اتتيلا ناگي. مەملەكەتتىك وپەرا تەاترى. بان بانك وپەراسى
مايكل كۋپەر, «نيۋ-يورك تايمس» – بۋداپەشت (ۆەنگريا)
بۇل كۇندەرى مادەنيەت ورداسى مەملەكەتتەگى ونەر تاقىرىبىنداعى پىكىرتالاستىڭ ورتالىعىنا اينالدى.
وپەرا تەاترى قازىر قارىشتاۋ كەزەڭىندە. مۇنداي قادام پرەمەر-مينيستر ۆيكتور وربان باسقارىپ وتىرعان ۇكىمەتتىڭ باستاماسىمەن قۇيىلعان ءجۇز ميلليونداعان ينۆەستيتسيانىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسۋدا. ول ءوزى ايتىپ جۇرگەن «بەيليبەرالدى دەموكراتياسىن» قۇرىپ جاتىر. سونىمەن بىرگە ول تەاترلاردى, وپەرا تەاترلارى مەن كونتسەرت زالدارىن «ۇلتتىڭ ونەر قازىناسىنا» بالايدى.
قاراجات وپەرا تەاترىنىڭ قىرعيقاباق سوعىستان بەرگى العاشقى كەشەندى جوندەۋى ءۇشىن ءبولىندى. 2019 جىلى ءبىتۋى جوسپارلانعان جاڭا كەشەن ءۇش جەكە تەاترعا بولىنەدى.
ء «بىزدىڭ مۋزىكالىق مۇرامىز ارقاشان باي بولعان. سوندىقتان ونى دارىپتەۋىمىز قاجەت», دەيدى وپەرا تەاترىنىڭ باس ديرەكتورى سيلۆەستەر وكوۆاك.
مەملەكەتتە وڭشىلداردىڭ قارىمى ارتا باستاعاندا وپەرا ورداسى نازارعا ءىلىندى. كونسەرۆاتيۆتەردىڭ گازەتتەرىنىڭ ءبىرى تەاتر ۇسىنعان «بيللي ەليوت» قويىلىمى جات نارسەنى دارىپتەيدى دەگەننەن كەيىن, ورنىنا «پوردجي مەن بەسس» تۋىندىسى ساحنالاندى.
ماجارستاننىڭ كورنەكتى كلاسسيكالىق مۋزىكانتتارى, اسىرەسە الەم ساحناسىنا تانىلعاندار قازىرگى جاعدايعا كوڭىلى تولمايتىنىن جاسىرمادى. ءبىرتۋار پيانيست اندراش شيفف تۋعان جەرى ماجارستاندا ونەر كورسەتپەيدى. ادام فيشەر 2010 جىلى وپەرا ءۇيىنىڭ مۋزىكالىق ديرەكتور مىندەتىنەن باس تارتتى. ونىڭ اعاسى يۆان ايگىلى «بۋداپەشت فەستيۆال» وركەسترىنىڭ باسشىسى – ادام قۇقىقتارىن جاقتاۋشى. بىراق اعايىندىلار ءالى دە ماجارستاندا ونەر كورسەتىپ ءجۇر.
ميستەر وربان ونەردى ۇلتتىڭ ەرەكشەلىگى دەيدى. ۇكىمەتتىڭ رەسمي سايتى وپەرا جۇلدىزى پلاسيدو دومينگو پرەمەر-ءمينيستردى قايتا سايلانۋىمەن قۇتتىقتاعانىن حابارلادى. حابارلامادا وپەرا جۇلدىزىنىڭ ۇكىمەت باسشىسىنا «ونەر مەن مادەنيەتتىڭ ۇلى جاقتاۋشىسى» دەپ قۇرمەت بىلدىرگەنى ايتىلعان.
ونىڭ فيدەس پارتياسى مادەنيەت سالاسىنداعى تاعايىنداۋلارعا كوبىرەك كوڭىل ءبولىپ, ونعا جۋىق تەاتر باسشىلارىن سايلادى. بۇل تىزىمدە ميستەر وكوۆاك تا بار.
«بۇل قاي زاماندا دا مەملەكەتتىك وپەرا تەاترى بولىپ قالادى», دەيدى ميستەر وكوۆاك. «سوندىقتان مۇندا ەشقاشان قىسىم جاسالمادى».
ماجارستان ەكىنشى وپەرا ءۇيىن قايتا اشتى. مەملەكەتتىك وپەرا ورداسىن باسقاراتىن ەركەل تەاترىنا قارجى از كەتەدى. كەلەسى قىركۇيەككە دەيىن جوندەۋ جۇمىسى اياقتالادى دەپ جوسپارلانعان. ءۇشىنشى تەاتر ەسكى تەمىرجول عيماراتىنىڭ ورنىندا سالىنىپ جاتىر.
مەملەكەتتىك وپەرا تەاترى سوڭعى جىلدارى باسقا تەاترلارعا قاراعاندا كوپ قويىلىم ساحنالادى. پۋچچيني فەستيۆالى وسى ماۋسىمنىڭ ەڭ جاقسى تۋىندىلارىن قايتا ۇسىنباق. ولاردىڭ قاتارىندا ايگىلى «ەدگار» دا بار.
بەلگىلى سىنشى دجون ەليسون مامىردا ءجۇز جىلدىق مەرەيتويعا ارنالعان «كوك ساقال قامالى» قويىلىمىن وپەرا جۋرنالىندا ماقتادى. «ەشقانداي وركەستر مۋزىكانى ءدال بۇلاي كوركەم ورىنداعان ەمەس», دەدى ول.
مەملەكەتتىك وپەرا تەاترىندا ماڭىزدى كوپ قويىلىم ساحنالانادى. ماسەلەن, ءۇيسىز ادامداردىڭ قونىسىن ىزدەۋ جونىندەگى «پوردجي مەن بەسس» قويىلىمى 2015 جىلى بۋداپەشتىڭ پويىز ستانساسىن باسىپ العان بوسقىنداردى, ميستەر ورباننىڭ يمميگراتسياعا قاتىستى ساياساتىن ەسكە سالدى.
بۇدان كەيىن ۇكىمەتتى جاقتاۋشى «ماديار يدوك» گازەتىنىڭ سوفيا حورۆات اتتى كولۋمنيسى «بيللي ەليوت» قويىلىمىن سىناعان سوڭ كومپانيا 15 قويىلىمدى باعدارلامادان الىپ تاستادى.
«ومىردە بولۋى مۇمكىن قۇبىلىستاردى ساحنالاۋىمىز ونى دارىپتەۋ دەگەندى بىلدىرمەيدى» دەپ جاۋاپ بەرەدى ميستەر وكوۆاك.
جازدا پىكىرتالاس تىيىلعاندا ميستەر وكوۆاك كەلەسى جىلعى وپەرا ماۋسىمىنىڭ تاقىرىبىن جاريالادى. بۇل جولى وڭشىل باسىلىمنىڭ سىنىنا ۇشىرامايتىن حريستياندىق تاقىرىبى تاڭدالىپتى.
ماقالانى اۋدارعان سۆەتلانا عالىمجانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
