ومىردە تالاي قىزىق بار. كەيدە ادام سەنبەيتىن عاجايىپتار دا كەزدەسەدى. «شارۋام ءبىتتى-اۋ» دەپ ءۇمىتىن ءۇزىپ تۇرعان جان ويدا-جوقتا تىعىرىقتان شىعىپ كەتەدى. مۇنى كەيدە كەزدەيسوقتىق دەپ تە جاتامىز. سونداي ءبىر قىزىقتى اڭگىمەنى ايتقالى وتىرمىز.
وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارى بولسا كەرەك. ول كەزدە الىس جايىلىمداردا اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىلەرى دە جۇزدەتىپ جۇرەدى. ونسىز ءومىردىڭ ءمانىسى جوق سياقتى. كەڭشار ورتالىعىنان ۇزاي جۇرگىزۋشىلەر وزدەرى مەجەلەگەن جەرگە مىندەتتى تۇردە ايالداپ وتەدى. وڭەشتەن «اقماعامبەت» ءبىر ءوتىپ العان سوڭ ارعى جاعى كوڭىل كوتەرەتىن سۋدى قانشا قۇيساڭ دا كوپسىنبەيدى.
...اسقار بۇل جولى دا ارمانسىز سىلتەدى. قاسىنداعى سەرىكتەرى دە كىلەڭ ءبىر «سەن تۇر, مەن اتايىندار» ەدى. ءار قىستاۋعا كەلگەن سايىن «دەنساۋلىق ءۇشىن», «ىنتىماق ءۇشىن» ءبىر بوتەلكە بوساپ قالىپ جاتتى.
ءبىر كەزدە اسقاردىڭ بۋىن-بۋىنى بوساپ, قالعي باستادى. قاسىنداعىلار الدەقاشان قورىلعا باسىپتى. وسىنىڭ ءوزى وعان جەتكىلىكتى ەدى. اتتەڭ, ەندى ءبىر اسۋعا ىلىكسە بولدى. ارعى جاعىندا شوپاننىڭ ءۇيى بار. وسىنى ويلاپ كەلە جاتىپ ۇيىقتاپ تا كەتىپتى...
«گاز-53» جۇك ماشيناسى سولق ەتىپ الدەنەگە سوقتىعىسقاندا جۇرگىزۋشى وقىس ويانىپ, كوزىن اشىپ الىپتى. نە بولعانىن تۇسىنبەي قالعان ول اۋەلگىدە ماڭگىرىپ ۇزاق وتىرىپ قالدى. ەسىن جيعاندا قاسىمبەك قويشىنىڭ تۇرعان ءۇيىنىڭ ءبىر قابىرعاسىن قۇلاتىپ, ماشينانىڭ ىشىنە سۇعىنا كىرىپ تۇرعانىن كوردى. قۇلاعىنا ادامداردىڭ شۋلاپ جۇرگەن داۋىسى كەلدى. ء«بىتتى دەگەن وسى. قاسىمبەكتىڭ وتباسىنداعى بىرەۋدى مىجىپ كەتكەن ەكەنمىن عوي» دەپ ويلادى اسقار. نە ىستەۋ كەرەك؟ ول ورنىنان زورعا قوزعالىپ, كابينا ەسىگىن ارەڭ دەگەندە اشىپ, جەرگە ءتۇستى. قابىرعا وپىرىلا قۇلاپتى. ماشينا كابيناسىنداعى ۇشەۋ ءالى تۇك تە سەزەر ەمەس, قورىلعا قورىل قوسىپ, دۇنيەنى دۇرلىكتىرىپ جاتىر.
اسقاردىڭ ەندىگى ءبىر ويى قاشىپ قۇتىلۋ. وسى ويمەن سىتىلىپ شىعا بەرىپ ەدى, ونى بىرەۋ تاس قىلىپ ۇستاپ الدى.
– اسەكە, قايدا باراسىز؟ ءبىز ءبىر قوي سويىپ, ءسىزدىڭ ويانعانىڭىزدى كۇتىپ وتىرمىز, – دەدى ول.
«قوي سويىلىپ, قازان كوتەرىلىپ جاتسا, توشنو كىنالىمىن, كىنالىمىن. «كەشىرىڭىزدەر» دەپ ول جەرگە سىلق ەتىپ وتىرا كەتتى.
– قايداعى كىنالىسىڭ؟ ءبىز ءسىزدىڭ قۇرمەتىڭىزگە قوي سويىپ, قول قۋسىرىپ, قىزمەت جاساعالى وتىرمىز, – دەيدى قويشىنىڭ بالاسى.
«ە, ميليتسيا قىزمەتكەرلەرى كەلگەنشە مەنى الداپ-سۋلاپ ۇستاي تۇرماق قوي, مىنا زالىمدەر» دەگەن وي كەلدى اسقارعا. بىراق, قاشىپ قايدا بارادى؟ ۇكىمەتتىڭ قۇرىعى ۇزىن, قايدا بارىپ تىعىلسا دا يتپەن ىزدەپ تاۋىپ الادى. سوسىن تۇرمەنىڭ تەرەڭىنە كەتەدى. ۇيەلمەلى-سۇيەلمەلى ۇل-قىزدارى بار.
ولاردىڭ جاعدايى قالاي بولماق؟ بۇل سوتتالىپ كەتسە كوزدەرى جاۋتەڭدەپ كىمگە تەلمىرىپ جۇرەدى؟ وسىنى ويلاپ اسقاردىڭ جۇرەگى قان جىلادى. ءاي, اتاڭا نالەت, قۋ اراق-اي!
– ۇيگە ءجۇرىڭىز, – دەپ قاسىمبەكتىڭ ۇلكەن ۇلى نۇرعالي ونى جەتەكتەپ كەلە جاتتى.
