رۋحانيات • 13 قاراشا، 2018

ءسوز سويىل №70

300 رەتكورسەتىلدى

ەڭكىش ەكەۋ، باسىرەلى بىرەۋ

ءبىر كۋپەدە جولاۋشىلاپ كەلە جاتقان ەكى جىگىتكە تەرەزەنىڭ ار جاعىنداعى جاۋىن-شاشىن ۇناماي تومسىرايىپ ءبىراز وتىردى دا، بىرەۋى تۇڭىلگەن قالپى:

– مەن ايەلىمنەن كەتىپ تىندىم، – دەپ ەدى:

– مەنەن ايەلىم كەتىپ قالدى، – دەدى قارسى وتىرعان ءوزى تەكتەس جىگىت-جەلەڭ. وسى ءسات ولارمەن ءبىر كۋپەدە كەلە جاتقان قارتاڭداۋ كىسى سىرتتاعى جاۋىن-شاشىنعا ريزا كەيىپپەن:

– مەن كۇنى كەشە عانا ۇيلەنىپ وتباسى قۇرادىم، – دەپ شاتتىق سەزىمىن سەزدىردى. ءسال ۇنسىزدىكتەن سوڭ جىگىت جەلەڭنىڭ ءبىرى:

– جاڭا عانا بەس مىڭ تەڭگەمدى جوعالتىپ الدىم، – دەپ ەدى، ەكىنشىسى دە ەڭكىش تارتىپ:

– مەنىڭ دە ون مىڭىم ءۇشتى-كۇيلى جوعالدى، – دەدى. وسى ءسات شال:

– ۇيلەنە سالىپ لوتورەيادان موتوتسيكل ۇتىپ الدىم، – دەپ جەلپىنگەن بولدى. جىگىتتىڭ ەتجەڭدىلەۋى شالدىڭ بۇنىسىنا تىجىرىنعان قالپى:

– بۇيرەگىم اۋىرۋشى ەدى، پالەكەت ءبۇرىپ بارادى، – دەپ ەدى، انا ارىقتاۋى:

– مەنىڭ اسقازانىم اۋىرادى، – دەپ قوسارلانعان بولدى. وسى ءسات شال:

– مەن ءومىر بويى اۋىرىپ كورمەدىم، – دەپ كوتەرىلىپ وتىردى.  كۋپەدە كەلە جاتقاندار ۇيقىلى-وياۋ تەڭسەلىپ وتىر ەدى:

– بالام مەكتەپتە ءىلىنىپ-سالىنىپ ءجۇر، كوبىنە الاتىنى ەكىلىك، – دەپ قالدى جىگىتتىڭ ءبىرى. وعان قاپتالداس وتىرعان دا قالىسپاي:

– مەنىكى مۇلدەم ماقۇرىم، بيىلعى سىنىبىن كەلەسى جىلى قايتا وقيتىن شىعار، – دەپ قاپالاندى.

وسى ءسات:

– مەنىڭ نەمەرەمنىڭ الاتىنى كىلەڭ بەستىك! – دەپ شال شالقىدى. سالدەن سوڭ ەتجەڭدى ورنىنان ىرعالىپ تۇرىپ اياق كيىمىن نۇقىپ:

– اتاڭا نالەتتى جاقىندا عانا ساتىپ الىپ ەدىم، قاراشى وكشەسى مىجىرايىپ تۇسەيىن دەپ تۇرعانىن، – دەپ تىجىرىنىپ ەدى، قارسى وتىرعان:

– كەلگەن قالامنان اياقكيىم ساتىپ الىپ ەدىم، ءماۋباس باسىم پويىزعا مىنەردە وتىرعان ورنىمدا قالدىرىپ كەتىپپىن، – دەپ وكىنگەن بولدى. وسى ءسات شال اياعىنداعى شالكەيىنە ريزا كەيىپپەن:

