ءبىلىم • 03 قازان, 2018

اباي اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەر­سيتەتى - تۇڭعىش جوعارى ءبىلىم ورداسى

7880 رەت
كورسەتىلدى
17 مين
وقۋ ءۇشىن

ەلىمىزدەگى العاشقى جو­عارى ءبىلىم ورداسى اباي اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ بۇگىنگى تاڭدا ەڭسەسى بيىك. ۋنيۆەرسيتەت العاش قۇرىلعان كەزدەن باستاپ كۇنى بۇگىنگە دەيىن باسىنان سان الۋان تاريحتى وتكىزە وتىرىپ, قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالالارى ءۇشىن بىلىكتى مامان دايارلاۋدا ەلىمىزدەگى جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ كوشىن باستاپ كەلەدى. 

اباي اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەر­سيتەتى - تۇڭعىش جوعارى ءبىلىم ورداسى

قازاق اكسر حالىق كوميس­سارلارى كەڭەسىنىڭ 1927 جىلعى 23 ناۋرىزدا قابىلداعان قاۋ­لىسى نەگىزىندە 1928 جىلعى قازاندا تۇڭعىش قازاق مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى اشىل­دى. العاشقى كەزدە ون­دا پەداگوگيكالىق, اۋىلشا­رۋا­شى­لىق جانە مەديتسينالىق فاكۋلتەتتەر قۇرۋ جوسپارلاندى. الايدا كەڭ-بايتاق قازاق ساحاراسىنداعى ساۋات­سىز­دىقتى جويۋ جونىندەگى كەزەك كۇتتىرمەس مىندەت بارىنەن بۇرىن پەداگوگ كادرلاردى قار­قىندى تۇردە دايارلاۋدى تالاپ ەتكەندىكتەن, العاشقى ۋنيۆەرسيتەتتى پەداگوگيكالىق باعىتتا اشۋدى ءومىردىڭ ءوزى ۇسىندى. تۇڭعىش جوعارى وقۋ ورنىندا اۋەلدە فيزيكا-ماتەماتيكا, جاراتىلىستانۋ جانە لينگۆيستيكا-پەداگوگيكالىق بولىمدەردەن قۇرىلعان جال­عىز عانا فاكۋلتەت بولدى. تۇڭ­عىش جوعارى وقۋ ورنى 1930 جىلدان باستاپ قازاق پە­داگوگيكالىق ينستيتۋتى (قازپي) دەپ اتالىپ, وعان 1935 جىلى ۇلى ويشىل, اقىن ابايدىڭ ەسىمى بەرىلدى. ول بۇگىندە اباي اتىنداعى قا­زاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى دەپ اتالادى. 

العاشقى كەزدەن باستاپ وقۋ ورنىندا ساپالى ماماندار دايارلاۋ ءۇشىن وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامىن بى­لىك­تى پەداگوگ-عالىمدارمەن جا­ساقتاۋ ماسەلەسى كۇن تار­تىبىنە قويىلدى. قازاق حال­قى­نىڭ اياۋلى پەرزەنتتەرى, ۇل­تىمىزدىڭ ماقتانىشتارى و.جان­دوسوۆ, س.اسفەندياروۆ, ا.بايتۇرسىنوۆ, س.سەيفۋللين, ح.دوسمۇحامەدوۆ, ءى.قابىلوۆ, ب.المانوۆ, ت.جۇرگەنوۆ ينس­تيتۋت قابىرعاسىندا ءدارىس بەرىپ, شاكىرت تاربيەلەۋگە بەل­سەنە اتسالىستى. بەلگىلى ءتىل ماماندارى ق.جۇبانوۆ, م.اۋەزوۆ, س.امانجولوۆ, م.جول­دىباەۆ, ماتەماتيك ءا.ەر­مەكوۆ جانە باسقا دا عا­لىمدارىمىز وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامىنىڭ ال­دىڭ­عى ساپىندا بولدى.

ينستيتۋت باسشىلىعى وسىن­­­داي كۇردەلى كەزەڭدە ماس­كەۋ مەن لەنينگراد ۋني­ۆەر­سيتەتتەرىنىڭ كومەگىنە سۇيەن­دى. ولار قازاق پەداگو­گيكا ينستيتۋتىنا كىتاپ قورى­مەن, وقۋ جانە ادىستەمەلىك قۇ­­­رال­­­دارىمەن, زەرتحانالىق جابدىقتارىمەن كومەكتەسىپ وتىردى. ماسكەۋدەن قازاق پە­دا­گوگيكا ينستيتۋتىندا جۇ­مىس ىستەۋ ءۇشىن ادەبيەتشى-عا­لىم ن.فاتوۆ, ماتەماتيك­ ب.كرۋگلياك, فيزيكا مامانى ۆ.ليتۆينوۆ, بيولوگيا عى­لىمدارىنىڭ دوكتورى س.لو­گي­نوۆ, ەمبريولوگ ا.زاحۆاتكين سياقتى كوپتەگەن بەلگىلى عا­لىم­دار كەلدى. سوناۋ قازان توڭ­كەرىسىنەن بۇرىن اعارتۋشىلىق ۇران تاستاپ, بۇكىل قازاق جۇرتىن ءدۇر سىلكىندىرگەن احمەت باي­تۇر­سىن ۇلى سول كەز­دىڭ وزىندە-اق حالقىم ءبىلىمدى جۇرتپەن تەڭەسسە ەكەن دەپ, جاس ۇرپاق­قا ارناپ ونەگەلى سوزدەر, وقۋلىقتار جازسا, الماتىدا تۇڭعىش قازاق ۋنيۆەرسيتەتىن اشۋعا دا جانتالاسا ۇلەس قوس­قان قايراتكەرلەرىمىزدىڭ ءبىرى بولعان. احاڭ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش جوعارى وقۋ ورنىندا ستۋدەنتتەرگە ءتىل بىلىمىنەن ءدارىس وقىدى, ءتىل جانە ادەبيەت­تەن ء«تىل – قۇرال», «ادەبيەت تانىت­قىش», جۇسىپبەك ايماۋى­توۆ «پسيحولوگيا» («جان­تانۋ»), ماعجان جۇ­ما­باەۆ «پەداگوگيكا» وقۋلىق­تارىن جازدى. 

