باقىرشىق كەنى قۇرىلىمى جونىنەن اسا كۇردەلى ءتۇزىلىم سانالادى. قازىلعان كەننىڭ 20 تونناسىنان 7,7 گرامم التىن وڭدەلەدى دەگەن ەسەپ بار. مۇنداعى تازا التىن قورى 280 توننا دەپ باعالانعان. سوڭعى 50 جىلدا باقىرشىق كەنىن يگەرۋگە كوپتەگەن كومپانيالار كۇش سالدى. سونىڭ ەشبىرى ونىڭ كىلتىن تابا الماعان. بۇل كاسىپورىننىڭ اشىلۋى تەك اۋەزوۆ كەنتى ءۇشىن عانا ەمەس, بۇكىل جارما اۋدانى ءۇشىن تاريحي وقيعا. قازىر اۋەزوۆ كەنتىندە جۇمىسسىزدىق اتىمەن جوق. كومپانيا ءتورت جىلدا بيۋدجەتكە 4,5 ملرد تەڭگە سالىق ءتۇسىردى.
جاقىندا وبلىسقا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ «باقىرشىق تاۋ-كەن ءوندىرۋ كاسىپورنىندا» بولىپ, بيىل ىسكە قوسىلعان فابريكانىڭ جۇمىسىمەن تانىسقان-دى. ءوندىرىس ورنىنىڭ ديرەكتورى يۋري وۆچيننيكوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە مۇندا جىلىنا ەكى ميلليون توننا كەن يگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تاۋ-كەن بايىتۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. جازدا ىسكە قوسىلعان كاسىپورىندا قىركۇيەك ايىندا العاشقى كونتسەنتراتتاعى التىن الىنعان. فابريكادا بۇگىنگە دەيىن 300 مىڭنان استام توننا كەن وڭدەلىپ, ودان الىنعان قۇرامىندا التىنى بار كونتسەنتراتتىڭ مولشەرى 13 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكەن. باستاپقىدا كاسىپورىن تولىق قۋاتىنا 2019 جىلى ەنەدى دەپ جوسپارلانعان. الايدا قازىردىڭ وزىندە فابريكا بۇل مەجەگە جەتىپ قويدى دەۋگە بولادى. بولجام بويىنشا باقىرشىقتا جىلىنا ون توننا التىن وندىرىلمەك. تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, العاشقى ون جىلدا كەن اشىق ادىسپەن وندىرىلسە, ەكىنشى كەزەڭدە 20 جىلدان استام ۋاقىت بويى شاحتالىق تاسىلمەن يگەرىلەدى. قازىر كاسىپورىندا 1907 ادام ەڭبەك ەتۋدە. ونىڭ 97,2 پايىزى قازاقستان ازاماتتارى, شامامەن 40 پايىزى – اۋەزوۆ كەنتى مەن ىرگەدەگى اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى.
ۇكىمەت باسشىسى كاسىپورىندا سالتاناتتى جاعدايدا ىسكە قوسىلعان «قىزىل» اتتى جاڭا جوبانىڭ تۇساۋكەسەرىنە قاتىسىپ, وندىرىلگەن ءونىمنىڭ العاشقى تونناسىنا ءوز باعاسىن بەرگەن ەدى. اتالعان جوبا بولاشاقتا التىن مەن وزگە دە قازبا بايلىقتارىن بارلاۋ, ءوندىرۋ, وڭدەۋ, تاسىمالداۋ جانە ساۋدالاۋ جۇمىستارىن كەشەندى جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جوباعا تارتىلعان جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى شامامەن – 103 ميلليارد تەڭگە.
19 قازان كۇنى كاسىپورىن 4,5 شاقىرىمعا سوزىلعان تەمىرجولدى سالىپ ءبىتىرىپ, رەسمي تۇردە ىسكە قوستى. قازىردىڭ وزىندە 9 ستانسالىق تەمىرجول مەن اكىمشىلىك-تەحنيكالىق عيمارات, جانار-جاعارماي ساقتايتىن قويما سالىنىپ ءبىتتى. تەمىرجول تارتىلعان اۋماق بۇعان دەيىن سورتاڭ توپىراعى جەلگە ۇشىپ بوس جاتقان جەر بولاتىن, ايدالاعا تەمىرجول تارتۋ جۇمىستارى ەكى جىلعا سوزىلىپتى. «باقىرشىقتىڭ» كەن وڭدەۋ قۋاتى كۇن سايىن كەڭەيىپ كەلەدى. سوندىقتان بايىتىلعان كەندى تاسىمالداۋ ءۇشىن تەمىرجول اۋاداي قاجەت. ويتكەنى فابريكا جىل سايىن 130 مىڭ تونناعا دەيىن دايىن ءونىمدى ءوندىرىپ شىعا الادى. «تەمىرجولدىڭ اشىلۋى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. تۇتىنۋشىلارىمىزعا شىعارعان ءونىمىمىزدى دەر كەزىندە جەتكىزىپ وتىرۋعا جول اشىلادى ءارى كاسىپورىنعا كەرەك-جاراقتى دا تەمىرجول ارقىلى جەتكىزە الامىز. سونىڭ ارقاسىندا شىعىندار ازايادى. ايماقتىڭ كليماتى سۋىق ەكەنى بەلگىلى, قىستا جولداردى قار باسىپ قالادى. ال تەمىرجول تابيعاتقا دەس بەرە قويمايدى», دەيدى «باقىرشىق تاۋ-كەن كاسىپورنى» جشس ديرەكتورى يۋ.وۆچيننيكوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, تەمىرجولدى سالۋعا جارتى ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قارجى جۇمسالىپتى. تارتىلعان تەمىرجول جارما اۋدانىنىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسپاق. اسىرەسە اۋەزوۆ پەن شالاباي كەنتتەرىنىڭ, شار قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن پايداسى كوپ. بىرىنشىدەن, اۋدان حالقىن جۇمىسپەن قامتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. ءبىر عانا تەمىرجول تەرمينالىنىڭ وزىنە 42 ادام جۇمىسقا ورنالاسسا, جانار-جاعارماي قويماسىنا تاعى 21 تۇرعىن قىزمەتكە الىنىپتى. «تەمىرجولدىڭ اشىلۋى اۋدان مەن اۋىل حالقىنا زور ءۇمىت سىيلادى. «باقىرشىق تاۋ-كەن كاسىپورنى» اشىلعاننان بەرى حالىقتىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمى ويانىپ, ءومىر سۇرۋگە دەگەن قۇشتارلىعى ارتتى. كاسىپورىن الەۋمەتتىك نىسانداردى سالۋعا, جوندەۋگە, اۋىلدى اباتتاندىرۋعا ۇلكەن كوڭىل بولۋدە. اۋەزوۆ كەنتىنىڭ سۋ قۇبىرى مەن ەلەكتر جەلىسى باستان-اياق جاڭارتىلدى. ەسكى جىلۋ قازاندىعى الىنىپ, ورنىنا زاماناۋي تالاپتارعا ساي جاڭا قازاندىق سالىندى. اتالعان جوبالاردىڭ وزىنە عانا كومپانيا 2 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى قۇيدى. «پوليمەتالل» كومپانياسىنا ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرگىمىز كەلەدى», دەيدى شالاباي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى جانار ەسەمباەۆا.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
جارما اۋدانى