ەسىك اۋىزىندا شوپاننىڭ تاعى ءبىر ۇلى قۇمان مەن سۇلگى ۇستاپ تۇر ەكەن. ءيىستى سابىن دا قويىپتى. «نە دە بولسا بولارى بولدى, بوياۋى ءسىڭدى» دەپ ويلاعان اسقار جاقسىلاپ جۋىنىپ الدى. اعايىن-جەكجاتقا كورسەتۋگە بەت تە كەرەك. ءىسىنىپ كەتكەن تاباقتاي بەتپەن ولاردىڭ جۇزىنە قالاي قاراماق؟
جۋىنىپ العان جۇرگىزۋشىنى ءۇي يەلەرى قاۋقىلداپ ۇيگە كىرگىزدى. قۇلاماي قالعان بولمەگە ۇزىننان-ۇزىن داستارقان جايىلىپتى. شالعايداعى شوپان ۇيىندە بۇگىنگىدەي استا-توك ازىق-ت ۇلىك قايدان بولسىن, داستارقانعا بارىن قويىپتى. قازاننان جاڭا تۇسكەن ىستىق باۋىرساقتىڭ ءيىسى تاناۋ قىتتىقتايدى. وتاعاسى جازىقتى جۇرگىزۋشىنى قولتىعىنان دەمەپ, تورگە وزدىردى.
– قۇتقارۋشىمسىز. ءسىزدى قۇداي ايداپ كەلگەن شىعار, – دەپ قويادى ءوزى.
بۇل نە قۇرمەت؟ جۇرت نەگە داۋرىعىپ ءجۇر؟ تۇسىنسە بۇيىرماسىن. وسى كەزدە ۇيگە تۇمسىق تىرەي توقتاعان ماشينانىڭ قالعان جولاۋشىلارى دا ويانىپ, جۋىنىپ-شايىنىپ, قوناق بولمەگە كىرە باستاعان ەدى. اسقاردىڭ كوزى الاقانداي, اينالاسىنا جالتاق-جالتاق قارايدى.
ءاپ-ساتتە بۋى بۇرقىراپ قۋىرداق كەلدى. وعان ىلەسە كوكمويىندار دا تىزبەكتەلە قالدى.
– ال اعايىندار, كوكتەن كۇتكەن قۇتقارۋشىمىز جەردەن تابىلدى. قۇتقارۋشى ءۇشىن ءبىر-بىردەن الىپ قويالىق, – دەپ قاسىمبەك ستاكاندارعا جاعالاي اراق قۇيا باستادى.
«اقىرى ايىپتى بولدىم. باس جازىپ الايىن. سوسىنعىسىن كورە جاتارمىن» دەپ ويلاعان اسقار قىرلى ستاكانداعى ءمولدىردى سارقا ءىشتى. ەندى اينالاسىنداعىلار ب ۇلىڭعىرلانباي, انىق كورىنە باستادى. بايقايدى, ءبارى ءماز-مەيرام. ءۇي يەلەرىنىڭ دە قاس-قاباقتارى جادىراڭقى. بۇل نە جۇمباق؟
تاباقتاعى قۋىرداق تاقۇل-تۇقىل تاۋسىلا باستاعاندا كۇنى بويى جۇمباق بولىپ كەلگەن جايتتىڭ دە قۇپياسى اشىلدى-اۋ. ماسەلەنىڭ ءمانىسى مىنادا ەكەن.
قاسىمبەكتىڭ ءبىر اعايىنى كوپتەن بەرى سال بولىپ اۋىرىپ جاتىر ەكەن. دارىگەرلەر دە ءسىرا ودان كۇدەر ۇزسە كەرەك. تاڭ ەندى بوزارىپ اتىپ كەلە جاتقاندا قابىرعا سارت ەتىپ قۇلاپ, ەكى كوزى شوقتاي جانىپ گۇرىلدەپ الدەنە كىرىپ كەلگەندە توسەك تۇتقىنى بولىپ جاتقان تۇڭعىش ورنىنان اتىپ تۇرىپ, سىرتقا جۇگىرىپ شىققان عوي. بىرنەشە جىل سال بولىپ جاتقان اعاسىنىڭ ۇيدەن جۇگىرىپ شىققانىن كورگەن قاسىمبەك قۋانباي كىم قۋانسىن ەندى. سودان تۇڭعىشتى ۇستاپ الىپ «قانە, ءجۇرىڭىزشى» دەسە ول توقتاماي ءجۇرىپ كەتەدى. تىپتەن, ەشقاشان اۋىرماعان سياقتى. قابىرعا دەگەن نە ءتايىرى؟! ەرتەڭ-اق قايتا كوتەرەدى. ال, اعاسىنىڭ ورنىنان تۇرىپ, ءجۇرىپ كەتكەنى ۇلكەن قۋانىش ەمەس پە؟ جازىقتىنى جارىلقاپ جاتقانداعى ماسەلەنىڭ ءمانىسى وسىندا ەكەن.
سودان اسقار باستاعان توپ سول كۇنى ءايدا, ءبىر اتتىڭ باسىن جىبەردى-اي.
– ومىرىمدە اراقتان تارتقان ازابىم كوپ. بىراق تاپ مىناداي جاقسىلىققا سەبەپشى بولامىن دەپ ەشقاشان ويلاماپپىن. سول كۇنگى قۋانعانىم-اي. قازىر تۇڭعىش كوكەم جەر باسىپ ءجۇر.
سول ءبىر وقيعادان سوڭ دا تالاي ۋاقىت ءوتتى. مىنە, جازىقتىنى قالاي جارىلقادى دەگەندە ايتپاعىمىز وسى ەدى.
سابىربەك ولجاباي
