ەلەكتر قۋاتىن وندىرۋشىلەرگە شەكتى تاريف بەلگىلەنەدى
«بۇگىنگى تاڭدا نەگىزگى ەلەكتر ستانسالارىن تەكسەرۋ بويىنشا باس پروكۋراتۋرامەن بىرلەسكەن جۇمىس اياقتالدى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىندە كەستە بەكىتىلىپ, بارلىق ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردى تىڭداۋ باستالدى. اتالعان جۇمىستى 20 قاراشاعا دەيىن اياقتايمىز», دەدى مينيستر.
مينيستر ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ ساتۋ باعاسىن وزگەرتۋىنىڭ نەگىزىندە, تابيعي مونوپوليالار سالالارىندا باسشىلىقتى جۇزەگە اسىراتىن ۋاكىلەتتى ورگان (تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ, باسەكەلەستىكتى جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى) تۇپكى تۇتىنۋشىلار ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ قۇنىن تومەندەتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى.
بۇدان وزگە, ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىنا تاريفتەرىن تومەندەتۋ ماقساتىندا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بۇيرىق جوباسىن دا ازىرلەدى. بۇل جوبادا تاۋارلىق گازدىڭ شەكتى كوتەرمە باعالارىن تومەندەتۋ كوزدەلگەن.
ء«بىزدىڭ باعالاۋىمىز بويىنشا, كوتەرمە ساۋدا باعاسىن 2019 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ تومەندەتۋ – تاۋارلىق گازدىڭ تۇپكىلىكتى باعاسىن گاز پايدالاناتىن ەلەكتر ستانسالارى ءۇشىن 6-15%-عا تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى مينيستر.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت.سۇلەيمەنوۆ قىسقا مەرزىمدى شارالار شەڭبەرىندە, بىرىنشىدەن, باس پروكۋراتۋرانىڭ ۇسىنىمىن ورىنداۋ اياسىندا مونوپوليستەردىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ جانە جابدىقتاۋ سالاسىنداعى قىزمەتتەرگە ارنالعان تاريفتەردى تومەندەتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلگەنىن, سونىڭ ناتيجەسىندە مونوپوليستىك كاسىپورىندار قىزمەتتەرىنىڭ باعاسى تومەندەتىلگەنىن ايتتى. ەكىنشىدەن, حالىقپەن كەرى بايلانىستى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن بارلىق وبلىس ورتالىعىندا, استانا, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا, سونداي-اق وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردا 2018 جىلعى 12 قاراشادا باق, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار, ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى, «نۇر وتان» پارتياسى, قوعامدىق بىرلەستىكتەر جانە باسقا دا مۇددەلى تۇلعالاردىڭ قاتىسۋىمەن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەر بويىنشا قوعامدىق قابىلداۋلار اشىلدى. ۇشىنشىدەن, وتكىزىلگەن قوعامدىق قابىلداۋلار قورىتىندىسى بويىنشا 2018 جىلعى 16 قاراشاعا دەيىن تۇسكەن شاعىمداردىڭ نەگىزىندە سۋمەن جابدىقتاۋ, سۋ بۇرۋ, جىلۋمەن جابدىقتاۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسى مەن گازدى بەرۋ, جابدىقتاۋ قىزمەتتەرىن كورسەتەتىن بازالىق مونوپوليستەر قىزمەتىنە جوسپاردان تىس تەكسەرىس جۇرگىزۋ ۇيىمداستىرىلادى.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, تاريفتەردى بەلگىلەۋ جانە مونوپوليستەردىڭ تاريفتىك سمەتالار مەن ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋدى باقىلاۋ اشىقتىعىن كۇشەيتۋ ءۇشىن قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلۋدە. وسى ورايدا پرەمەر-مينيستر ناقتى تاپسىرمالار بەردى. ءبىرىنشى, تابيعي مونوپوليستەردىڭ تاريفتىك سمەتالار مەن ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداماۋ, قىزمەت قۇنىنان وندىرىستىك ەمەس شىعىندارىن زاڭسىز قوسۋ بويىنشا انىقتالعان بارلىق فاكتىلەرگە تالداۋ جۇرگىزۋ قاجەت. جوسىقسىز مونوپوليستەر مەن تاريفتەردى كوتەرۋ ارقىلى پايداعا كەنەلگەن كومپانيالار زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرۋى ءتيىس. ونى تەرگەۋ بارىسى جاريالاۋى كەرەك. ەكى اپتادان سوڭ بۇل ماسەلە كەزەكتى ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالادى.
