ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, بارلىق مۇمكىندىگىن ەسەپتەگەن «Golden Camel» كاسىپورنى ساۋىلاتىن وسىنشاما ىنگەننىڭ 20 پايىزىنىڭ, ياعني 7,5 مىڭىنىڭ ءسۇتىن وڭدەۋدى جوسپارلاعان. كۇنىنە ءار ىنگەن ورتا ەسەپپەن 6 ليتر ءسۇت بەرەتىنىن ەسەپتەگەندە, 7,5 مىڭ ىنگەننەن 45 مىڭ ليتردەن استام ءسۇت الىناتىنى دا ەسكەرىلگەن. وسىلايشا تۇيە ءسۇتىن وڭدەپ, ونى ەكسپورتقا شىعارۋ ارقىلى تۇركىستانداعى «Golden Camel» كاسىپورنى الەمدەگى ەڭ ءىرى قۇرعاق تۇيە ءسۇتىن شىعاراتىن كەشەنگە اينالۋدى ماقسات ەتىپ وتىر.
بۇگىندە زاۋىتتىڭ تۇرعىنداردان كەلىسىمگە قاراي الاتىن ءبىر ليتر شۇباتتىڭ باعاسى 400 تەڭگەدەن كەم تۇسپەيدى. ءار ليترگە مەملەكەت تاراپىنان 55 تەڭگە سۋبسيديا بەرىلەدى. وتكەن جىلى قاڭتاردا ىرگەتاسى قالانعان كاسىپورىنعا قىتاي تاراپى باستاپقى كەزەڭدە 23 ميلليون اقش دوللارىنا تەڭ ينۆەستيتسيا سالعان. قازىر 43 فەرمەرلىك شارۋاشىلىق زاۋىتقا ءسۇت وتكىزەدى. تاياۋ ۋاقىتتا تۇركىستاننىڭ ەلدى مەكەندەرىندەگى ءسۇت قابىلدايتىن بەكەتتەر سانىن تاعى دا جيىرماعا ءوسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. سونداي-اق كاسىپورىن جەرگىلىكتى جەردە تۇيە شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزۋدە. وڭىردە تۇيە باسى ءبىر جىلدا 4 مىڭعا كوبەيىپ, 29 مىڭعا جەتكەن. «Golden Camel»-ءدىڭ الەۋەتى كۇن سايىن 100 توننا ءسۇتتى وڭدەپ, جىلىنا 2,5 مىڭ توننا دايىن ءونىم, ياعني قۇرعاق ءسۇت شىعارۋعا تولىق جەتەدى. تۇيە مەن بيە ءسۇتىن وڭدەۋ يدەياسى وسىدان ءۇش جىل بۇرىن پايدا بولعان. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي كاسىپورىن كۇنىنە 100 مىڭ ليتر ءسۇت وڭدەۋگە شاماسى كەلەدى. بىراق وعان شيكىزات جەتكىلىكتى بولۋ كەرەك. وسى ورايدا زاۋىت باسشىلىعى 4 وبلىستىڭ اۋىلشارۋاشىلىعى باسقارماسى, الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى, كاسىپكەرلەر پالاتاسى, سونداي-اق كاسىپكەرلىك يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىمەن بىرلەسىپ, اۋىلداردا تۇيە ءسۇتىن قابىلدايتىن پۋنكتتەر اشۋدى ويلاستىرعان. كاسىپورىننىڭ تۇيە ءسۇتىن جيناۋ, ساقتاۋ, تاسىمالداۋ بويىنشا ازىرلەگەن ءوز ءادىس-ءتاسىلى دە بار. «Golden Camel Group ltd» كومپانياسى ديرەكتورلار كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ساكەن اراپباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلۋىنشى جىلدارى قازاق دالاسىندا 1 ميلليون 200 مىڭ تۇيە بولعان ەكەن. قازىر 200 مىڭ شاماسىندا. ياعني اينالدىرعان 50-60 جىلدا ويسىلقارا تۇقىمى 1 ميلليونعا ازايعان ەكەن. «جىل سايىن ەلىمىزدە تۇيە سانى 10 پايىزعا ءوسىپ وتىرادى. ەگەر مەملەكەتتىك باعدارلامالار جەمىسىن بەرسە, ءوسىمدى 10 پايىزدان دا جوعارىلاتۋعا بولادى. ءارى-بەرى ساراپتاپ, الداعى 2-3 جىلدىڭ كولەمىندە زاۋىتتا تاۋلىگىنە 100 توننا ءسۇت وڭدەۋگە مۇمكىندىك بار دەگەن ۇيعارىم جاساعانبىز. بۇگىندە ياعني العاشقى كەزەڭدە تاۋلىگىنە 15-20 توننانىڭ كولەمىندە بولىپ وتىر. زاۋىتتا تۇيە, بيە ءسۇتى ۇنتاق تۇرىندە وندىرىلەدى. ۇنتاق تۇرىندەگى ءونىم ۇزاق ساقتالادى. ياعني ونى الىس جاققا تاسىمالداۋعا ابدەن بولادى. ونىڭ ۇستىنە ءبىر كەلى ۇنتاق 10 ليتر سۇتتەن الىنادى. دايىن ءونىمنىڭ سالماعى مەن كولەمى 10 ەسەگە قىسقارادى. ءونىم الىس شەتەلدەردە ساتىلادى. گونكونگتە ساتۋ ءبولىمى جۇمىس ىستەيتىن بولادى. وسى ءبولىم ارقىلى ءونىمدى قىتايدان بولەك, جاپونيا, كورەيا ەلدەرىنىڭ نارىعىنا شىعارۋ جوسپارلانعان. دۋبايدا ورنالاساتىن ەكىنشى ساتۋ ءبولىمى تاۋاردى اراب ەلدەرىنە تاراتۋمەن شۇعىلدانادى. جالپى, جوسپار بويىنشا تاۋاردىڭ 90-95 پايىزى شەتەلگە ەكسپورتتالادى. ال ىشكى نارىقتا قۇرعاق سۇتكە دەگەن سۇرانىستىڭ ءالى تومەن ەكەندىگى راس. بىراق ءبىز نارىققا بيە, تۇيە ءسۇتىن ارنايى قۇتىعا قۇيىپ شىعارۋدى دا جوسپارلاپ وتىرمىز», دەيدى س.اراپباەۆ.
ياعني تۇركىستان وبلىسىندا تۇيە كلاستەرىنىڭ نەگىزى قالانىپ جاتىر. ايتا كەتەلىك, بۇگىنگى تاڭدا تۇيەشارۋاشىلىعى وبلىستا كلاستەر رەتىندە دامىماعان. ونىمدەردى نارىققا وتكىزۋمەن اينالىساتىن كومپانيالار, شارۋالارعا كەڭەس بەرەتىن كونسالتينگتىك ورتالىقتار جوقتىڭ قاسى. ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي, تۇيە باعۋ ءىرى قارا نەمەسە قوي وسىرۋدەن الدەقايدا ءتيىمدى. ارنايى جەمشوپ قورىن دايىنداۋدى اسا قاجەت ەتپەيتىندىكتەن دە تۇيە ءوسىرۋشى فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردىڭ وزگە شارۋا قوجالىقتارىنا قاراعاندا, رەنتابەلدىلىگى اناعۇرلىم جوعارى بولىپ كەلەدى. نارىقتا تۇيەشارۋاشىلىعى ونىمدەرى ءوتىمدى. تۇيە سانى كوپ بولعان سايىن ءونىم دە كوبەيە تۇسەتىنى ءمالىم. وسىنداي جايتتاردى ەسكەرگەن ساراپشىلار مەملەكەتتىڭ بۇگىنگى تاڭدا وسى سالاعا كورسەتىپ وتىرعان قولداۋىن, ىشكى نارىقتاعى سۇرانىستى, ەكسپورتتىق الەۋەتىمىزدى, تۇيە سانىن كوبەيتۋگە مۇمكىندىك پەن تاجىريبەنىڭ بارىن ەسكەرە كەلە وڭىردە تۇيەشارۋاشىلىعى كلاستەرىن قولعا الاتىن كەزدىڭ جەتكەنىن ايتادى. بۇل رەتتە تۇركىستان وبلىسىنىڭ تۇيەشارۋاشىلىعىن دامىتۋداعى الەۋەتى زور. ال «Golden Camel» كاسىپورنى تۇيە باعۋشى شارۋاشىلىقتاردى ورتاق ىسكە جۇمىلدىرۋدى كوزدەپ وتىر.
عالىمجان ەلشىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
تۇركىستان وبلىسى
