تۇراقتى دامۋعا باستايتىن ماڭىزدى قادام
مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ ەلدىڭ تۇراقتى دامۋىنا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. بۇل ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى كەزەكتى جولداۋىندا انىق كورىنەدى. وندا قازاقستاننىڭ قازىرگى جاعدايداعى دامۋ باعىتتارى ايقىندالعان.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارى ەڭ الدىمەن حالىقتىڭ ءال-اۋقات دەڭگەيىن ارتتىرۋدى ماقسات ەتەدى. ەلباسى ادامي كاپيتالدى ءبىلىم بەرۋ, عىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن قولداي وتىرىپ قامتۋعا دەن قويىپ وتىر. ءىجو-ءنىڭ 10%-ىن الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتاۋ ەلىمىز حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن جوعارىلاتۋعا سەپتەسەتىنى كۇمانسىز.
ءبىزدىڭ قوعامداعى شەشىمىن كوپتەن كۇتكەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ادامي كاپيتالدى قالىپتاستىرۋعا ولشەۋسىز ەڭبەك ءسىڭىرىپ جۇرگەن جانداردىڭ بەدەلىن كوتەرۋ. پرەزيدەنتتىڭ «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلداۋ جايلى شەشىمى ۇستازدارعا دەگەن كوزقاراستى تۇبەگەيلى وزگەرتۋگە, پەداگوگ ماماندىعىنا دەگەن قۇرمەت پەن سىيلاستىق ءداستۇرىن قايتارۋعا جول اشادى. ونىمەن قوسا, جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى كاسىبي كادرلاردىڭ ساپاسىنا دەگەن تالاپ كۇشەيەدى. اسىرەسە بۇگىندە يننوۆاتسيالىق كاسىپكەرلىك بويىنشا ماماندار دايىنداۋ وزەكتى بولىپ وتىر.
ەلباسىنىڭ وتە ماڭىزدى تاعى ءبىر تاپسىرماسىن اتاعىم كەلەدى, ول – حالىق تۇتىناتىن تاۋارلارمەن اينالىسۋ, قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىن دامىتۋ جانە ىشكى نارىقتى وتاندىق ونىمدەرمەن تولتىرۋ. بۇل حالىقتى ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعىندا ءارى جالپى قوعامدى ىلگەرىلەتۋدە ماڭىزدى فاكتور بولاتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋگە اتسالىسۋعا ىنتالاندىراتىنى انىق. وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدە عىلىمدى قاجەت ەتەتىن ءوندىرىس بويىنشا شاعىن يننوۆاتسيالىق كاسىپورىنداردى قۇرۋ مىندەتتەرى ايرىقشا وزەكتىلىككە يە.
پرەزيدەنت جولداۋى – بۇل ءار ادامدى يگىلىككە جەتەلەيتىن سىندارلى, زاماناۋي جوسپار. ونداعى كورسەتىلگەن كەشەندى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ قازاقستاندى الەمدەگى ءومىر ساپاسىنىڭ جوعارى ستاندارتتارى بار جەتەكشى مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
عالىم مۇتانوۆ,
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ رەكتورى, اكادەميك
تابىستى ەلدىڭ الار اسۋى بيىك
جولداۋدا تاۋەلسىزدىكتىڭ از عانا مەرزىمىندە ءبىز زامان سىندارىنا جاۋاپ بەرەتىن ەكونوميكاسى وركەندى دامىپ كەلە جاتقان پروگرەسسيۆتى مەملەكەت قۇرا بىلدىك, وندا قوعامدىق كەلىسىم مەن بەيبىتشىلىك تولىق قامتاماسىز ەتىلىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ كۇندەلىكتى ومىرشەڭ سۇرانىستارىن قاناعاتتاندىراتىن كونستيتۋتسيالىق جانە ساياسي رەفورمالار جۇزەگە اسىپ, ساپالى جانە تاريحي قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر جاسالدى.
وسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى الەمدىك قوعامداستىقتىڭ الدىندا جانە ايماق كولەمىندە كۇردەلى حالىقارالىق ماسەلەلەردى شەشەتىن سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە تانىلىپ, استانا ءوزىن حالىقارالىق ۇنقاتىسۋ الاڭى رەتىندە كورسەتىپ كەلەدى. وسى قىسقا مەرزىمدە قازاقستان حالقىنىڭ تولايىم ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا ۇلكەن سەنىمگە يە بولعان ەلىمىز تمد جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ حالىقارالىق ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزدى.
جاسامپاز ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا ءومىر ءسۇرۋدىڭ ساپالى جاڭا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق نەگىزى قالانۋىنا ساي وسى قىسقا مەرزىمدە ەلىمىزدەگى حالىق سانىنىڭ 18 ميلليوننان اسۋى, ەۋرازيانىڭ قاق جۇرەگىندە عاجايىپ ارمان-قالانىڭ قارجى-ىسكەرلىك, يننوۆاتسيالىق جانە مادەني ورتالىعىنا اينالعان استانانىڭ سالىنۋى تاڭداعان باعىتىمىزدىڭ دۇرىستىعىن ايشىقتاپ تۇر. قازىرگى زامانعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ مودەلىندە ەرەكشە دەن قويىلاتىن باعىت دەموكراتيالىق دامۋ جولىنا تۇسكەن ەلدەردىڭ اراسىندا كىشى جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋ دەڭگەيى بولىپ سانالادى. مۇنى ەلباسىمىز «...دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ رەيتينگى بويىنشا 190 مەملەكەتتىڭ اراسىندا بيزنەس جۇرگىزۋدەن قازاقستان 36-ورىنعا كوتەرىلدى», دەپ ماقتانىشپەن ايتىپ ءوتتى.
وسىنداي جەتىستىكتەر رۋحاني تۇرعىدان جاڭعىرعان, «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىمەن جىگەرلەنگەن ەلىمىزگە 2050 جىلعا قاراي ستراتەگيالىق ماقسات – الەمنىڭ وتىز دامىعان ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋىمىز كەرەكتىگى تۋرالى ەلباسىنىڭ ناقتى ايتۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
پرەزيدەنت الەم جەدەل وزگەرۋدە, وزگەرمەستەي كورىنەتىن كوپتەگەن ماسەلەلەر – حالىقارالىق ساۋدا ءتارتىبى ەرەجەسى, جاھاندىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسى جىلدام قارقىنمەن قۇبىلا ءتۇسىپ, ءتۇرلى جاڭا قاۋىپتەر مەن سىناقتارعا توتەپ بەرەتىن مەملەكەت قۇرۋىمىزدى تالاپ ەتىپ وتىر. وسى تۇرعىدان قاراعاندا, ءومىر قازاقستاننىڭ الدىنا زامان تالابىنا ساي جاڭا تەحنولوگيالارعا, روبوتتاندىرۋ مەن اۆتوماتتاندىرىلعان ەڭبەك قورلارىن جاساۋ ارقىلى ادامي كاپيتالدى جاڭعىرتۋعا نەگىزدەلگەن مىندەت قويدى. الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق قاتىناستار تۇبەگەيلى وزگەرىستەرگە ۇشىراپ, ەكونوميكانىڭ دامۋىندا داعدارىستار تسيكلىنىڭ اراسى قىسقارىپ كەلە جاتىر. وسىنداي جاعدايدا مەملەكەتتىڭ تابىستىلىعى مەن قوعامنىڭ باستى بايلىعىن ادامي كاپيتالدىڭ ساپاسىن, قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن, ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ ارقىلى ولشەۋگە بولادى. سوندىقتان ەلباسى جولداۋىندا «تۇرعىندار تابىسىنىڭ ءوسىمى» دەپ بەكەر ايتىلىپ وتىرعان جوق. بۇل مىندەتتىڭ ءوزى بۇرىنعى بىرقاتار جاريالانعان قۇجاتتاردان تۋىندايتىنى ايقىن بايقالادى. ەلباسىنىڭ كەزىندە جاريالاعان «جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام», «ۇلت جوسپارى», «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسى, «ماڭگىلىك ەل» يدەيالارى بۇگىنگى جوبادا ايتىلعان. جالپى, بۇل ەڭبەك قوعامىن جاساي الامىز دەگەن ويعا اكەلىپ تىرەيدى.
الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق تۇيتكىلدەر ءالى جالعاسۋدا. اينالامىزداعى كەيبىر ەلدەرگە ەكونوميكالىق سانكتسيالار سالىنىپ جاتىر. ولاردىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە سالقىنى تيەرى انىق. سولاي بولا تۇرسا دا, جولداۋدا قازاقستان ۇكىمەتىنە 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان ەڭ تومەنگى جالاقىنى 1,5 ەسەگە كوبەيتىپ, 28 مىڭنان 42 مىڭ تەڭگەگە كوتەرۋ تالابى قويىلىپ وتىر. مۇنىڭ 1,5 ميلليونعا جۋىق ادامدى قامتيتىنىن ەسكەرسەك, بۇل – ەڭبەككە جارامدى ادامداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى كوتەرىلەدى دەگەن ءسوز.
قازاق حالقىنىڭ «ورازا-ناماز توقتىقتا, يمان كەتەر جوقتىقتا» دەگەن ماقالىندا ايتىلعانداي, الەۋمەتتىك جاعدايى جوعارى, تۇرمىس دەڭگەيى بيىك ادام عانا تولايىمدى, كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيمەن ەڭبەك ەتىپ, زامان ۇدەرىستەرىنىڭ سۇرانىسىنا ساي رۋحاني جاڭعىرىپ وتىرا الادى. سوندىقتان بۇل جولداۋ ەلباسىمىزدىڭ حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن كوتەرۋدى ءوز ساياساتىنىڭ ەڭ باستى باعىتى ەتىپ العانىن كورسەتەدى.
جولداۋدىڭ ەكىنشى ءبولىمى ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جوعارىلاتۋ دەپ اتالىپ, وندا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدىڭ ەكىنشى باعىتى ءبىلىم, دەنساۋلىق, تۇرعىن ءۇي جانە جايلى دا قاۋىپسىز جاعدايدا ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ جاقسارۋى دەپ ايتىلدى. الداعى بەس جىلدا ءبىلىم, عىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا بولىنەتىن قارجى ءىجو-ءنىڭ 10 پايىزىن قۇرايدى دەپ بەلگىلەنگەن. بۇل جاي عانا كورسەتكىش ەمەس, وسى تالاپ جۇزەگە اسقان جاعدايدا قازاقستان بۇل سالاعا كوڭىل ءبولۋ جانە قارجىلاندىرۋ تۇرعىسىنان الەمدىك جەتەكشى ەلدەردىڭ توبىنا جەتىپ قالادى. ەلباسىنىڭ جولداۋدا بەرگەن تاپسىرمالارى مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا مەكتەپ جانە جوعارى مەكتەپ ماسەلەلەرىن تولىق قامتيدى. اسىرەسە ۇستازدار قاۋىمىنىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ وتىرعان ماسەلە «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدى دايىنداپ, قابىلداۋ كەرەك دەگەن تاپسىرماسى بولدى. بۇل بارلىق دەڭگەيدەگى ۇستازدار قاۋىمىنىڭ كوپتەن كۇتكەن ماسەلەسى ەدى.
جولداۋدا كوپ نازار اۋدارىلعان جايت جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماماندار دايىنداۋ ماسەلەسىندە ساپاعا باسا كوڭىل ءبولۋى كەرەكتىگى تۋرالى بولىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءبىلىم سالاسىندا جۇرگىزىلگەن رەفورمالارعا بايلانىستى جوو سانى كوبەيگەنى بەلگىلى. ەندىگى جەردە ماسەلەنى ولاردىڭ سانىن كوبەيتۋ ەمەس, ساپاسىن ارتتىرۋ ارقىلى شەشۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋدارىلدى. زامان تالابىنا ساي ەمەس جوعارى وقۋ ورىندارى قىسقارتىلىپ, ءبىلىم نارىعىندا جوعارى ساپانى قامتاماسىز ەتە الاتىن جوعارى وقۋ ورىندارى عانا قالۋ كەرەك.
