– تەاتر قويىلىمدارىنان قالماي, پرەمەرالاردى قاداعالاپ جۇرەتىن تۇراقتى كورەرمەن بۇگىنگى اكتەرلەردىڭ وقۋىن ءبىتىرىپ كەلە سالا باستى ءرولدى ويناپ جاتاتىنىن انىق بايقار ەدى. وسىعان وراي اكتەر دە جىلدام تانىمال بولادى. ءسىزدىڭ دە جۇلدىزىڭىز ەرتە جاندى ما؟
– م.اۋەزوۆ اتىنداعى دراما تەاترىنا 1991 جىلى جۇمىسقا قابىلداندىم. ول كەزدەگى تەاتر مەكتەبىنىڭ بولەك, ادەبىنىڭ باسقا بولعانىن ايتپاسام دا تۇسىنىكتى بولار. تەاتر رەجيسسۋراسىنىڭ تايبۋرىلى ءا.مامبەتوۆتىڭ باسقا قىرىن ىسىرىپ قويعاندا, تەك جۇمىس ىستەۋ ءتاسىلى بويىنشا ارنايى كىتاپ جازىپ شىعۋعا بولادى. ول كىسى اكتەردى ۇزاق ۋاقىت سىناپ بايقايتىن. اكتەر الدىمەن كوپشىلىك ساحناسىندا ءجۇرىپ بوي ۇيرەتەدى, ەلەۋسىز ەڭبەك ەتىپ ءجۇرىپ ىسىلادى.
تاتيانا كاسىموۆنا دەگەن ۇستازىمىز مەنىڭ ماسسوۆكاداعى رولدەرىمدى بايقاپ جۇرەتىن بولۋى كەرەك: «بەكجان, جوق جەردەن جۇرتتىڭ ەسىندە قالاتىن بەينە جاساپ شىعاراتىنىڭ-اي سەنىڭ. بۇل سەنىڭ ىزدەنىمپازدىعىڭ, اتتەڭ, سەن تۋرالى جازاتىن زامانداسىڭ جوق» دەيتىن. ايتپاعىم, اكتەر ەشقاشان «ماسسوۆكا, ەپيزود» دەپ قاراماۋى كەرەك. «قوي اسىعى دەمە, قولايىڭا جاقسا ساقا قوي» دەگەن ءسوز وسىعان بايلانىستى ايتىلعانى انىق. ءالى ەسىمدە, تەاترىمىزدا 1995 جىلدارى «گەنۋياداعى قاستاندىق» دەگەن سپەكتاكل قويىلدى. وسى قويىلىمدا مەنىڭ پەشەنەمە تۇڭعىش رەت ءتورت اۋىز ءسوز ايتۋ باقىتى بۇيىردى. «كورەرمەن مەنىڭ داۋىسىمدى ەستيتىن بولدى-اۋ» دەگەندى ويلاعاندا, جۇرەگىم دۇرسىلدەپ, دەگبىرىم قاشىپ كەتەتىن ەدى. ال ەندى وسىلايشا ساحناعا كىرىپ-شىققاننىڭ وزىنە توبەمىز كوككە جەتكەندەي بولىپ ءجۇرىپ, ءبىز قالاي جۇلدىز بولامىز؟ «ونەردىڭ باسپالداعىن ادال اتتا» دەگەن ءسوزدى امانات ەتىپ ۇستانىپ, سەزىمتال جانداردىڭ سەرىگى بولعان ساحنانى كيە دەپ ۇعاتىن تەاترىمىزدا داڭدايسىعان جۇلدىزدىق جۇرمەيتىن دە. اعالاردىڭ جانىندا ونداي شالىق قايدا-ا-ا-ا, ءبىر قاراپ-اق شايتانىڭدى قاعىپ الادى.
