قامدانعان شارۋانىڭ قاپى قالماس ءبىر دۇنيەسى – وتىن. قازاقستاندا وندىرىلەتىن كومىردىڭ 40 پايىزى تيەسىلى ەكىباستۇزداعى «بوگاتىر كومىر» جشس-ءنىڭ كەنىشتەرىندە بيىلعى 9 ايدا جوسپارلانعان 29 778 مىڭ توننانىڭ ورنىنا 32 556 مىڭ توننا كومىر وندىرىلگەن ەكەن. كاسىپورىن بۇگىنگە دەيىن 32 869 مىڭ توننا كومىر جونەلتىپ ۇلگەرىپتى. بۇل جوسپارلانعان كولەمنىڭ 110 پايىزىن قۇرايدى. «سامۇرىق-ەنەرگو» ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى حولدينگى ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, تيەلگەن كومىردىڭ 80 پايىزعا جۋىعى ەلەكتر ەنەرگياسى مەن جىلۋ ءوندىرۋ كاسىپورىندارىنا جىبەرىلدى. سونداي-اق اۋىلدى ەلدى مەكەندەردەگى ۇساق قازاندىقتار بويىنشا كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىردى تيەپ-جونەلتۋدىڭ 1 ملن توننا جوسپارى 25 قىركۇيەكتە تولىعىمەن ورىندالدى. باسقا دا كەنىشتەر ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋدا. بىراق شالعاي ەلدى مەكەندەردە كومىر باعاسى قاراپايىم تۇرعىندار ءۇشىن قولجەتىمدى ەمەس. بۇعان الىپساتارلار مەن جول قاشىقتىعى سەبەپ بولىپ وتىرعان سىڭايلى. وڭىرلەردىڭ باسىم بولىگى قاتتى وتىندى تۇتىناتىندىقتان, جىل سايىن قايتالاناتىن كومىر جەتىسپەۋشىلىگى, باعا شارىقتاۋى ىسپەتتى قيىندىقتار بيىل قالاي شەشىلۋدە؟ الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ جىلۋ ماۋسىمىنا ازىرلىگى قانداي؟
پەتروپاۆلدان – ءومىر ەسقالي
بيىلعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا جەرگىلىكتى بيلىك ورىندارىنىڭ تاس-ءتۇيىن دايىندىقپەن كەلگەنى بىردەن اڭعارىلادى. بۇرىنعىداي بىرەۋ وكشەلەپ قۋىپ كەلە جاتقانداي اسىعۋ-اپتىعۋ جوق. ازىرلىك شارالارى بەكىتىلگەن كەستەگە ساي اتقارىلىپ, جىلۋ الەۋمەتتىك نىساندارعا ءبىرىنشى كەزەكتە بەرىلدى. وبلىس ورتالىعىنداعى ءبىر مىڭنان استام كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي دە گرافيك بويىنشا قامتىلدى.
مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا جىلۋ ەسەپتەگىش قۇرالدارىن ورناتىپ العان پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى ۇنەمدەي بىلگەننىڭ ۇتاتىنىن جەتە تۇسىنگەن سىڭايلى. «سەۆكازەنەرگو» اكتسيونەرلىك قوعامىنا قاراستى №2 جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعى دا جوسپارلى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن تالاپقا ساي اتقارىپ, ەندى تۇرعىنداردى قىتىمىر قىستىڭ قىسپاعىنان قىسىلماي شىعارۋدىڭ قارەكەتىنە كىرىسكەن. كۇز مال-جانعا قولايلى مەزگىل سانالعانىمەن, ارقانى كەڭگە سالۋعا بولمايتىنىن سولتۇستىكقازاقستاندىقتار وتكەن جىلعى تاجىريبەدەن جاقسى بىلەدى. بىلتىر ورتالىق كوشەلەردەگى جىلۋ قۇبىرلارى جارىلىپ, وعان مازۋت, كومىر تاپشىلىعى, باعانىڭ شارىقتاۋى قوسىلىپ, ءبىراز ابىگەرگە سالعانى بار. تەرىسكەيدە كۇن رايىنىڭ اياقاستى قۇبىلا سالۋى قازىر-اق. وسى سەبەپتى كومپانيا 173 مىڭ توننا كومىر قورىن جيناقتاپ الىپتى. باسشىلىقتىڭ سوزىنە قاراعاندا, ون قازاندىققا كۇردەلى جانە اعىمداعى جوندەۋ جۇرگىزۋدىڭ ارقاسىندا ۇنەمدىلىك كورسەتكىشى 10 پايىزعا جاقسارعان. ەكىباستۇز كومىرىنىڭ ءار تونناسى 8500-8700 توننادان الىنىپ, باعانىڭ نەگىزسىز كوتەرىلۋى سەكىلدى الاشاپقىن تۋدىراتىن وقىس وقيعالار بايقالمايدى. بۇعان تەمىر جول تۇيىعىنداعى كومىر قورىن قوسسا, كوڭىل الاڭداتارلىق ماسەلەلەردىڭ ورىن المايتىنىنا سەنىمدىلىك نىعايا تۇسەدى.
ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسى بەرگەن دەرەكتەر بويىنشا, وڭىردە كومىر تاسىمالىمەن 32 كاسىپورىن اينالىسادى. بيۋدجەتتىك مەكەمەلەر قاجەتتى 146 مىڭ توننا, تۇرعىندار 339 مىڭ توننا كومىرمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. باعانىڭ قولجەتىمدىلىگى قالاي دەگەن ساۋالىمىزعا باس مامان بىرلىك قايىرلى كومىردىڭ باعاسى تۋرالى اقپارات جەرگىلىكتى ءباسپاسوز اقپارات قۇرالدارىندا جۇيەلى جاريالاناتىنىن, كۇندە مونيتورينگ جۇرگىزىلەتىنىن ايتتى.
– شۇباركول كومىرىنىڭ ءار تونناسىن «تۇردىوعلى» جەكە كاسىپكەرلىگى 14100, قاراجىرانىكىن 14000 تەڭگەدەن ساۋدالاۋدا. «ۋگول نورد» جشس ۇسىنعان باعا دا وسى دەڭگەيلەس. اۋداندار بويىنشا دا پالەندەي ايىرماشىلىق بايقالمايدى. 44160 توننا كومىر ساتىلىمعا شىعارىلدى, – دەيدى ب.قايىرلى.
تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ, باسەكەلەستىكتى جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ دەپارتامەنتىمەن حابارلاسقانىمىزدا, ءبولىم جەتەكشىسى گۇلنار ماراتقىزى باعاعا قاتىستى ەشقانداي ارىز-شاعىم تۇسپەگەنىن جەتكىزدى.
ايتا كەتەيىك, قىسقى جىلىتۋ ماۋسىمىنا بايلانىستى وتكەن اكىمدىكتىڭ وتىرىسىندا ايماق باسشىسى قۇمار اقساقالوۆ كومىر تاپشىلىعىن بولدىرماۋدى, اسىرەسە باعانى تۇراقتاندىرۋدىڭ بارلىق جولدارىن قاراستىرۋدى ورىنباسارى انتون فەدياەۆقا قاتاڭ ەسكەرتكەن بولاتىن.
قوستانايدان – ءنازيرا جارىمبەت
بيۋدجەتتىك ۇيىمدار مەن تۇرعىنداردى كومىرمەن قامتاماسىز ەتۋ – قىسقا دايىندىق جۇمىستارىنىڭ بەل ومىرتقاسى سانالادى. قازان ايىنىڭ باسىنان باستاپ-اق قالادا دا, دالادا دا ۇيگە جىلۋ بەرىلىپ, پەشكە وت جاعىلا باستادى. بيىل جالپى قىستان شىعۋ ءۇشىن وڭىرگە 485,4 مىڭ توننا كومىر كەرەك بولاتىن. وسى كولەمنىڭ بارلىعى دەرلىك تاسىلىپ الىندى.