ەلباسى جولداۋىنىڭ سوڭعى بولىگىندە ءاربىر قازاقستاندىق ەلىمىزدە ءجۇرىپ جاتقان وزگەرىستەرگە تۇبەگەيلى تۇردە قاتىسىپ, بارىمىزگە ورتاق يدەيالاردىڭ توڭىرەگىندە بىرىگىپ, ء«بىر جاعادان – باس, ءبىر جەڭنەن – قول شىعارۋ» قاجەت ەكەندىگىن باسا ەسكەرتتى. ەلباسى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى حالىق تاراپىنان كەڭ قولداۋ تاۋىپ, قوعامىمىزدىڭ جاڭعىرۋ ۇدەرىسىنە كۇشتى سەرپىن بەرىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەلە, ونى زامان تالابىنا ساي جاڭا مازمۇنمەن بايىتۋدىڭ قاجەت ەكەندىگىن ەسكەرتتى. بۇل ماسەلە الدىمەن جاستاردى قامتيتىنىن, وتباسى ينستيتۋتى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى باسىمدىعىنىڭ ءبىرى ەكەنىن كولدەنەڭ تارتىپ, الداعى جىلدى «جاستار جىلى» بولسىن دەدى. وسى ورايدا اۋىلدىق ايماقتاردىڭ الەۋمەتتىك ورتاسىن جاڭعىرتا وتىرىپ, «اۋىل – ەل بەسىگى» دەگەن جاڭا جوبانى ىسكە قوسۋىمىز كەرەك ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
بۇگىنگى تاڭدا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ-دا جوعارىدا اتالعان مىندەتتەرگە ساي جۇمىستاردى باستاپ كەتتىك جانە ۇدايى جۇرگىزىپ جاتىرمىز دەپ ايتا الامىز.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ كەڭسەسىنىڭ ۇجىمى ۋنيۆەرسيتەت پەداگوگتارىمەن بىرگە ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جولداۋىن كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيمەن قابىلداپ, ونى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندى ۇلەس قوسۋعا دايىن.
جوبالىق كەڭسە قۇرىلعان قىسقا مەرزىمدە ماسەلەلەر كوپتەگەن باعدارلاماعا قاتىستى جوسپارلانىپ جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىرىلا باستادى. ناتيجەسىندە ايماقتىق جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا جاقسى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزىلىپ وتىر. كەڭسە جوسپارىنا ساي جۇزەگە اسىرعان جۇمىستارىمىز پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ ىشكى ساياسات ءبولىمى تاراپىنان جاقسى باعا الىپ, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ەلىمىزدەگى الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورىندارىنىڭ قاتارىندا تۇرمىز. ماسەلەن, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنا سايكەس قىرىقتان اسا كىشى جوبا جاسالىپ, ۇسىنىلدى. جۇمىسپەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بارلىق جوعارى مەكتەپتەرى مەن فاكۋلتەتتەرى, كافەدرالارى تولىق قامتىلىپ, بۇل ىسكە پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامى دا بەلسەندى ۇلەس قوسىپ وتىر.
گۇلنار جانىسبەكوۆا,
م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ جوبالىق كەڭسەسىنىڭ باسشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, «جالپى تاريح جانە مۇراجاي ءىسى» كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى
الەۋمەتتىك سالا قاشاندا نازاردان تىس قالمايدى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى 5 قازانداعى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋى بۇعان دەيىنگى جولداۋلاردا ايتىلعان پرەزيدەنت يدەيالارىنىڭ ۆەكتورلارىن ناقتىلايدى.
عىلىم سالاسىن وركەندەتۋ, ەل ەكونوميكاسىن تەحنولوگيالاندىرۋ, شاعىن بيزنەستى ىنتالاندىرۋ, ادامي كاپيتالدى دامىتۋ, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ, مەملەكەتتىك باسقارۋدى جەتىلدىرۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى ماسەلەلەر وتە وزەكتى بولىپ وتىر. دەگەنمەن دە بيىلعى جولداۋ الدىڭعى جولداۋلاردان الەۋمەتتىك سالاعا ايقىن باسىمدىق بەرۋىمەن ەرەكشەلەنەدى.
پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ نەگىزگى ماقساتى قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ بولۋى ءتيىس. ەلباسى ۇسىنعان بۇل ستراتەگيالىق قۇجاتتىڭ نەگىزگى يدەياسى وسى تۇجىرىمدامانىڭ اينالاسىندا ء وربىدى.
الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق ماقساتقا قول جەتكىزۋ شەڭبەرىندە پرەزيدەنت ادامي كاپيتالدى دامىتۋعا كوڭىل ءبولۋدى ۇسىنادى.
مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنەن باستاپ ءبىلىم بەرۋ سالاسىن تولىقتاي قايتا جاڭعىرتۋ مىندەتى قويىلدى. قازىرگى تاڭدا ادامنىڭ ءوز الەۋەتىن تولىق جۇزەگە اسىرۋى ءۇشىن تەك قانا كاسىبي شەبەرلىكتىڭ جەتكىلىكسىز بولاتىنىن بۇكىل الەم مويىنداپ وتىر. زاماناۋي ماماننىڭ بويىندا 4 ءتۇرلى قابىلەت بولۋى ءتيىس: سىني ويلاۋ, كرەاتيۆتىلىك, كوممۋنيكاتسيا جانە كووپەراتسيا داعدىلارى. بۇل قابىلەتتەردى جاستايىنان بويعا ءسىڭىرۋ ماڭىزدى.
مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋ ادىستەمەسى توڭىرەگىندەگى ماسەلە تۇپكىلىكتى شەشىمىن تابادى دەپ ويلايمىز. نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ الدىڭعى شەبىندە كەلەدى دەسەك بولادى. وسى مەكتەپتەردە جاڭا ادىستەمەلەردى سىناقتان وتكىزىپ, وڭ ناتيجەلەر الىنعاننان كەيىن, بۇل تاجىريبە قازاقستاننىڭ بارلىق مەكتەبىنە تاراتىلاتىن بولادى.
پرەزيدەنت الەۋمەتتىك سالاعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەردى ءجيى قوزعاپ كەلەدى. ولاردىڭ اراسىندا, مىسالى, ازىق-ت ۇلىك پەن مەديتسينالىق پرەپاراتتاردىڭ ساپاسىن باقىلاۋ, كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ قىمبات بولۋى, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ينفراقۇرىلىمنىڭ دامىماۋى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ارنالعان تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتتارى جۇيەسى سەكىلدى ماسەلەلەر بار. مەنىڭ ويىمشا, بۇل – پرەزيدەنت بارلىق جاعدايدى قاداعالاپ وتىرعاندىعىن بىلدىرەدى.
وڭىرلىك باسشىلار الدىندا دا ۇلكەن مىندەتتەر تۇر. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى شەڭبەرىندە بارلىق تيپتەگى ەلدى مەكەندەر ءۇشىن وڭىرلىك ستاندارتتار ازىرلەنەدى. ستاندارتتار الەۋمەتتىك يگىلىكتەر مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەرگە قولجەتىمدىلىكتىڭ, كولىكتىك, مادەني-سپورتتىق, ىسكەرلىك, وندىرىستىك, تسيفرلى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ناقتى كورسەتكىشتەرىن قامتيتىن بولادى.
اۋماقتىق دامۋدىڭ وسىنداي تاكتيكاسى سينگاپۋردا بەلسەندى قولدانىلىپ كەلەدى. ايتا كەتەرلىگى, سينگاپۋر تالانتتاردى ەلگە تارتۋ رەيتينگى بويىنشا 2-ورىندى, ال ءومىر ءسۇرۋ جايلىلىعى بويىنشا 25-ورىندى يەلەنەدى.
ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك قۇرالدارى دا پايدالانىلاتىن بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە وڭىرلەردەگى ينۆەستيتسيالىق ىسكەرلىكتىڭ دامۋىنا جانە ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى بويىنشا وڭىرلىك تەڭسىزدىكتىڭ تومەندەۋىنە تۇرتكى بولادى.
جالپى, ەلباسىنىڭ جولداۋى ءبىر جاعىنان, قازاقستاندىقتاردىڭ نەگىزگى سۇراۋلارىنا جاۋاپ بەرەدى, ەكىنشى جاعىنان, قازاقستاننىڭ الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ باعىتىندا سەنىمدى قوزعالۋىنا ىقپال ەتەدى.
ەرجان سالتىباەۆ,
الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى
