پلەنارلىق جانە سەكتسيا ماجىلىسىنەن تۇراتىن, اۋقىمدى ەكى تارماققا بولىنگەن كونفەرەنتسيا جۇمىسى ەسىمى ۇرانعا اينالىپ, ەرلىگى ەل اۋزىندا قالعان قاراسايدىڭ قاھارماندىق تۇلعاسىن عىلىمي تۇرعىدان تالداپ, ازاتتىق سوعىستارىندا قول باستاعان باتىردىڭ كۇرەسكە تولى تاعدىرىنىڭ ماڭىزىن اشىپ كورسەتۋگە ارنالدى. ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ رەكتورى, اكادەميك عالىمقايىر مۇتانوۆتىڭ, الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسى اكىمدىگىنىڭ, «اق وردا» رەسپۋبليكالىق قوزعالىسى قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى گەنەرال قايرات ساتىبالدىنىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىمەن اشىلعان عىلىمي كونفەرەنتسيا تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور تالاس وماربەكوۆتىڭ «قازاقتىڭ قاراساي باتىرى» بايانداماسىمەن جالعاسىن تاپتى. اتادان بالاعا جەتكەن اۋىزشا تاريح – شەجىرەلىك اڭىز, اڭگىمەلەردىڭ كوپشىلىگى وزگەرىسكە ۇشىرايدى, قايسىسى اقيقات, قايسىسى اڭىز ەكەندىگىن ەكشەپ الۋ تاريحتىڭ ۇلەسىندە بولسا دا, باتىردىڭ زامانىنا قاتىستى دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ تىڭ تۇجىرىمدار جاساۋ – عىلىمعا امانات, عالىمدارعا – پارىز. ت.وماربەكوۆ الاتاۋ بوكتەرىندە تۋىپ-وسكەن باتىردىڭ ەسىم حان زامانىندا سوعىسقا كىرىپ, 17 جاسىنان باستالعان باھادۇرلىك تاعدىرىنان سىر شەرتەتىن ءبىرتالاي تاريحي دەرەكپەن تانىستىردى. تاريحشى عالىم جاستايىنان بايراق كوتەرىپ, سۋىرىلىپ كوزگە تۇسكەن قاراسايدىڭ داڭقىن اسىرعان نەگىزگى ءۇش سوعىس تۋرالى باياندادى, ولار – تەرىستىكتەگى توبىل, حازار (كاسپي) تەڭىزى بويىنداعى قالماققا قارسى 83 كۇندىك سوعىس جانە ايگىلى وربۇلاق شايقاسى. قاراسايمەن بىرگە قالماققا قارسى شاپقىنشىلىقتىڭ بارىندە ءبىر-بىرىنە قالقان-دەمەۋ بولىپ, ەل-جەر ءۇشىن شارپىسقان شەشۋشى ساتتەردە ارقايسىسى ءجۇز جاۋىنگەرگە تاتىعان اعىنتاي, جيەمبەت, ساربۇقا, كوكسەرەك, تاباي باتىرلاردىڭ دا ەرلىك ىستەرى اتالىپ ءوتتى. «حالىق قاراسايدى ەسىندە ساقتاپ قالدى. ونى توپونيميكالىق اتاۋلار دالەلدەيدى. كەزىندە قاراسايدىڭ قالماققا قارسى ەرلىك كۇرەسىنىڭ كۋاسى بولعان جەر-سۋ اتاۋلارى دا حالىققا كەڭىنەن ايگىلى بولدى. جەتىسۋدا قاراساي اتىمەن اتالاتىن جەتى ساي, ءۇش قىستاق, ءبىر تاۋ, ءبىر شوقى بار. تاعى ءبىر ەسكەرەتىن ماسەلە, قاراساي باتىر قالماقتاردى جەڭگەن جەر اتاۋلارى باتىردىڭ ءوزىنىڭ اتىمەن ەمەس, سوعىس ناتيجەلەرىمەن اتالىپ كەتكەن», دەيدى پروفەسسور ت.وماربەكوۆ.
كونفەرەنتسيادا م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى زارقىن تايشىباي تاريحشىنىڭ ءسوزىن تەرەڭدەتە كەلىپ, «باتىرلارى بار ەل ماقتانار» اتتى تاقىرىپپەن جاساعان بايانداماسىندا پەتروپاۆل قالاسىنىڭ تورىندە تۇرعان قاراساي باتىرعا ارنالعان سپورت كەشەنىنىڭ, ەسكەرتكىشتىڭ اعىنتاي باتىرمەن دوستىعىن دالەلدەيتىنىن, ولار, باتىرلار, تەك ەرلىك ىستەرىمەن عانا ەمەس, ەلىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن ويلاعان جاناشىرلىعىمەن داۋ-شاردىڭ ورتاسىنان تابىلىپ, ءادىل تورەلىگىن ايتقان پاراساتتى ىسىمەن دە ەل تاريحىندا ەسىمدەرى جازىلىپ قالعانىن ايتتى. «بايدىبەك بابا» رەسپۋبليكالىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى, جازۋشى ناعاشىبەك قاپالبەك ۇلى «قاراساي باتىر تۋرالى اڭىز بەن اقيقاتتى» سارالاپ, وسىدان ءتورت عاسىر بۇرىن دۇنيەگە كەلىپ, بۇكىل ءومىرىن ەل قورعاۋ ىسىنە ارناعان قاراساي باتىر تۋرالى قازاق جەرىنە تاراعان شەجىرە-شىندىق اڭگىمەلەردىڭ ءبىر پاراسىن تارقاتا ايتىپ, اۋىز ادەبيەتىنىڭ مالىمەتتەرىن جازبا دەرەككە نەگىزدەلگەن تاريحي وقيعالارمەن سالىستىردى.
كونفەرەنتسيادا اكادەميك حانگەلدى ءابجانوۆ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور باقىت ەجەنحان ۇلى, تاريحشى-پروفەسسور بەرەكەت كارىباەۆتار دا مىنبەگە شىعىپ, قاراساي باتىرعا قاتىستى تاريحي دەرەكتەرمەن ءبولىستى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
