اعىلشىن ءتىلى اۋىل ارالاپ كەتتى
«جاس وتان» جاستار قاناتى مەن «بولاشاق» قاۋىمداستىعى بىرىگىپ جۇزەگە اسىرىپ جاتقان «English for Jastar» الەۋمەتتىك-اعارتۋشىلىق جوباسىنا قاراعاندى وبلىسى دا بەلسەنە قاتىسۋعا نيەت ءبىلدىردى.
بۇگىندە ءوڭىردىڭ التى اۋىلدىق مەكتەبىندە 12 ەرىكتى اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتە باستادى. ولاردىڭ ىشىندەگى ەكەۋى اقش-تان كەلگەن, وسى ءتىلدىڭ ۋىزىنا قانىپ وسكەن جاس ماماندار. گارۆاردتىق كەننەت پالمەر وساكاروۆ اۋدانىنداعى بالالاردى وقىتىپ جاتسا, نيۋ-يورك تۇرعىنى ميريام گرينفيلد نۇرا اۋدانىنداعى بالالارعا اعىلشىن ءتىلىنىڭ ءالىپبيىن ۇيرەتىپ ءجۇر. ال قالعان 10 ەرىكتى قاراعاندىداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ۇزدىك ستۋدەنتتەر اراسىنان ىرىكتەلىپ الىنعان.
جوبا جوسپارىنا ساي, ەكى اي ىشىندە اۋىلدىق جەردىڭ 500-دەن استام بالاسى مەن ۇستازى كۇن سايىن سويلەسۋ كلۋبتارىندا تىلدىك تاجىريبەدەن ءوتۋى ءتيىس.
ايتا كەتەرلىگى, اۋىل بالالارى بۇرىن-سوڭدى اعىلشىن ءتىلى يەگەرلەرىنەن تىكەلەي ءدارىس الىپ كورگەن ەمەس. جوبا وسىنىسىمەن قىزىقتى ءھام ناتيجەلى بولماق.
جوباعا وبلىس باسشىلىعى دا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. مىسالى, «نۇر وتان» پارتياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ تاياۋدا وتكەن ەسەپتىك-سايلاۋ كونفەرەنتسياسى بارىسىندا وبلىس اكىمى ەرلان قوشانوۆ بۇل تۋراسىندا بىلاي دەدى:
– بىزگە اعىلشىن ءتىلدى سايتتاردان وزدەرىنە قاجەتتى اقپاراتتى, ءوز بەتىنشە ونىمدەرىن وتكىزە الاتىن نارىقتى ىزدەپ تابا الاتىن, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزەتىن, الەمدى شارلايتىن اقىلدى, العا جىلجىعان ارگاريلەر كەرەك.
وبلىس باسشىسى اتالعان جوبا ءبىر رەتتىك قانا بولىپ قالماي, الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تاپسا دەگەن تىلەك ءبىلدىردى.
ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل ماڭىزدى شاراعا وتاندىق جانە حالىقارالىق ءىرى ۇيىمدار سەرىكتەس بولىپ وتىر. ۇيىمداستىرۋشىلار اعىلشىن ءتىلىن وقىتاتىن ەرىكتىلەردى ۋاقىتشا جاتىن ورىنمەن, تاماقپەن جانە باسقا دا قاجەتتىلىكتەرمەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتكەن.
قۇلاقتى جارعان جارناماعا تىيىم بار ما؟
كەنشىلەر استاناسىنداعى ادام كوپ جيىلاتىن ايالدامالارداعى قۇلاقتىڭ جارعاعىن جاراتىن دىبىستىق جارنامادان جۇرت ابدەن مەزى بولعان. قالا تۇرعىندارىنىڭ وسى جايتتى ايتىپ, شاعىمدانعانىنان ازىرگە ناتيجە شىعار ەمەس.
بۇل ماسەلەنىڭ ۋشىققانى سونشا, تاياۋدا وبلىس اكىمدىگىندە وتكەن اپپاراتتىق جينالىستا ءوڭىر باسشىسى ەرلان قوشانوۆتىڭ وزىنە قالا كوشەلەرىندەگى دىبىستىق جارنامالاردى تارتىپكە كەلتىرۋ جانە كوشەدەگى رەتسىز ساۋدا تۋرالى ماسەلەنى قوزعاۋىنا تۋرا كەلدى. تالقىلاۋ بارىسىندا وبلىس اكىمى قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ قالا تۇرعىندارىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا جەتكىلىكتى دەڭگەيدە كوڭىل اۋدارمايتىنىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى. جۇرت شاعىمدى قارشا بوراتادى, ال قالاعا جاۋاپتى شەنەۋنىكتەر ونى جۇرە تىڭدايتىن سياقتى. ايتەۋىر, ماسەلەنى شەشۋگە كەلگەندە ق ۇلىقسىز...
ءبىر عانا مىسال, وبلىس اكىمىنىڭ بلوگىنا قاراعاندى قالاسىنداعى پريشاحتينسك ەلدى مەكەنىنىڭ زەلينسكي كوشەسىندەگى رەتسىز ساۋداعا قاتىستى تۇرعىنداردان 17 شاعىم كەلىپ تۇسكەن ەكەن. بىراق سەلت ەتكەن ءبىر دە ءبىر اكىم بولماپتى. قالا اكىمى نۇرلان اۋباكىروۆ سۇراقتىڭ تۇسىنىكتى ەكەندىگىن ايتقانىمەن, ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى بۇگىنگە دەيىن تارقاتىلماي كەلەدى.