– پالەكەت ساپالى تىگىلىپتى، تاستاماي «تارپىپ» باسىپ كەلە جاتقانىما ون جىلدان استى، – دەدى دە، – ال جىگىتتەر، ءبىراز اڭگىمەلەستىك، كەلەسى تىندارەۆو ستانتسياسىنان مەن تۇسەمىن، – دەپ ەدى، جىگىتتىڭ ەتجەڭدىسى:

– نە دەيدى!؟ تىندارەۆوسى نەسى! مەن ءبىر ستانتسيا ءوتىپ كەتكەنبىن بە-ەي! – دەپ تىپىرشىپ ەدى، ەكىنشىسى:

– يت-اي-ءا، مەنى دە قاراباسىپ ەكى بەكەتتەن ءوتىپ كەتىپپىن عوي! – دەپ ورنىنان اتىپ تۇردى.

يليا بۋتمان

قارعانىڭ باتاسى

قاي عاسىردا، قاي جىلى

بەلگىسىز ءتىپتى اي، كۇنى، 

جوق بولسا دا دەرەگى 

اڭىز-مىسال مىناداي

ەل اۋزىندا كەلەدى. 

كادىمگى قۇزعىن قارعا،

قونىپ اپ بيىك جارعا

قاناتى جالپىلداپ،

داراقىلانا قارقىلداپ، 

داۋىسى قارلىققانشا باقىرىپتى، 

ءۇرىم-بۇتاعىن الدىنا شاقىرىپتى،

ەنتىگىپ اۋلەتى تۇگەل كەپتى. 

ولارعا اتا قۇزعىن بىلاي دەپتى: 

– مەن ءۇش عاسىر جاساعان،

وڭكەي ولىمتىك جەپ اساعان،

مەكەنىم قوقىس بولعان،

توڭدا تۇنەپ، كۇلگە قونعام

بارماعان جەرىم قالماعان، 

قارعىستان باسقا الماعان، 

بار عۇمىرىم قارقىلداۋمەن 

تەككە دارقىلداۋمەن ءوتتى.

جوڭكىگەن اڭ كورسەم دە،

ساسىق ءيىس قان كورسەم دە 

باس سالىپ قارقىلدايتىنمىن، 

جىلقىنىڭ جاۋىرىن، 

ەسەكتىڭ ساۋىرىن

شوقۋدان دا تارتىنبايتىنمىن. 

«جاقسىلىقتى» جاريا ەتىپ جۇرسەم دە

قۇس بىتكەن مەنى ەسەپكە المادى، 

قۇزعىن اتىم قالمادى...

ۇرپاقتارىم، بۇدان بىلاي

بەدەلدى قۇس بولام دەسەڭدەر، 

شىڭعا شىرقاپ قونام دەسەڭدەر،

بۇگىننەن باستاپ 

بۇركىتتىڭ سوڭىنا ەرىڭدەر، 

جەمتىكتىڭ سەمىزىن بۇركىتكە بەرىڭدەر، 

قازىردەن باستاپ ءتىلىن ۇيرەنىڭدەر، 

قىز بەرىپ، قىزىنا ۇيلەنىڭدەر. 

باستارىڭا پايداسى جوق، 

قۇر قاڭقىلدان باسقا ايلاسى جوق،

جانعا جايلى جۇعىمى جوق،

نە تۇسىنىك ۇعىمى جوق

قىسقاسى مىنا ماڭگۇرت تىلدەرىڭدى، 

قىرىلداعان ۇندەرىڭدى، 

دەرەۋ ۇمىتىڭدار، 

بۇركىتتىڭ تىلىندە سويلەۋگە 

ۇمتىلىڭدار. 

ول ءۇشىن كۇن دەمەي، ءتۇن دەمەي

ۇلىق ءتىلىن جاتتاڭدار،

بۇدان بىلاي قارعاشا ءتىل قاتپاڭدار. 

بالاپاندارىڭ بۇركىتشە قىشقىرىپ، 

سولارشا سۇڭقىلدايتىن بولسىن، 

سولارشا ۇھلەپ،

سولارشا ىڭقىلدايتىن بولسىن. 