– ىلگەرىدە رەسپۋبليكالىق باسىلىمداردىڭ ءبىرىنىڭ بەتىندە تەاتر سىنشىسى ءا.سىعاي م.اۋەزوۆ تەاترىن سىنعا الا كەلىپ: «اناۋ جاپ-جاس بەكجانعا شالدىڭ ءرولىن ويناتا-ويناتا, شارۋاسىن ابدەن ءبىتىردى» دەپ رەنىش بىلدىرگەنى ەسىمىزدە. سىنشىنىڭ وسى پىكىرىنە رەنجىگەن جوقسىز با؟
– جوق, رەنجىگەن جوقپىن. ول كەزدە تەك شالدىڭ عانا ءرولىن ويناعان جوقپىن عوي, باسقا دا رولدەرىم بار بولاتىن. اشاعاڭ مەنىڭ تەاترداعى بارلىق جۇمىسىمدى بايقادى, رولدەرىمدى كوردى دەپ ايتا المايمىن. قازاقستاندا ەلۋدەن اسا تەاتر بار, سونىڭ ءبارىن كورىپ, باعاسىن بەرۋگە ول كىسىنىڭ ۋاقىتى دا بولماعان شىعار. قازاق كورەرمەنىنە بەيمالىمدەۋ بولىپ كەلگەن بەنەفيس سپەكتاكلمەن 40 جاسىمدى اتاپ وتكەنىم ەل ەسىندە بولار, توسىنداۋ جانرمەن ءوزىمدى تولعاندىراتىن سۇراقتارعا شارق ۇرىپ ساحنادا جاۋاپ ىزدەگەن كەشىمدى ارنايى كەلىپ كورگەن اشاعاڭ تەك وسىدان كەيىن عانا ماعان ءبىرىنشى رەت نازار سالدى. بىراق كەزدەسىپ قالعاندا ۇنەمى: «بەكجان, سەن شتامپقا ۇرىنىپ قالما, سەن ريچاردتى ويناۋىڭ كەرەك, سەن سىرىمدى وينا» دەيتىن. ريچارد پەن سىرىمدى قاي اكتەر ويناعىسى كەلمەيدى, ارينە ويناعىم كەلەدى, بىراق ونى ماعان كىم بەرىپتى؟ ۇلكەن ءرول كۇتىپ ءومىرىن وتكىزىپ العان ارتىستەر از ەمەس, سوندىقتان ۇلكەن-كىشى ءرول دەپ ءبولىپ-جارىپ جاتپاستان, جانىمدى سالىپ ويناۋعا تىرىساتىنىم وزىمە ايان. جاسىراتىنى جوق, اشىربەك اعا مەنى جاقسى كوردى. «بەكجان شىعا كەلگەندە ساxناعا بەينەبىر قازاق دالاسى كوشىپ كەلگەندەي اسەردە بولامىن. ونىڭ داۋىس مانەرى, ءۇنىنىڭ ينتوناتسيالىق بوياۋى, رەڭ-اجارى قازاق پسيxولوگياسىنىڭ شۋاعىن شاشادى» دەۋشى ەدى مارقۇم.
– كورەرمەندى بىلاي قويعاندا, تەاتر الەمىنىڭ وزىندە پىكىر قاق جارىلىپ تۇر: ءبىرى باياعى كوركەمدىك كەڭەس بولماعان سوڭ تەاترلار نە بولسا, سونى قوياتىن بولدى دەسە, كەيبىرەۋى, كەرىسىنشە, قازاق تەاترلارىنا ءالى دە ەركىن كوزقاراس جەتىسپەيدى دەيدى. قاتاڭ قاداعالايتىنداي ۇلتتىق تەاترلار ۋىتتى تاقىرىپتارعا باياعىدان جولامايدى, بالكىم تالعام تومەندەپ كەتكەن بولار؟
– ەسكىلىكتى اڭساپ وتىرعان ەش نارسەم جوق. بىراق وسىندايدا سالىستىرۋعا تۋرا كەلىپ قالادى. سوڭعى جىلدارعا دەيىن تەاتردا جاڭا سپەكتاكل ءتورت-بەس اي دايىندالاتىن ەدى. قازىر تەاترلار جوسپار ورىندايتىن ءوندىرىس ورنىنا اينالدى. راس, ۋاقىت تالاپ ەتىپ وتىرعان قاجەت تاقىرىپ, ساحناعا كەزەكسىز شىعۋى ءتيىس كورەرمەندى قىزىقتىراتىن تىڭ دۇنيە بولۋى مۇمكىن, بىراق ەكى اپتانىڭ ىشىندە سپەكتاكل دايىنداپ شىعارۋ دەگەندى ءوز باسىم تۇسىنە المايمىن. مىسالى, «اداسقاقتا» ءبىرجاندى وينادىم. ادەبي شىعارما رەتىندە ەكى-ءۇش قايتارا وقىپ بارىپ ارەڭ تۇسىنەتىن «اداسقاقتى» سپەكتاكل ەتىپ قويۋدىڭ قيىندىعىن شىعارمانى باستان-اياق بىلەتىن ادام عانا تۇسىنەدى. وسىنداي سالماعى ءزىل باتپان كەسەك تۋىندىلار جوعارىدان تۇسكەن جارلىققا, «ۋاقىت قىسىپ بارادىعا» كونە مە, ايتىڭىزشى؟
– اتاقتى, تابىستى, قادىرلى بولا تۇرا, ورتا جاسقا كەلگەن كەز كەلگەن ادام «جان توقىراۋىن» باستان كەشەدى. كەزەڭدىك داعدارىس ءسىزدىڭ باسىڭىزدان قالاي ءوتتى؟
– شىنىمدى ايتسام, باسىمدى تاۋعا دا, تاسقا دا سوققان ارپالىسىم ەرتەرەك باستالىپ كەتىپ, 40-قا دەيىن الاسۇردىم-اۋ وسى مەن. ودان كەيىن جان ازابىنا ءتۇستىم دەپ ايتا المايمىن. كىرشىكسىز تازا ءومىر ءسۇردىم دەپ تە ايتا المايمىن. ەت پەن سۇيەكتەن جارالعان ادام بولعان سوڭ كەمشىلىكسىز بولماۋىڭ مۇمكىن ەمەس. كەيدە ىسىڭنەن, كەيدە سوزىڭنەن قاتەلەسىپ جاتاسىڭ. «وكىنىشىم, اتتەڭىم, بوسقا وتكىزگەن ساتتەرىم» جوق ەمەس, بار. جەتىم وكپەم جەلكىلدەپ جۇرگەن كەزدە, توبىرعا ىلەسىپ, توپالاڭ-سەلگە قاشتىم. بىراق ادامدار اراسىندا السىزدىككە بوي الدىرىپ, جەكە وزىمە قيانات جاساعانىممەن, ونەرگە قيانات جاسامادىم. وعان مەنىڭ وكىنبەيتىن ءومىرىمنىڭ تازالىعى كۋا. كەرىسىنشە, بۇرىنعىداي ەمەس, كەڭ ويلاپ, كەڭ پىشەتىن بولدىم. وتكەننىڭ ونەگەسىنەن ۇلگى الا وتىرىپ جاڭانىڭ بيىگىنە قاراي قادام باستىم دەسەم بولادى. ومىردە دە, ونەردە دە ادىلەتسىزدىكتى سۋقانىم سۇيمەيدى. قازىر بالالارىمنىڭ ەرتەڭىنە, ۇلتتىڭ كەلەشەگىنە كوپ الاڭدايمىن. تەك مەن ەمەس, جالپى ەسى دۇرىس ادام سولاي ويلاۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن.
قوعامنىڭ قادىر-قاسيەتى, ەڭ الدىمەن, ادامدى قالاي ارداق تۇتۋمەن ولشەنۋى كەرەك عوي... ءبىز – تۇتىنۋشى قوعام قۇردىق, ياعني دۇنيەقور, اقشا الدىنا شىققان, رۋxاني قۇندىلىقتارى كەيىن قالعان قوعام. ۇلتتىق تاربيەنىڭ تىزگىنى بوس... ءويتىپ-ءبۇيتىپ اقىلمەن تۇزەپ الاتىن, تۇزەۋگە كەلمەسە, شۇكىرىم مەن سابىرىمدى شاقىرىپ, جەڭىپ الاتىن مەنىڭ جەكە باسىمنىڭ داعدارىسىن قويشى, ۇلتتىڭ باسىنداعى وسى قيىندىقتى قالاي تۇزەيمىز؟
– اكتەرلەر ءبىر-بىرىنەن ماقتاۋدى ايامايتىن, ماقتاۋ ەستىسە جالى كۇدىرەيىپ, ودان ءارى راقاتتانا تۇسەتىن قىزىق حالىق ەكەن. اكتەر ءومىرى تەك ماقتاۋ مەن باسقالاردىڭ ولارعا ءيىلىپ قۇرمەت كورسەتۋىنەن عانا تۇراتىن سياقتى اسەر بەرەتىنى بار. سىعاي كەتكەلى تەاتر اكتەرلەرى سىندى ۇمىتتى-اۋ وسى...
– سىندى كوتەرە المايتىن جاعدايعا جەتتىك. كەيدە اششى سىن ەستۋ ءبىزدىڭ بۋىنداعى بەيباقتارمەن عانا اياقتالعان بولار دەپ ويلايمىن. بۇگىنگى سىنشىلار دا جالتاق, اشىپ ايتۋعا قورقادى. سىن ايتىلسا, بەتىمىز ءبىر ۋىس بولىپ جيىرىلىپ, سىن ايتقان ادامدى جەك كورەمىز. كىشكەنتاي تيىگىزىپ ايتسا, بۇرگەشە تالاپ جەيمىز. وسىلاي جەك كورۋدەن بارىپ كەكتەنۋ كەسەلى باستالادى. ونەر ادامىنا باردان گورى جوقتى كوبىرەك ايتۋ پايدالى, باردىڭ پارقىن جوقتىڭ نارقى وسىرەدى. سىندى كوپ ەستىدىك, كۇندە ەستىدىك, راس, قازىر جاس ارىپتەستەرىم سىن ەستىگىسى كەلمەيدى. «جاسى كىشى عوي» دەپ ءبىر اۋىز سىن ايتساڭ, «ول ءسىزدىڭ ءوز پىكىرىڭىز», دەيدى. قۇلاعىنىڭ ماقتاۋعا ۇيرەنىپ العانى سونشا, باسقا ءسوزدى قابىلداي المايتىن جاعدايعا جەتكەن. كەم تالانتتارعا بەرىلىپ جاتقان باعانى كورگەندە, شىن تالانتتاردىڭ ءباسى تۇسەدى.
