تارقاتىڭقىراپ ايتساق, «تۇركىستان جازيراسىنىڭ قىش ىدىستارىندا» سول ايماقتاعى كونە قالالار مەن قونىستار ورىندارىندا جۇرگىزىلگەن ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ-قازبا جۇمىستارى بارىسىندا تابىلعان قىش ىدىستاردىڭ ەرەكشە ۇلگىلەرى بەرىلگەن. البوم-كاتالوگ قىشتان جاسالعان قولونەر بۇيىمدارىنىڭ بىرقاتار تاقىرىپتارىن اشىپ تارقاتۋعا, كەراميكانىڭ حرونولوگيالىق دامۋ كەزەڭدەرىن ناقتىلاۋعا, جەرگىلىكتى كەراميكا ونەرىنىڭ دامۋ تاريحىنىڭ وزگە ايماقتارمەن بايلانىسىن انىقتاۋدا مۋزەي قىزمەتكەرلەرى مەن بولاشاق ارحەولوگ ماماندارعا كومەكشى قۇرال رەتىندە ۇسىنىلادى.
ال «زەرگەرلىك بۇيىمدار توپتاماسى» بۇيىمداردىڭ جاسالۋ تەحنولوگياسىن, ءادىس-تاسىلدەرىن سيپاتتاي وتىرىپ, زەرگەرلىك اشەكەيلەردىڭ قولدانىلۋى مەن ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالادى. ەلدىڭ ەرەكشە قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزعان «100 اڭىز» كىتابىندا ءارتۇرلى كەزەڭدە حاتقا تۇسكەن, سونداي-اق ەل ىشىندە اۋىزشا ايتىلىپ كەلگەن حالقىمىزدىڭ اڭىز-ءافسانالارى جيناقتالعان. كىتاپ ءوزىنىڭ دەرەكتىلىگىمەن, بۇرىن-سوڭدى جاريالانباعان تىڭ مالىمەتتەرىمەن قۇندى. «جەتپىس حيكمەت» بولسا اۋليەلەردىڭ سۇلتانى قوجا احمەت ياساۋي بابامىزدىڭ سوڭىندا قالعان تەلەگەي-تەڭىز مۇراسى بۇكىل ادام بالاسىنا ورتاق رۋحاني قازىنا. سول رۋحاني قازىنادان الىنعان جەتپىس حيكمەت «ازىرەت سۇلتان» قورىق-مۋزەيىنە كەلۋشىلەر مەن جالپى وقىرماندارعا لاتىن الىپبيىندە جول تارتىپ وتىر.
ادامزاتتىڭ دامۋ تاريحىندا ويىپ ورىن الاتىن ۇلى جىبەك جولىنا ۇلى دالا تۇرعىندارىنىڭ قوسقان ۇلەسى وراسان. ونى مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىنىڭ ارتۋى» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا ايتقان ء«وز جەرىڭدى تانىپ ءبىل!» جاڭا باستاماسى اياسىندا كەڭىنەن ناسيحاتتاپ, ءتۋريزمدى دامىتۋعا ابدەن بولادى. نۇربولات احمەتجانوۆ تىزگىن ۇستاعان «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنىڭ 40 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان « ۇلى جىبەك جولى بويىنداعى ورتاعاسىرلىق قالالار» حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيادا بەلگىلى ارحەولوگ مۇحتار قوجا وسىنداي تىڭ وي تاستادى.
– قازاقستاندا جىبەك جولىنا ارنالعان عىلىمي كونفەرەنتسيالار كوپ وتەدى. سولاردىڭ بارلىعىندا قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار كەڭىنەن قامتىلادى. كوپ جاعدايدا ەكى تاراپتى بايلانىستىراتىن ۇلى دالا تۇرعىندارىنىڭ جىبەك جولىنا قوسقان ۇلەسى ايتىلمايدى. جىبەك جولى ەڭ الدىمەن بارىس-كەلىستى رەتتەيتىن جول بولعان سوڭ ساۋدا كەرۋەندەرىن قوس وركەشتى تۇيەسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. ونى كەرۋەنباسىلار قايدان الدى؟ سول زاماندا ەڭ ءتيىمدى جۇك تاسۋ قۇرالى سانالعان قوس وركەشتى تۇيەنى العاش بولىپ ۇلى دالا تۇرعىندارى قولعا ۇيرەتتى. جىلقىنى جەتى قازىناسىنىڭ ءبىرى سانايتىن بابالارىمىز اساۋدى ەڭ ءبىرىنشى بولىپ باعىندىرۋمەن بىرگە ۇزەڭگىنى دە ويلاپ تاپتى. ەۋروپا حالقىندا ۇزەڭگى دەگەن ۇعىم بولماعان. اتتا ۇزاق وتىرا الماي اۋىپ كەتە بەرەتىن ولار مىعىم وتىرۋعا كومەكتەسەتىن ۇزەڭگىنى قولدانۋدى بىزدەن ۇيرەندى. سونىمەن قاتار تاريحي دەرەكتەر مەن ادەبيەتتەردە ۇلى دالادا قولونەر بۇيىمدارىن جاساۋدىڭ جاقسى دامىعانى ايتىلادى. جىبەكتەن توقىلعان ماتاداي قۇندى بولعان شەكپەندەر مەن توندار ەۋروپاعا بىزدەن جەتكىزىلدى. ياعني, شالباردىڭ نە ەكەنىن بىلمەگەن ادامدار كيىنۋ مادەنيەتىن ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىزدان ۇيرەندى, – دەيدى مۇحتار باحادىر ۇلى.
تۇركىستان وبلىسى اكىمدىگى جانە مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مادەنيەت ۇيىندە وتكەن عىلىمي كونفەرەنتسياعا تۇركيا, كيپر, وزبەكستان, ازەربايجان, ۋكراينا جانە قازاقستان عالىمدارى قاتىستى. حالىقارالىق دارەجەدە وتكەن جيىندا ۇلى جىبەك جولى بويىندا ورنالاسقان قالالاردىڭ الەمدىك مادەنيەتكە قوسقان ۇلەسى ناسيحاتتالىپ, تۇركىستاننىڭ ورنى مەن ءرولى, مۋزەي سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى.
عالىمجان ەلشىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