قۇزدان قۇزعا ورلەگەنىن دە، 

كوككە قانات سەرمەگەنىن دە

تىشقانعا تۇسپەيتىن، 

ارامدى ىشپەيتىن

مارتتىگىن ابدەن ءبىلىپ الىڭدار.

ادەت-عۇرپىن ۇيرەنىپ، 

تەك سونان ءبىلىم الىڭدار، 

قىسقاسى، قولتىعىنا كىرىپ الىڭدار.

وسى ايتقاندارىم بولسا – 

باقتارىڭ جانادى،

بەدەلدەرىڭ ۇستەم بولادى، 

قۇزعىن اتتارىڭ دا قالادى، 

– دەپ وسيەت ايتسا دا اتاسى 

قابىل بولماي باتاسى

ۇيرەنبەك تۇگىل بۇركىتشە 

ساڭقىلداۋدى، 

ۇمىتىپ قارعاشا قارقىلداۋدى،

ءسويتىپ قارعا بىتكەن 

ماڭگۇرت بوپ كەتىپتى،

تۇقىمىنىڭ تۇبىنە ەلىكتەۋ جەتىپتى. 

وتەگەن جاپپارحان

قىزىلوردا

***

سۇراق-جاۋاپ

– سىزدە 8 ميلليارد قايدان ءجۇر؟

– جەمقورلىقپەن كۇرەستىم، بۇل سولاردان تاركىلەنگەن اقشا.

– وندا نەگە مەملەكەتكە قايتارمايسىز؟

– مەن نە اقىماقپىن با؟ بيۋدجەتكە قايتارسام، اقشا قايتادان سولاردىڭ قولىنا بارىپ تۇسپەي مە؟

***

شەتەلدە جۇرگەن دوسىم حابارلاستى.

– جانارماي تابا الماي جاتقاندارىڭ راس پا؟

– ءيا، الدىمەن جوق بوپ كەتىپ، ارتىنان قىمباتتاپ، ءسال-ءپال قينالىپ جاتىرمىز.

– وندا «قازى-قارتا، جال-جايا» دەپ جىلقىنى جەي بەرمەسەڭدەرشى، كۇندەردىڭ كۇنىندە كەرەك بوپ قالار.

***

اكىمنىڭ ورىنباسارى قىزمەتتىك اتتەستاتسيادان وتە الماي قالىپتى.

اكىم:

– قانداي سۇراق بولدى؟

– قازاقتىڭ ءۇش ءبيى.

– سەن نە دەپ جاۋاپ بەردىڭ؟

– «قارا جورعا»، «قاماجاي»، ال ءۇشىنشىسىن تابا المادىم.

– ءوي، سەن دە! ءۇشىنشىسى – «قىزىل ورىك» ەمەس پە؟

***

– اعىلشىنشا سويلەي الاسىز با؟

– تەك سوزدىكپەن. ال ادامدارمەن تىلدەسۋگە ۇيالامىن...

***

– دارىگەر مەن اسپازشىنىڭ قاي قاسيەتى ۇنايدى؟

– ەگەر ەكەۋى دە جاقسى قىزمەت ىستەسە، ولاردىڭ كەلۋشىلەرىنىڭ دەنساۋلىقتارى وڭالىپ كەتەر ەدى.

***

– جاس، ادەمى، باي ءارى اقىلدى ايەلگە قالاي ۇيلەنۋگە بولادى؟

– ول ءۇشىن ءتورت رەت ۇيلەنۋ كەرەك.

***

شولاق مىلتىق

 “مەرسەدەس” كولىگىنە شالقايا وتىرىپ قالانىڭ iشiن ارالاپ كەلە جاتقان باي ادام گازوننىڭ ءشوبiن جەپ جاتقان بiر بومجدى كورەدi. باي ادام شۇعىل اۆتوكولiگiن توقتاتىپ، ابدەن ازىپ-توزىپ، سودان كەيiن ءشوپ جەۋگە ءماجبۇر بولعان الگi بومجدى مiنگiزiپ الادى. سودان كەيiن بومجعا قاراپ:

 – بايعۇس-اي، سەنi مۇنداي كۇيگە جەتكiزگەن كiم؟.. قازiر مەن سەنi بiر جاقسى جەرگە الىپ بارايىن، – دەيدi.

