مادەني ديپلوماتيا حالىقارالىق قاتىناستاردا كۇن سايىن «سۋىق سوعىس» كەزەڭىندە ەلدەردىڭ ساياسي ناسيحاتتاۋ ادىستەرىنەن نەمەسە ەلدەردىڭ ءتۋريزمدى جىلجىتۋ باعدارلامالارى ادىستەرىنەن بولەك جولىمەن كۇشەيە تۇسەدى.
تۇركى الەمىنىڭ ادەبيەتى – دۇنيەدەگى ەنەرگياسى كۇشتى ادەبيەتتەردىڭ ءبىرى. وعان دالەل – ايتماتوۆ سياقتى دۇنيە جۇزىنە تانىمال جازۋشىلارىمىزدىڭ بولۋى. تۇركى دۇنيەسى ادەبيەتىنىڭ ادامزاتقا ايتارى بار. ءبىزدىڭ جازۋشىلار دۇنيەجۇزىلىك ماسەلەلەرگە قاتىستى پىكىر ءبىلدىرىپ, ءوز مادەنيەتىمىز بەن تاريحىمىزدان جەتكەن التىن قازىنانى تاراتىپ جاتىر. ال قازاق ادەبيەتى – تۇركى دۇنيەسىندەگى ەڭ جاس ادەبيەتتەردىڭ ءبىرى. ءبىر جاعىنان قازاق ادەبيەتىنىڭ ورحون ەنيسەيدەن باستالاتىن ءومىرى بار, ول بارلىق تۇركى ادەبيەتىنە ورتاق. سالىستىرمالى تۇردە جاس ادەبيەتتە قاساڭ داستۇرلەردەن ادا بولىپ, بولاشاققا اشىق كوزبەن قارايتىن مۇمكىندىك بار.
ءبىز ءوزىمىز 30 شاقتى اۆتوردى اۋدارساق, وزگە باسپالاردان جانە ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن تۇرىك تىلىندە شىققان كىتاپتار كوپ. عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ, ءابىش كەكىلباەۆتىڭ شىعارمالارىن, ابايدىڭ قارا سوزدەرىن شىعاردىق. شاكارىم تۋرالى كىتاپ جارىق كوردى. ماعجاننىڭ جولما-جول اۋدارىلعان ولەڭدەرى بار ەدى, كوركەم اۋدارما رەتىندە تاعى ءبىر كىتابى شىقتى. ۇلىقبەك ەسداۋلەت, راحىمجان وتارباەۆ, سماعۇل ەلۋباي شىعارمالارى اۋدارىلدى. تۇرىك حالقى قازاقستاندا بولعان اشتىق تۋرالى سماعۇل ەلۋبايدىڭ رومانى ارقىلى ءبىلدى. «اباي جولى» تۇرىك تىلىندە بۇرىن شىققان, بىراق ونى ءبىز ەسەپكە المايمىز, سەبەبى ناشار اۋدارىلعان. وسىلايشا, «اباي جولىنىڭ» تۇرىكشەگە ءساتتى اۋدارماسىن كۇتۋدەمىز. تۇركى تىلدەرىنىڭ ءوزارا اۋدارماسىنىڭ وزىندىك قيىندىقتارى بار. سىرتتاعى ادامدار مۇنى بايقامايدى. ء«تۇبى ءبىر تىلدەردى ءوزارا اۋدارۋدىڭ نە قيىندىعى بار؟» دەيدى. بەلگىلى ءبىر ءسوزدىڭ ەكىنشى تۋىستاس تىلدە ءتۇرلى ماعىنالارى بولۋى مۇمكىن. مىسالى, توي تۋرالى قازاق رومانى تۇرىكشەگە اۋدارىلعان. توي الدىندا جاسالاتىن قۇدا ءتۇسۋ, سىرعا سالۋ سىندى بارلىق جيىنداردى «دۇگۇن» (تۇرىكشە – ۇيلەنۋ تويى) دەپ اۋدارا بەرگەن. ۇيلەنۋ تويىنىڭ «بىرنەشە رەت ءوتۋىن» تۇرىك وقىرماندارى تۇسىنبەيدى. ەكىنشىدەن, تۇركى تىلدەرىنىڭ ءوزارا ادەبي-كوركەم اۋدارما زاڭدارى ءالى دامىماعان. مۇنى جاڭا سالا دەپ ايتسام, قاتە بولمايتىن شىعار. ماسەلەن, اعىلشىن تىلىنەن اۋدارۋدىڭ 100 جىلدان استام تاجىريبەسى, قالىپتاسقان ءوز جولى بار. بىزگە دە تاجىريبە جيناۋ ءۇشىن كوپ ەڭبەك پەن ۋاقىت كەرەك.
الەمگە تانىمال تۇلعالار شىعۋ ءۇشىن شىعارمالارى كوبىرەك اۋدارىلىپ, فورۋمداردى ءجيى وتكىزۋ قاجەت. مۇحتار اۋەزوۆ قولداۋ كورسەتپەگەندە, الەم وقىرماندارى ايتماتوۆتاي تالانتتىڭ بار ەكەنىن بىلمەس ەدى. فورۋم ءسوزىنىڭ ءوزى پىكىر الماسۋ ماعىناسىنا كەلەدى. بۇگىندە ءتۇرلى ەلدەردەن كەلگەن ادەبيەت وكىلدەرىمەن تانىسىپ, ۋاعدالاستىق جاساستىق. ەگەر مۇنداي جيىن جىل سايىن وتكىزىلسە, استانا حالىقارالىق ادەبي ورتالىققا اينالادى.
ياكۋب ومەروعلى,
تۇركيا