– ەگەر سۇراق تۇسىنىكتى بولسا, وندا تارتىپكە كەلتىرىڭىزدەر, – دەپ قاتاڭ ەسكەرتتى ە.قوشانوۆ.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, وبلىس ورتالىعىنداعى قوردالانعان ماسەلەنىڭ ءبىرى – دىبىستىق جارناما. قالا باسشىلىعى وسى ماسەلە قوزعالسا بولدى, زاڭنامالىق تۇرعىداعى قۇقىقتىق ولقىلىقتارعا سىلتەپ, ءوز باستارىن اراشالاپ الۋعا تىرىسادى. ياعني, ولاردىڭ ايتۋىنشا اباتتاندىرۋ ەرەجەلەرىنە وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ قاجەت. سونان سوڭ ولار بۇل جاعدايعا قوعامدىق دەنساۋلىق قورعاۋ باسقارماسى سايكەسىنشە ولشەمدەر جاساپ, ىقپال ەتە الاتىنىن العا تارتتى.
البەتتە, مۇنداي جاۋاپ وبلىس اكىمىن قاناعاتتاندىرمادى.
– وسىدان ءبىر ايدان استام ۋاقىت بۇرىن سىزدەر بىزگە دەتسيبەلدەردى ولشەيمىز دەپ ۋادە بەرگەن بولاتىنسىزدار. دىبىستىق جارناما ادامدارعا كەدەرگى جاساپ جاتىر. ناتيجەلى شارالار قولدانۋعا بولماس پا ەدى؟ ول نەبارى 5-6 نۇكتە ەمەس پە؟ سىزدەر ونىڭ يەلەرىن بىلەسىزدەر. شاقىرىڭىزدار, اڭگىمەلەسىڭىزدەر, بۇل ماسەلەنى سوڭىنا دەيىن شەشىڭىزدەر, – دەگەن ە.قوشانوۆ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەر الدىنا قاتاڭ تالاپ قويىپ, ناقتى تاپسىرما بەردى.
جاۋاپتى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋعا اسىقپاعاندارىنا قاراعاندا, دىبىستىق جارناما دەگەنىڭىز اۋادان اقشانى قارشا جاۋدىراتىن بيزنەس كوزى سياقتى. دەگەنمەن, جۇرتتىڭ جۇيكەسىمەن ويناۋعا بولمايدى. كوشەنى ازان-قازان قىلىپ, داۋىسى ءبىر سەمبەيتىن دىبىستىق جارناماعا دا تىيىم سالىنار كۇن جاقىن دەگەنگە سەنگىمىز كەلەدى.
جۇيتكىگەننىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ...
جاقىندا وبلىس اكىمدىگىندە قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ وتىرىسى بولدى. وعان وبلىستىڭ پروكۋراتۋرا, ۇقك دەپارتامەنتى, ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى, جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ جانە قالا باسشىلىعىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
سول جيىندا جولداعى اپاتتىق جاعدايلار تۋرالى ەسەپ بەرگەن قاراعاندى وبلىسىنىڭ ءىىد جپق باستىعىنىڭ ورىنباسارى ولجاس ارىنوۆتىڭ مالىمەتىنە سەنسەك, بيىل وڭىردە 730 جول اپاتى ورىن العان ەكەن. وتكەن جىلى بۇل كورسەتكىش 797 بولعان. سوڭعى بەس جىلدىڭ جالپى ستاتيستيكاسىن الار بولساق, جول بويىنداعى قايعىلى وقيعالار سانى ازايىپ كەلە جاتقان كورىنەدى.
– ءاربىر ءۇشىنشى جول اپاتى جىلدامدىقتى شامادان تىس اسىرۋمەن بايلانىستى بولادى. ال ءاربىر توعىزىنشى اپات جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتەتىن اۋماقتاردا ەرەجە بۇزۋ جانە قارسى جولاققا شىعىپ كەتۋمەن بايلانىستى بولىپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا جول اپاتتارىنىڭ 80%-ى جۇرگىزۋشىلەردىڭ كىناسىنەن ورىن الادى, – دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس ارىنوۆ.
ىشكى ىستەر ورگانىنىڭ وكىلى, سونىمەن قاتار, جولداعى اپات سانىن تومەندەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن بىرقاتار ۇسىنىستاردى اتادى. مىسالى, كۇرە جولداردا قاراما-قارسى جولاقتاردى ءبولىپ تۇراتىن بوگەتتەر ورناتۋ, جارىق شاعىلىساتىن بەلگىلەر قويۋ اپاتتىڭ الدىن الۋعا كوپ كومەگىن تيگىزەدى ەكەن. سونداي-اق جولدىڭ تىك ورلەۋ تۇستارىندا بەتپە-بەت قاقتىعىستاردى بولدىرماۋ ءۇشىن پوليتسەيلەر «قوسىمشا ارنايى جولاقتار» سالۋدى ۇسىنىپ وتىر. ولار باياۋ جۇرەتىن ۇلكەن جۇك كولىكتەرىنە ارنالادى.
ارينە مۇنىڭ بارىنە دە قوماقتى قارجى كەرەك. ايتسە دە ادام ومىرىنەن قىمبات ەشتەڭە جوق. پوليتسيا وكىلىنىڭ ايتقان ۇسىنىستارى جولداعى قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتەر بولسا, ودان ايانار نەسى بار؟ دەگەنمەن, ماسەلەنىڭ شەشىمى مۇنىمەن عانا شەكتەلىپ قالمايدى. جۇيتكىگەننىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ, الدى-ارتىنا قاراماي زىمىرايتىندار اينالاسىنا زاردابىن تيگىزبەس ءۇشىن كۇرە جولدىڭ بويىندا تەمىردەي ءتارتىپ بولۋى كەرەك.
كەمشىلىكتەر تۇزەلسىن دەگەن تالاپ قويىلدى, سايكەسىنشە جاۋاپ سوعان ساي بولسا, قانى؟
قايرات ءابىلدا,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى
