. 1938 جىلى حالىق اقىنى قازانعاپ بايبول ۇلى ون باسپا تاباق ەتىپ داستاندى جازىپ شىعارعان. جىردىڭ قول­جازباداعى نۇسقاسىن 1941 جىلى قازاق عىلىم اكا­دە­مياسىنىڭ ورتالىق كىتاپ­حا­ناسىنا (№513) اقىن ومار­باي مالقاروۆ تاپسىرعان. جەتى مىڭ جولدىق جىردى تۇڭ­عىش جىرلاۋشى مارعاسقا جىراۋدىڭ شىعارماسىنداعى باستى كەيىپكەر – ەسىم حان تۋرالى مالىمەت  جازۋشى­ ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ «كوش­پەندىلەر» تريلوگياسىندا كەز­دەسەدى.

مارعاسقا جىراۋدىڭ رۋحاني مۇراسى تولىقتىرىلىپ, كولەمدى ەڭبەك جارىق كورسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.

ادىلبەك ومىرزاقوۆ
 

سوڭعى جاڭالىقتار