 جىلى سوزگە ەلجiرەگەن بومج ەڭكiلدەپ جىلاپ جiبەرەدi:

 – راقمەت ساعان، قايىرىمدى جان! “باي ادامدار وتە ساراڭ بولادى. ولار بiر تيىنعا تiسiن سىندىرادى” دەپ ويلاۋشى ەدiم. قاتەلەسiپپiن. بايلاردىڭ iشiندە دە بiز سياقتى جوق-جiتiكتەرگە جانى اشيتىن سiز سياقتى قايىرىمدىلار بولادى ەكەن. جازدىم، جاڭىلدىم...

 – ءجا، سارناي بەرمە! – دەپتi باي ادام بومجعا، – ارتىق ءسوز، ارتىق ماداق نە كەرەك وسى؟! قازiر مەنiڭ ۆيللاما كەلەمiز. مەنiڭ ۆيللامنىڭ الدىنداعى گازوننىڭ ءشوبi مىنا كوشەدەگi گازوننىڭ شوبiنەن الدەقايدا بiتiك ءارi وندا شاڭ-توزاڭ دا از. اقىرى ءشوپ جەيدi ەكەنسiڭ، سول مەنiڭ ۆيللامداعى گازوننىڭ ءشوبiن جە!..

***

مەكتەپتەگى مىسقىل

– شەشە، ەرتەڭ اتا-انالار جينالىسى ەدى، باراسىز با؟

– جوق!

– نەگە؟

– جينالىستىڭ سەبەپ-سالدارىن بىلەمىن!... ودان دا سول اقشاعا ەكەۋىمىز تايلاندقا بارىپ كەلەمىز...

***

مەكتەپتە مۇعالىم وقۋشىدان سۇراپ جاتىر:

– سەن قۇرامىنا ءسۇت كىرەتىن بەس نارسەنى اتاپ بەرشى.

– قايماق، ايران، قۇرت، بالمۇزداق جانە ... سيىر!

***

– مەن ساعان ادام مەن كيىز ءۇيدى سال دەپ ەدىم عوي، – دەدى مۇعالىم. – مۇنىڭ ادامى قايدا؟

– ول كيىز ءۇيدىڭ ىشىندە شاي ءىشىپ وتىر، – دەپ جاۋاپ بەردى وقۋشى.

***

مۇعالىم وقۋشى كۇندەلىگىنە: «قىزدارىڭىز مىجىما، كوپ سويلەيدى» دەپ جازىپ جىبەرەدى.

ەرتەسىندە سول كۇندەلىككە قىز اكەسى: «ە، ءسىز ونىڭ شەشەسىن تىڭداپ كورسەڭىز!..» دەپ جاۋاپ جازىپ جىبەرىپتى.

ءمۇيىستى جۇرگىزەتىن بەرىك سادىر

سوڭعى جاڭالىقتار

ءۇي جانۋارىنان ۆيرۋس جۇعا ما؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 18:39

التىن قورىمىز كوبەيىپ كەلە جاتىر

قازاقستان • بۇگىن، 17:30

اقمولادا تاعى ءبىر ناۋقاس انىقتالدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 16:07

قارعىن سۋ بالكاشيندى باسىپ قالدى

ايماقتار • بۇگىن، 16:05

تاسقىننىڭ بۇگىنگى احۋالى

ايماقتار • بۇگىن، 15:42

سالەحاردتان كەلگەن تسيكلون

ايماقتار • بۇگىن، 15:30

ەلوردادا جالپى جاعداي تۇراقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:50

فۋتبول ماۋسىمى جالعاسا ما؟

سپورت • بۇگىن، 14:48

ۇقساس جاڭالىقتار