– سوڭعى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە گاسترولمەن انگلياعا دا, اۆينونعا دا باردىڭىزدار. ولاردان نە ۇيرەنۋگە بولادى ەكەن؟
– سوڭعى جىلدارى ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى تەاتر فەستيۆالدەرى ەلىمىزدە دە, شەتەلدەردە دە ءجيى ۇيىمداستىرىلىپ ءجۇر. قازاقستان تەاترلارىنىڭ ءبىرى باياۋ, ءبىرى قارقىنمەن, ءارتۇرلى ىرعاقتا ىزدەنىس ۇستىندە كەلە جاتقانى سونداي الاڭداردان بايقالادى. الەم تەاترلارىمەن سالىستىرعاندا, ۇلتتىق تەاتر ونەرىنىڭ ءالى دە كەنجەلەۋ ەكەنى راس. بىراق وزىندىك قوماقتى ورنى بار ەكەنى ءبارىبىر اڭعارىلادى. فرانتسيانىڭ اۆينون قالاسىنا 3000 تەاتر قاتىسقان دۇنيەجۇزىلىك تەاتر فەستيۆالىنە بارىپ كەلگەنىمىزدەن ەل حاباردار. بايقاعانىم, سولاردىڭ ارقايسىسى ءوز كەلبەتىن, ءوز دامۋ باعىتىن كورسەتۋگە تىرىسادى. جالپى, ونەردىڭ بولمىسى ۇلتتىڭ قايناعان تىرشىلىگىمەن تامىرلاس بولماسا, ول ونەر ەمەس. ەكسپەريمەنتالدى دۇنيەلەرگە مۇلدە قارسىلىعىم جوق, ونى جاۋىپ تاستاساڭ, تەاتردى دا, مادەنيەتتى دە تۇنشىقتىرىپ ولتىرەسىڭ. ەسىكتى ايقارا اشىپ تاستاساڭ, تولتۋمالىق سيپاتىڭنان ايىرىلىپ ولەسىڭ. سوراقىسى دا وسى. ءوز تولتۋمالىعىمىزدان, ءوز ۇلتتىق بەينە-بەدەرىمىزدەن ۇركىپ قاشاتىن جالعىز ءبىز عانا شىعارمىز دەيمىن كەيدە. جاستاردىڭ كوبى تاريحىن, باي مۇراسىن بىلمەيدى, ءداستۇرىن باعالامايتىن ۇرپاق ءوسىپ كەلەدى. قورقاسىڭ, ويتكەنى وسىلاردىڭ اراسىندا مەنىڭ دە ۇلىم ءوسىپ كەلەدى. ايتپاي-اق ءوز جونىممەن جۇرەيىن دەسەم, مەن بالامنىڭ مىنەزىن بىلەمىن, ەرتەڭ بەتىمە باسادى. «سول ورتادا سەن دە ءجۇردىڭ, اكە. نەگە ايتپادىڭ؟» دەيدى. تەاتر عانا ەمەس, جالپى قازاقتىڭ ونەرىنە جابىسقان ءبىر دەرت, وزگە مادەنيەتتى كوشىرەتىن رۋحاني قۇلعا اينالدىق, وسىنىڭ زاردابى قالاي بولار ەكەن دەپ سوعان قامىعامىن.