ساكەن سەيفۋلليننىڭ قا­زاق ادەبيەتى تاريحىنان وقى­عان لەكتسيالارى دا تىڭ­داۋ­شى­لارىن ءبىلىم ايدىنىنا قانات­تاندىرا ءتۇستى. كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قاي­رات­كەر­لەرى وراز جاندوسوۆ پەن حالەل دوسمۇحامەدوۆ تە وقۋ ورنىن قالىپتاستىرۋ ىسىنە بەلسەنە اتسالىسىپ, بولاشاق مامانداردى تاربيەلەۋگە ول­شەۋسىز ۇلەس قوسقان ۇلاعاتتى ۇس­تازدار بولدى. العاشقى جو­عارى وقۋ ورنىن اشۋعا, ونى قالىپتاستىرۋعا زور ەڭبەك سىڭىر­گەن العاشقى رەكتور سان­جار اسفەندياروۆ ەسىمىن ەرەك­شە ىلتيپاتپەن اتاعان ءجون. ونىڭ قاستەرلى ەسىمى وقۋ ور­نىنىڭ تاريحىندا التىن ارىپتەرمەن جازىلدى. اراب, پارسى, اعىلشىن, فرانتسۋز تىل­دەرىن جەتىك مەڭگەرگەن, قالا بەردى وقۋ-اعارتۋ ءىسى­نىڭ قايراتكەرى, دارىندى عا­لىم, كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى س.اسفەندياروۆ ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ ۇيىمداستى­رۋ­شىلىق جۇمىسىن جان اياماي اتقاردى, العاشقى ستۋ­دەنت­تەردى قابىلدادى. وقۋ ور­نىنىڭ وقۋ-ماتەريالدىق بازاسىن قالىپتاستىرۋعا, ونى وقۋلىقپەن, وقىتۋشىلارمەن قامتاماسىز ەتۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. ول 1930 جىلى الماتى مەديتسينا ينستيتۋتىن اشۋعا دا بەلسەنە اتسالىسىپ, ونىڭ دا العاشقى رەكتورى, كەيىن رەسپۋبليكا دەنساۋلىق ساقتاۋ حالىق كوميسسارى جانە حالىق اعارتۋ كوميسسارى بولدى. وسى رەتتە قازاقتىڭ كورنەكتى اقىن-جازۋشىلارى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, بى­لىكتى مۇعالىم كادرلارى مەن عالىمدارىنىڭ ۇلكەن شو­عىرى وسى قازپي-دەن شىق­قانىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. مۇحتار اۋەزوۆ, قاجىم جۇماليەۆ, قۇدايبەرگەن جۇبانوۆ جانە ت.ب. عالىمدار وقۋ ورنىندا ۇستازدىق ەتتى. قازپي پروفەسسورلارى قا­زاقستانداعى باسقا دا جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارناپ ماماندار دايارلاۋ ىسىنە بەلسەنە اتسالىستى. العاشقى جىلداردان باستاپ ينستيتۋت باس­تاۋىش جانە ورتا مەكتەپتەردىڭ بىلىكتى ماماندارىن دايارلاپ شىعارا باستادى. ۋاقىت وتكەن سايىن ماماندار دايارلاۋ ساپاسى اناعۇرلىم جاقساردى, ستۋدەنت-شاكىرتتەردى وقىتىپ-تاربيەلەۋدىڭ ساليقالى داس­تۇر­لەرى قالىپتاستى. وقۋ ورنى عىلىمي ويدىڭ ورتالىعىنا اينالدى. ءتىل مەن ادەبيەت, تاريحقا قوسا جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنىڭ سان سالاسى بويىنشا دا العاشقى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلدى. سونىمەن وتىزىنشى جىلداردىڭ اياق كە­زىندە تاجىربيە جي­ناق­تاۋى, ماتەريالدىق-تەحني­كا­لىق بازاسىنىڭ نىعاي­تى­­لۋى, بىلىكتى عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلار قاتا­رى­نىڭ كوبەيۋى جاعىنان قازپي-ءدىڭ وقۋ-عىلىمي ور­تالىعى رەتىندەگى ءرولى ولشەۋ­سىز­ ءوستى.

ۇلى وتان سوعىسى باستال­عاندا 1941-1945 جىلدارداعى قازپي-ءدىڭ كوپتەگەن ستۋدەنت­ى مەن وقىتۋشىسى ماي­­دان­عا اتتاندى. ۇرىس دالا­سىن­­دا كورسەتكەن ەرەن ەر­لىك­­تەرى ءۇشىن قازپي-ءدىڭ وقىتۋشىلارى مەن ستۋ­دەنت­­تەرى جوعارى مەم­لە­­كەت­تىك ناگرا­دالارعا يە بول­دى. ماسكەۋدى نەمىس-فا­شيست باسقىنشىلارىنان قور­عاۋ­­داعى ەرەن ەرلىگى ءۇشىن ات­قىشتار باتالونىنىڭ ساياسي جەتەكشىسى مالىك عابدۋللين كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا يە بولدى. ءوزى باتىر, ءوزى ادەبيەتشى-عالىم مالىك عابدۋللين كەيىنىرەك قازپي-ءدى ۇزاق جىل باسقارىپ, ونىڭ دامۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان قايراتكەر. سونداي-اق قازپي-ءدىڭ بەلگىلى وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرى لەسبەك جولداسوۆ, قاناش قامزين, قۇدايبەرگەن سۇراعانوۆ, راحىمجان توقا­تاەۆ, احمەديار قۇسايىنوۆ, ءسادۋ شاكىروۆ, ەۆگەني برەۋ­سوۆ مايدانداعى جانقيارلىق ەرلىكتەرى ءۇشىن كەڭەس ودا­عى­نىڭ باتىرى اتانىپ, ومىراۋلارىنا التىن جۇلدىز تاقتى. سوعىستان كەيىنگى جىلدارى مەكتەپتەردە مۇعالىم كادرلارعا دەگەن قاجەتتىلىك كۇرت ءوستى, سوندىقتان ستۋدەنت­تەردى قابىلداۋ, اسىرەسە سىرتتاي وقۋعا قابىلداۋ سانى ەسەلەي ارتتى. ەگەر 1946 جىلى كۇندىزگى ءبولىمنىڭ ءبىرىنشى كۋرسىنا 362 ستۋدەنت قابىلدانسا, سول جىلى ينستيتۋتتى سىرتتاي 60 ادام عانا ءبىتىردى. ال 1956 جىلى كۇندىزگى بولىمگە 567 ستۋدەنت وقۋعا تۇسسە, سىرتتاي وقۋدى 594 ادام ءتامامدادى. 