– قىسقى ماۋسىمعا وتىن دايىنداپ الۋ تۇرعىنداردىڭ ءوزىنىڭ جەكە ءىسى بولعانىمەن, اۋدان, اۋىل اكىمدەرى كومىردىڭ ءتۇسۋىن, ونىڭ ساپاسىن, باعاسىنىڭ كوتەرىلمەۋىن قاداعالايدى. بيىل كومىر دە جەتكىلىكتى, ونىڭ باعاسى ءۇشىن دە تۇرعىندار الاڭداپ وتىرعان جوق. قازان ايىنىڭ باسىندا-اق تۇرعىنداردى قىستان شىعاراتىن 326,1 مىڭ توننا كومىردىڭ 304 مىڭ تونناسى تاسىلىپ الىنعان بولاتىن. قازىر تۇگەلگە جۋىق قامتاماسىز ەتىلدى, – دەيدى وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى المات يسەنباەۆ. وبلىس بويىنشا كومىر ارتىپ بەرەتىن 25 تەمىر جول تۇيىعى بار. وندا قازىردىڭ وزىندە تۇرعىندار ءۇشىن ساتىلاتىن كومىر قورى جەتكىلىكتى.
كومىردىڭ باعاسى توبىل-تورعاي وڭىرىندە قىمباتتاعان جوق. بىراق وبلىستىڭ ءار شالعايىندا باعاسى ءارتۇرلى. مىسالى, «شۇباركول» كومىرىنىڭ ءبىر تونناسى ارقالىق تۇيىعىندا 13 مىڭ 700 تەڭگە بولسا, قوستانايدا 14 مىڭ 300 تەڭگە. «بوگاتىر» كومىرى عانا بارلىق ايماقتا 9 500-10 000 تەڭگە تۇرادى.
وسكەمەننەن – ازامات قاسىم
شىعىس قازاقستاندا كومىر باعاسى ازىرگە تۇراقتى. قازىر «قاراجىرادا» ءبىر توننا كومىر جەكەلەگەن ادامدارعا 6500, سەمەيدە 7400, وسكەمەندە (تۇرمىسى تومەن ازاماتتارعا – 8350) 8800 تەڭگەدەن ساتىلىپ جاتىر.
«وبلىس ورتالىعىندا ەكى كومىر قويماسى بار. بۇل جەرلەرگە كومىر 1 مىڭنان 2 مىڭ تونناعا دەيىن كۇندەلىكتى جەتكىزىلەدى. 29 قازانداعى مالىمەتكە سۇيەنسەك, حالىقتىڭ كومىرمەن قامتىلۋى وبلىس بويىنشا 81 پايىزدى قۇراپ وتىر. ال الىپساتارلار اۋدانداعى تۇرعىندارعا كومىردىڭ ءبىر تونناسىن 18 مىڭ تەڭگەگە دەيىنگى باعامەن ساۋدالاۋدا. ايماقتاعى ەڭ قىمبات كومىر ءۇرجار اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىنا ساتىلۋدا. ول جاقتا قاتتى وتىننىڭ ءبىر تونناسى 16 مىڭ مەن 18 مىڭنىڭ اراسىندا», دەيدى وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اسحات بۋكاتوۆ.
قاراعاندىدان – قايرات ءابىلدا
قاراعاندىدا شۇباركول كومىرىنىڭ ءبىر تونناسى 11 000-11 100
تەڭگەدەن ساتىلۋدا جانە وبلىس ورتالىعىنان الشاقتاۋىنا قاراي ەلدى مەكەندەردە ونىڭ باعاسى جوعارىلاي بەرەدى. مىسالى, بالقاشتا ءبىر توننا كومىر 12 000-13 000 تەڭگەگە باعالانادى.
جالپى, وبلىس بويىنشا 8 ايدا كومىر شىعارۋ 22 ملن توننانى قۇرادى, وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 3%-عا جوعارى. كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىر شىعارۋ كولەمى ۇلعايدى – 14 ملن توننا.
قاراعاندى وبلىستىق ونەركاسىپ جانە يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى جەتەكشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قايرات شورمانباەۆ بەرگەن مالىمەت بويىنشا, 1 ماۋسىمنان 21 قىركۇيەككە دەيىنگى ارالىقتا وبلىستا 1 ملن 220 مىڭ توننا كومىر تۇسىرىلگەن.
دەگەنمەن قىركۇيەكتىڭ سوڭىنا قاراي سۇرانىس جوعارىلادى. جالپى, وبلىس بويىنشا 8 ايدا كومىر شىعارۋ 22 ملن توننانى قۇرادى, بۇل وتكەن جىلدىڭ وسىنداي مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 3%-عا جوعارى. كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىر شىعارۋ كولەمى ۇلعايدى – 14 ملن توننا (+9,5%).