– بۇرىن كۆن-دا ويناعان, بۇگىندە جاستاردى ۇيىمداستىرىپ جۇرگەن ءبىر بەلسەندى ازاماتتى تەلەديداردىڭ تيترىنا «قوعام قايراتكەرى» دەپ جازدى. قادىرسىز, جالعان قايراتكەرلەردىڭ كوبەيگەندىگىن نەمەن بايلانىستىراسىز؟
– كەيدە كەرەمەت جارقىراپ تۇرعان قولدان جاسالعان ادام مۇسىندەردىڭ اراسىندا ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەندەي بولاسىڭ. ارلىنىڭ – سورىن, ارسىزدىڭ – تۇگىن قايناتىپ, جىلپوستىڭ ءجۇزىن جايناتىپ قويدىق. قازىرگى ونەر جەكە باستىڭ قامىنا قاراي ءھام اتاق پەن ابىرويعا قىزمەت ەتەتىن بولدى. بىزدە قازىر شىن جاقسىسىن ەمەس, كوڭىلى جاراسقان ءوز تاپشىسىن اسىرا ماقتاۋ مەن وسىرە ماقتاۋ ادەتكە اينالىپ كەتكەن. ال سول ماقتاۋ ارقىلى بىرەۋدى وسىرۋگە دە, ەندى ءبىرىن وشىرۋگە دە بولاتىنىن بىلەمىز بە؟ قايراتكەرلەردى قولدان جاساپ الاتىن بولدىق. «تۇلعا» دەگەن اياۋلى ۇعىمدى, ەڭ بيىك ولشەمدى كەز كەلگەن كولدەنەڭ كوك اتتىنىڭ قانجىعاسىنا بايلاپ بەرىپ جاتىرمىز. اتاعىنان ات ۇركەتىن اعالار التى اۋىز ءسوزدىڭ ارقاۋى بولاتىن وي ايتپايدى. كۇنى كەشە جۇرتتىڭ ابىرويى, ار-وجدانى, تاربيەشى-تالىمگەرى, ماقتانىشى بولعان قالامگەرلەر ءوزارا ايتىسىپ, ءبىرىن-ءبىرى داتتاعاننان قالجىراپ تا قالعانداي قازىر. سوندا بۇگىنگى ۇرپاق كىمگە قاراپ بوي تۇزەيدى؟ اسپانعا تۇكىرىپ جۇرگەندەر كوپ, بىراق تۇكىرىكتىڭ قايتىپ بەتىنە تۇسەتىنىن تۇسىنەتىنى نەكەن-ساياق.
– ءسىزدىڭ « ۇلىم, ساعان ايتام» قويىلىمىندا ءىشىڭىزدى كەرنەگەن, جۇرەگىڭىزگە سالماق تۇسىرگەن ازاماتتىق كوزقاراسىڭىزدىڭ ءبارى ايتىلدى. بىراق بۇگىنگى ونەر ادامدارىنىڭ دەنى «ازاماتتىق كوزقاراس», «ازاماتتىق بورىش» دەگەندى سەزىنبەيدى. نەگە؟
– ەل ىشىندەگى شەكتەن شىققان پاراقورلىق پەن ادىلەتسىزدىكتى, مانساپتىڭ تاعى ءۇشىن ماقتانعا سالىنىپ, باسىنىڭ باعى ءۇشىن ار-ۇياتىن ساۋداعا سالىپ, جاعىمپازدىقتىڭ جاراپازانىن ايتىپ جۇرگەن «جاسامپازداردى» كورگەندە «اپىر-اي, جۇمىر جەر نەگە جىرتىلىپ كەتپەي, شىداپ تۇر» دەگەن ويعا قالاسىڭ. «قۇلاعىن ساتقانداردان قۇداي اتقانداردىڭ سۇلدەسىن كورىپ ساسقانىمنان كۇڭىرەنەم دە كۇرسىنەم» دەپ ەدى سوفى اعا ءبىر سوزىندە. كەرەككە جارامايتىنداردى كەرەمەت تۇتقان بۇگىنگى قوماعاي قوعام بۇلكىلدەگەننىڭ ءبارىن شەشەن, كوپتىڭ ۇستىنەن زىركىلدەگەننىڭ ءبارىن كوسەم ەتىپ قويدى. ازاماتتىق پوزيتسيانىڭ جوقتىعى مەن تاپشىلىعى مۇڭايتادى. ۇلتىنىڭ جانىن ۇقپاي ۇلى بولعىسى كەلەتىندەرىن قايتەرسىز! ۇلت بار جەردە ۇلتتىق پروبلەمانىڭ بولماي قالۋى مۇمكىن ەمەس. ەلىمىزدىڭ جاقسىلىعىنا قۋانامىز, جامانىنا نەگە كوز سالمايمىز, نەگە جانىمىز اشىمايدى؟
ءبىر ويشىلدىڭ: «ادامزات بالاسى زاڭنىڭ ەمەس, سالت-ءداستۇردىڭ «ق ۇلى» بولعان كەزدە باقىتتى ءومىر باستالادى» دەگەنىن وقىپ ەدىم. راسىندا دا سولاي. ءبىز ۇلكەنىن ارداقتاعان, ءداستۇرىم – داۋلەتىم, عۇرپىم – عۇمىرىم, سالتىم – سانام دەپ وسكەن تەكتى ۇلتتىڭ ۇرپاعى ەدىك.
«تىيىم كورمەگەن بالادان تەكسىز شىعادى. تەكتەۋ ادامدى ادەپتىلىككە ۇيرەتەدى». مىنە, قازاقتىڭ ءتول تاربيەسىنىڭ وزىق ۇلگىسى. «ۇيات بولادى» مەن «وبال بولادىنى» بالاسىنىڭ ساناسىنا ءتاي-ءتاي باسقاننان, العاش بىلدىرلاي باستاعاننان ءسىڭىرىپ كەلگەن قازاق بۇگىندە تىيىم مەن تەكتەۋدى ۇمىتتى. قازىرگى بالا جالتاق قوعامنىڭ جاعىمپاز ادامدارىنان قانداي تاربيە كورىپ وتىر؟ كورسەتەر ونەگەمىز قايسى؟ وسىنىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە, ۇلتتىق مىنەز-بولمىسىمىزدى جوعالتىپ العانىمىزدىڭ كەسىرى. ءداستۇرلى نانىم-سەنىمگە مويىنسۇنباعان سوڭ, سالت-ءداستۇردى ساقتاماعان سوڭ كورگەنسىزدىككە بوي الدىرىپ, تاتۋلىقتى قاتۋلىقپەن ءىرىتىپ ءجۇرمىز. باياعى باۋىرمال كوڭىل, قازاقى قايىرىمدىلىق جوق. قۋلىق پەن سۇمدىقتىڭ قۇدىعىنا سۇيرەگەن قۋاياق, سۇماۋىز بولىپ بارامىز. وزەكتى ورتەگەن وسى ويلار كوڭىلگە تىنىم, جۇرەككە مازا بەرمەيدى.
– شىندىقتىڭ بەتىنە شىمىرىكپەي تۋرا قاراپ سويلەيتىن مىنەزىڭىز تالايدى تايساقتاتقانىمەن, تەاتر تاراپىنان ءسىزدىڭ رولدەن قاعىلعان, قىسىمعا ۇشىراعان كەزىڭىز جوق. مۇنىمەن كەلىسەتىن شىعارسىز؟
– كەلىسەمىن, ۇستانعان جولىڭ ءتۇزۋ بولسا, جاراتقاننىڭ ءوزى جار بولاتىنىنا كوزىم جەتتى. جالعىز قورعاۋشىم – ونەرگە دەگەن ادالدىعىم. جاستاۋ كۇنىمدە تالاي كينودان قاعىلدىم. ءتىپتى «ويباي, بەكجان, سەنسىز گاسترول وتپەيدى» دەگەن سوڭ باستى ءرول ۇسىنعان ماسكەۋدىڭ شاقىرتۋىنان دا باس تارتۋعا تۋرا كەلگەن كەز بولدى. سول شاقىرتۋ حاتىن كولدەنەڭ تارتىپ, جولىما توسقاۋىل بولىپ, جىبەرمەي قويعان اعالارىما وكپەلەسەم دە بولار ەدى. كەرەگى نە؟ «تەاترعا قيانات جاسامايمىن» دەپ ونەردى ءسۇيىپ كەلگەن ءوزىم ەدىم عوي. ال بۇگىنگى جاس اكتەرلەر ەبىن تاۋىپ كينوعا دا كەتىپ جاتادى, ەبىن تاۋىپ رەپەرتۋاردىڭ ءوزىن اۋىستىرتىپ جىبەرەدى, ءتىپتى تويدان كەلە الماي جاتسا, باستى ءرولدىڭ وزىنە باسقانى جىبەرتكىزەدى. جالپى, ونەردە جەكە باستىڭ مۇددەسىن جوعارى قوياتىن, ءجۇردىم-باردىم, ءاتۇستى قارايتىن ءۇردىس قالىپتاستى. اتتەڭ, بۇلاي بولماۋى كەرەك ەدى...
– ءبىز بىلەتىن بەكجان اساۋباي ۇلى ەليتالىق اسابالاردىڭ ءبىرى. وسى ءسىزدى ءبىر دوكەي توي يەسى ۇسىنعان 100 مىڭ دوللاردان باس تارتقان دەي مە؟
– 400 مىڭ دوللار دەڭىز. 2000 جىلدىڭ باسى, تويعا 100, ماقتاعاندا 300 دوللارعا شىعاتىن كەزىمىز. «حاباردا» ءجۇرىپ, «77 كۇنمەن» ابدەن تانىلىپ العانبىز. تەلەارنادا جۇمىس ىستەيتىن تانىسىم حابارلاسىپ: «ساعان مول اقشا تاباتىن مۇمكىندىك بولىپ تۇر, باراسىڭ با؟ بىراق توي ەمەس, بەتاشار», دەدى. الايدا تاپ سول كۇنى كەشكە سپەكتاكلدە وينايتىن بولعاندىقتان شىعا المايتىنىمدى ايتتىم. سالدەن كەيىن ەل سىيلايتىن اعالارىمىزدىڭ ءوزى دامىلسىز قوڭىراۋ سوعۋدى باستادى. ول اعالارىمدى قالاي سىيلاسام دا, ول كىسىلەر قالاي سۇراسا دا, سپەكتاكلدى تاستاپ شىعا المايمىن.