مونوپوليستەر قاراجاتتى ماقساتتى جۇمساۋلارى ءتيىس
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە ەكى اپتادان سوڭ بيۋدجەتتەن سۋبسيديا تۇرىندە بولىنەتىن قاراجاتتى مونوپوليستەردىڭ ماقساتتى جۇمساۋى تۋرالى بايانداۋى تاپسىرىلدى. حالىقتى تكش قىزمەتتەرىنىڭ بارلىق تۇرىمەن قامتاماسىز ەتەتىن ۇيىمداردىڭ مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋىن باقىلاۋ ناتيجەلەرى تىڭدالادى.ەكىنشى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ مونوپولياعا قارسى كوميتەت پەن ونىڭ وڭىرلىك بولىمشەلەرىنىڭ جۇمىسىن رەتكە كەلتىرۋگە قاتىستى تاسىلدەرىنە قولداۋ ءبىلدىرىلدى. ب.ساعىنتاەۆ تابيعي مونوپوليالار سالاسىنداعى ساياسات پەن مونوپولياعا قارسى كوميتەت جۇمىسىنا جەتەكشىلىك ەتەتىن ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى س.جۇمانعاريننىڭ جازالانعانىن حابارلادى. ۇشىنشىدەن, 1 جەلتوقسانعا قاراي ۇلتتىق ەكونوميكا, ەنەرگەتيكا مينيسترلىكتەرى ەلەكتر, جىلۋ, سۋ مەن گاز بەرۋ, كارىز, تەلەفون بايلانىسى, ينتەرنەت تاريفتەرى قالاي جانە قانشالىقتى تومەندەيتىنى كورسەتىلگەن جان-جاقتى جوسپاردى ەنگىزۋى ءتيىس.
تورتىنشىدەن, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ تكش مونيتورينگى رەسپۋبليكالىق جۇيەسىن قۇرۋ تاپسىرىلدى. مونيتورينگ جۇيەسى قوعام وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن جەرگىلىكتى جەرلەردە جۇمىس ىستەپ, تاريف, قىزمەت ساپاسى, حالىقتىڭ سۇرانىسىنا بايلانىستى بارلىق ماسەلەنى كوتەرۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار اپتا سوڭىنا دەيىن تكش تاريفتەرى بويىنشا جەدەل جەلى اشۋ تاپسىرىلدى. بەسىنشىدەن, ۇلتتىق ەكونوميكا, ەنەرگەتيكا مينيسترلىكتەرىنە جانە ءوڭىر اكىمدىكتەرىنە كومىردىڭ, گازدىڭ, ءدارى-دارمەكتىڭ جانە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باعاسىن ەرەكشە باقىلاۋعا الۋ تاپسىرىلدى. التىنشى, ءبىلىم جانە عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرىنە حالىقتى الاڭداتىپ وتىرعان وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ بويىنشا كەڭەس وتكىزۋ تاپسىرىلدى. نەگىزگى اكتسەنت – وقۋ قۇنىن, سونداي-اق مەديتسينالىق قىزمەتتەر مەن ءدارى-دارمەكتىڭ باعاسىن تومەندەتۋ. ورىندالۋ مەرزىمى – ەكى اپتا. جەتىنشى, اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگىنە بارلىق باعىت بويىنشا جۇمىستاردى اقپاراتتىق سۇيەمەلدەۋ تاپسىرىلدى.
سودان كەيىن ۇكىمەت وتىرىسى كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردى قاراۋعا كوشتى. 2018 جىلعى 10 ايداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋ قورىتىندىلارى قارالدى. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت.سۇلەيمەنوۆ وسى جىلدىڭ قاڭتار-قازان ايلارىندا قازاقستان ەكونوميكاسى ءوسۋدىڭ وڭ ءۇردىسىن ساقتاپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ء«ىجو ءوسۋى ەسەپتى كەزەڭدە 4,1% قۇرادى. جوعارى ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىك, ينفلياتسيانىڭ باسەڭدەۋى, سونداي-اق ەكونوميكانىڭ بازالىق سالالارىندا ءوندىرىستىڭ ۇلعايۋى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ نەگىزگى فاكتورلارى بولدى», دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى.
ينفلياتسيا دەڭگەيى كۇتىلگەن بولجامنان تومەن
ۇلتتىق بانك توراعاسى د.اقىشەۆ 2018 جىلعى قازان ايىندا ينفلياتسيا 0,4% قۇراعانىن ايتتى, بۇل كۇتىلگەن بولجامنان تومەن كورسەتكىش. ناتيجەسىندە ينفلياتسيا جىلدىق ماندە 5,3%-عا دەيىن تومەندەدى, بۇل كورسەتكىش 2017 جىلعى قازاندا 7,7%-دى قۇراعان ەدى. بۇل 2015 جىلدان باستاپ جىلدىق ينفلياتسيانىڭ ەڭ تومەنگى كورسەتكىشى. ينفلياتسيانىڭ تومەنگى كورسەتكىشتەرى جىل سوڭىندا جىلدىق ينفلياتسيانى 5-7% دالىزىندە ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار د.اقىشەۆ «7-20-25» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى جونىندە باياندادى. باعدارلاما 7 بانك ارقىلى ورىندالادى. 2018 جىلعى 8 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا, بانكتەر 35 ملرد تەڭگە كولەمىندە نەسيەگە بەرىلگەن 2900 ءوتىنىمدى ماقۇلداعان. ۇلتتىق بانك حالىق اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. تاۋلىك بويى كولل-ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. جاقىن ارادا «الدىن الا بىلىكتىلىكتەر» جوباسى ىسكە قوسىلادى. بۇل ءاربىر قازاقستاندىققا ونلاين-رەجىمدە باعدارلاماعا قاتىسۋ ءۇشىن ءوز مۇمكىندىكتەرىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قارجى ءمينيسترى ءا.سمايىلوۆ ەسەپتى كەزەڭدە بيۋدجەتتىڭ بارلىق دەڭگەيىندە كىرىستەردىڭ (ترانسفەرتتەردى ەسەپكە الماعاندا) ورىندالۋى 2017 جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا جاقسارعانىن جەتكىزدى. مەملەكەتتىك بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 117,5%-دى قۇرادى, رەسپۋبليكالىق – 120,6%, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر – 110,4% بولدى.
ءا.سمايىلوۆ شىعىستار بويىنشا اتقارۋ پايىزدارى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا جوعارى ەكەنىن ايتتى. مەملەكەتتىك بيۋدجەت شىعىستارى 98,2% ورىندالعان, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت 98,7%, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر 98,3% اتقارىلعان. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى 7788 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. 100 ملرد تەڭگە اتقارىلماعان.
ون ايدىڭ قورىتىندىسىندا وڭ سالدو بار
قارجى ءمينيسترىنىڭ بايانداماسىن تىڭداعاننان كەيىن, پرەمەر-مينيستر باعدارلامالار اكىمگەرلەرىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىن تارتىپتىك جازالاۋ بويىنشا ۇسىنىلعان شارالاردى قولدايتىنىن اتاپ ءوتتى. يگەرىلمەگەن قاراجاتتاردى الۋ جانە ونى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە قايتارۋ جونىندەگى جۇمىستى جالعاستىرۋدى تاپسىردى.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك ون ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 104,7%-دى قۇراعانىن اتاپ ءوتتى, ونىڭ ىشىندە تاۋ-كەن ونەركاسىبى 104,6%, وڭدەۋ ونەركاسىبى 105,4%. ەلىمىزدىڭ 14 وڭىرىندە ونەركاسىپ ءوندىرىسى كولەمىنىڭ وڭ كورسەتكىشى ساقتالدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ اۋىلشارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ناقتى كولەم يندەكسى 10 ايدا 102,5%-دى قۇراعانىن, ونىڭ ىشىندە وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا 101,6%, مالشارۋاشىلىعىندا 103,9% بولعانىن اتاپ ءوتتى. «رەسپۋبليكادا استىق داقىلدارىن جيناۋ اياقتالدى. 15,1 ملن گەكتار القاپ جينالدى (100%). گەكتارىنا 15,1 تسەنتنەر تۇسىمدىلىكپەن 22,8 ملن توننا استىق باستىرىلدى», دەدى ا. ەۆنيەۆ.
ب.ساعىنتاەۆ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا ەلىمىزدەگى حالىق تابىسىنىڭ تومەن بولۋى بويىنشا قازىرگى جاعدايعا تالداۋ جاساۋدى تاپسىردى. حالىق تابىسىنىڭ اتاۋلى جانە ناقتى ماندەردەگى ءوسىمىنىڭ كورسەتكىشتەرى اراسىنداعى ايىرماشىلىق تۋرالى ءسوز قوزعالدى. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ تۋرالى ەسەپتەردى ازىرلەگەندە ءبىرىنشى كەزەكتە حالىقتىڭ تابىسىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە نازار اۋدارۋ تاپسىرىلدى, بۇل ورايدا اكىمدىكتەر ستاتيستيكالىق دەرەكتەردىڭ دۇرىس ەمەستىگىن نەمەسە باسقا دا سەبەپتەردى سىلتاۋ قىلماۋى ءتيىس.
ەىدۇ جۇرگىزگەن ونەركاسىپتەگى احۋالدى تالداۋ گەولوگيالىق جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋداعى ەڭ وتكىر پروبلەمالىق ايماقتاردى انىقتادى. بۇل بويىنشا جوسپارلى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. سوڭعى ەكى جىلدا سالانىڭ دامۋىن تەجەيتىن ماسەلەلەر شەشىلىپ, نەگىزگى كورسەتكىشتەر العا جىلجىعان. قر يدم دەرەكتەرىنە سايكەس, سوڭعى ءۇش جىلدا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى وزگەرتۋ بويىنشا كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلدى.
«كودەكس اياسىندا ء«بىرىنشى كەلگەن – ءبىرىنشى الادى» قاعيداسى ەنگىزىلىپ, جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋ مەرزىمى قىسقارتىلدى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك جەر قويناۋى قورىن باسقارۋ باعدارلاماسى قابىلدانىپ, گەولوگيالىق اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك ارتتى ءارى كوپتەگەن اكىمشىلىك كەدەرگىلەر الىنىپ تاستالدى», دەدى ج.قاسىمبەك.
جىل سوڭىنا دەيىن جانار-جاعارماي قىمباتتامايدى
ق.بوزىمباەۆ قازىرگى ۋاقىتتا كوپتەگەن بارلانىپ جاتقان كەن ورىندارى يگەرۋدىڭ سوڭعى ساتىسىندا ەكەنىنە ءارى ءوندىرىس كولەمىنىڭ تومەندەگەنىنە نازار اۋداردى. «مۇناي ءوندىرۋدىڭ كەلەسى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءوسۋى تەڭىز, قاراشىعاناق, قاشاعاندى يگەرۋدىڭ قارقىنداۋىمەن بايلانىستى بولادى. رەسۋرستىق بازانى تولىقتىرۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ تۇر. گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ قاجەت», دەدى ق.بوزىمباەۆ. سونداي-اق ول جىل سوڭىنا دەيىن جانار-جاعارمايدىڭ قىمباتتامايتىنىن ايتتى. وتىرىس بارىسىندا اتالعان ماسەلە بويىنشا قىزىلوردا جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ اكىمدەرى ق.كوشەرباەۆ پەن ە.توعجانوۆ تا پىكىر ءبىلدىردى.
ماسەلەنى قورىتىندىلاي كەلە, پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەلىمىزدىڭ مينەرالدىق-شيكىزات بازاسىن تولىقتىرۋ بويىنشا ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋدى تاپسىردى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