بارمادىم. تىنشىعانداي بولىپ قالىپ ەدى, ءبىر اپتادان كەيىن الگى بەيتانىستار تاعى دا «توي» دەپ تەلەفون سوعىپ تۇر. كەلىسىمىمدى كۇتپەستەن «قانشا سۇرايسىڭ؟» دەيدى تاعى. قىمباتتاۋ ايتسام, قولقا سالۋىن قويار دەپ, مەن دە قياستانىپ: «3000 دوللار» دەدىم. «كەلىستىك!» ەكى كوزىم اتىزداي بولىپ, تاس توبەمە شىقتى. سويتسەم بۇل دا بەتاشار تويى ەكەن. بارسام, مەنى شاقىرعان مىقتىنىڭ قارت اكەسى قاسقايىپ توردە وتىر. قارياڭ ەلدىڭ ءبارى باس ۇرىپ جاتقان بىلدەي بالاسىن قاباعىمەن باعىندىرادى ەكەن. نە كەرەك, ءۇش مىڭىمدى الىپ, جاعالاي وتىرعان يگى جاقسىنى تۇتاس ءتىزىپ بەتاشارىمدى ايتىپ بىتكەنشە, ءبىر قويدىڭ ەتى ەمىن-ەركىن سىياتىن شۇڭعىل تەگەنەگە تۇسكەن اقشا تاۋ بولىپ ءۇيىلىپ قالدى. ءوڭىم تۇگىلى, تۇسىمە كىرمەيتىن مول اقشانى قالتاما باسىپ, سەنەر-سەنبەسىمدى بىلمەي ەسەڭگىرەپ ۇيىمە قايتتىم.
ەرتەڭىندە تاعى دا تەلەفون قوڭىراۋى. ەندى كەشە كەلىن تۇسىرىلسە, بۇگىن وسى وتباسىندا قۇدالىق جۇرگىزىلۋى كەرەك ەكەن. قۇدالىق اياقتالعان سوڭ قايتۋعا جينالىپ جاتىر ەدىم, ءۇي يەسى «100 جەتە مە؟» دەدى. مۇنشاما سومانى ەستىگەندە, مەنىڭ ءتىلىم بايلانىپ قالعان بولۋى كەرەك, دىبىسىم شىقپاي قالدى. ازىرقانىپ تۇر دەپ ويلاعان بولۋى كەرەك, پاكەتتەن تاعى ءبىر بۋماسىن الىپ شىعىپ «200 شە؟» دەيدى. ءالى ۇندەمەيمىن. مەن ريزا بولماي تۇر دەپ ويلاعان بولۋى كەرەك, ءۇشىنشىسىن الىپ شىقتى. كوزىم جىپىلىقتاپ تۇرعان ماعان ء«اي, 400 جەتە مە؟» دەگەندە بارىپ, سەلك ەتىپ, ەس جيىپ, ەكى قولىمدى ەربەڭدەتىپ ءبىر قيمىلدار جاسادىم-اۋ دەيمىن. اقشانى الۋدان باس تارتتىم. «نەگە؟» دەدى. ء«بىزدىڭ اۋىلدا سۋ جوق, حالىق ءومىر بويى اۋىزسۋدىڭ ازابىن كورىپ كەلەدى, وسى اقشاعا اۋىلىما سۋ تارتىپ بەرىڭىزشى», دەدىم. ەندى ول كىسىنىڭ كوزى اتىزداي بولدى. «شىن ايتاسىڭ با؟» «شىن». ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى, سۋ جۇرگىزۋدىڭ تۇتاس ەسەپ-قيسابى جاسالىپ, قۇنى ميلليوننان اسىپ كەتەتىن قىمبات جوبانى كومپانيالاردىڭ نەشەۋىن ارالاپ ءجۇرىپ, 600 مىڭعا اۋپىرىمدەپ جاتىپ, ارەڭ ءتۇسىرىپ, اعامنىڭ ۇسىنعان 400 مىڭ دوللارى اۋىلىما اۋدارىلاتىن بولدى. جەتپەي تۇرعان 200 مىڭ دوللاردى بولۋگە سول تۇستاعى الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ قۋانا كەلىستى. «مىنە, جۇمىس باستالادى» دەپ تۇرعاندا, الگى وتباسى قيىن جاعدايعا ۇشىراپ, سۋ ماسەلەسى سولاي اياقسىز قالدى. سۋ دا جوق, ءجۇز مىڭداعان دوللار دا جوق, سوڭىندا اقيقات اڭگىمەنىڭ وسىنداي اڭىزى عانا قالدى.
– م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ ساحناسىندا بۇرىن بەكجان تۇرىس, ەلجان تۇرىس بار ەدى, ەندى ماعجان بەكجان ۇلى قوسىلىپ جاتىر. ماعجانعا بەلگىلى اكەنىڭ بەدەلىن بۇزىپ-جارىپ, ءوز اتىن قالىپتاستىرۋ وڭايعا سوقپاسى انىق. بالاڭىزدىڭ تەاترعا كەلۋىن قالاي قابىلدادىڭىز؟
– سۇراعان ەلدىڭ بارىنە ايتىپ ءجۇرمىن, بالامنىڭ ءبىزدىڭ تەاترعا كەلگەنىن قالاماعان ەدىم. جۇرت ونەر دەگەن دۋ قول شاپالاقتان تۇرادى دەپ ويلايدى. وزگەنىڭ ومىرىنە شۋاق شاشامىن دەپ ءجۇرىپ ءوز ومىرىنە تاۋقىمەت تاۋىپ الاتىن كۇردەلى كاسىپ, شولگە ءشوپ وسىرگەندەي بەينەتى كوپ سالا. اتاسى – مۇڭ, اناسى – نۇر. ماعجان و باستا ونەر جولىن تاڭداعاندا, سونشاما قارسىلىق تانىتىپ, اقىرى الماتى ەنەرگەتيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنە قۇجات تاپسىرۋعا كوندىرىپ ەدىم. ونى وتە جاقسى بىتىرگەن سوڭ «اكە, وقى دەدىڭىز, وقىدىم, ديپلومىڭىز, مىنە. ەندى مەنىڭ ءوز قالاۋىممەن جۇرۋىمە رۇقسات ەتىڭىز» دەدى دە, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنا قۇجات تاپسىرىپ, وقۋعا ءتۇستى. ستۋدەنت بولىپ جۇرگەندە كۋرستاستارىمەن بىرگە ءبىر-ەكى وزىندىك جۇمىس جاساپ, ونىسىن ماسكەۋگە اپارىپ قويىپ, كىشىگىرىم جۇلدە الىپ كەلىپ جۇرەتىن ەدى. وقۋىن بىتىرەتىن كەزدە جالعاس تولعانباەۆتىڭ بالاسى ەكەۋى تاعى دا وزىندىك جۇمىس جاساپ, ونىسىن اسسوتسياتسيا جيىنى بولعاندا, وزدەرى ءوتىنىش ءبىلدىرىپ, سونداعى تەاترلاردىڭ الدىنا اكەپ قويىپ, ەكى بالانىڭ ەڭبەگى جوعارى باعا الىپتى. ول جۇمىستى مەن دە كورگەن ەدىم, ءتاپ-ءتاۋىر دۇنيە بولىپ شىققان ەكەن. «باعىتى جامان ەمەس ەكەن» دەپ ىشتەي ريزا بولدىم. بىراق تەاترعا قالدىرادى دەپ ويلاماعان ەدىم. سويتسەم كىشكەنتايىنان تەاتردىڭ اۋلاسىندا ويناپ, بەس جاسىنان باستاپ نەمەرەسىن كەيىپتەپ, ۇلىلاردىڭ تابانى تيگەن كيەلى ساحنانىڭ شاڭىن جۇتىپ, ءيىسىن يىسكەپ وسكەندىكتەن بولار, تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ءاسانالى اعالار وسىلاي شەشىمىن شىعارىپ قويىپتى. بۇل ءۇشىن ءاسانالى اعامىز بەن اسxات ماەميروۆقا زور العىس ايتامىن. ەندىگى بار ءۇمىت – ماعجاننىڭ وزىندە. كومەكتەسەيىن دەپ وقتالسام, «جوق, ءوزىم» دەپ بىربەتكەيلىگىنە سالىنىپ جەكە ءوزى جول تاپقىسى كەلىپ جولاتپايدى. ء«سىز دە بىردەن اكتەر بولعان جوقسىز عوي, اكە, تاجىريبە دە, شەبەرلىك تە ۋاقىتپەن كەلەدى» دەپ قويادى. ءبىر ءۇمىت ەتەرىم, كەشەگى ىرىلەر ءوزىمدى قالاي ۇيرەتسە, سولاردان العان ونەگەمدى بالاما سولاي ءسىڭىرىپ ەدىم. باستىسى, وزىنە, ونەرگە ادال بولسا, ءومىر دە وعان ادال جەمىسىن ۇسىناتىنىنا سەنەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