اباي اتىنداعى قازپي 1978 جىلعى ءوزىنىڭ 50 جىلدىق مەرەيتويىن لايىقتى تابىس­تارمەن قارسى الدى. كورنەكتى ادەبيەت, مادەنيەت جانە عىلىم قايراتكەرلەرى س.امانجولوۆ, ح.بەكحوجين, ق.جۇماليەۆ, و.جاۋتىكوۆ, م.قاراتاەۆ, ا.ىس­قاقوۆ, ا.قالىباەۆا, س.قي­راباەۆ, ا.نۇسىپبەكوۆا, ش.ساتپاەۆا, ر.سىزدىقوۆا – وسى وقۋ ورنىنىڭ ماقتان تۇتار تۇلەكتەرى. ولار قازپي-دە ماماندار دايارلاۋ ىسىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. ءبىز بۇگىن قازاق ءبىلىم وردالارىنىڭ قارا شاڭىراعىندا ءبىلىم العان تۇلەكتەردىڭ ىشىنەن ەلىمىزدىڭ عىلىم, ءبىلىم, مادەنيەت سالالارىن دامىتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان بەلگىلى عىلىم جانە قوعام قايراتكەرلەرى م.ابدىحالىقوۆا, ت.تاجىباەۆ, ا.زاكارين, ك.ايمانوۆ, ا.سەمباەۆ, ن.ءجان­دىلدين, ب.بول­تىرى­كو­ۆا, ءا.ءشارىپوۆ, ە.مام­بەت­قازيەۆ, ءو.جانىبەكوۆ, م.اح­مە­توۆا, ا.تۇماربەكوۆا سياق­تى اعا ۇرپاق وكىلدەرىنىڭ ەسى­مىن قۇرمەتپەن اتايمىز. سەك­سە­نىن­شى جىلدارى ينستيتۋتتا جۇر­گىزىلگەن عىلىمي-زەرت­تەۋ جۇمىستارىندا حالىق­قا ءبى­لىم بەرۋ جۇيەسىندەگى كۇر­­­­دە­لى ماسەلەلەر زەرتتە­لىپ, وقۋ-ادىستە­مە­لىك كونفەرەن­تسيالار جىل سايىن وتكىزىل­دى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ال­عاش­قى­­­ جىل­دارىندا كەز­دەس­كەن­ ەكونوميكالىق قيىن­دىق­تار­عا قاراماستان, 1992 جىلى 24 قاراشادا قا­زاق­­ستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمە­تى­نىڭ شەشىمىمەن اباي اتىن­داعى قازمپۋ الماتى مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى (المۋ) بولىپ كلاسسيكالىق ۇلگى­دە قايتا قۇرىلدى.

2003 جىلى 26 قىركۇيەكتە ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ №1201 جارلىعىمەن قازاق جوعارى ءبىلىمىنىڭ قارا شاڭىراعى «اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى (قازۇپۋ)» بو­لىپ قايتا قۇرىلىپ, «ۇلت­تىق» مارتەبەنى يەلەندى. 2007 جىلى 24 قىركۇيەكتە ۋني­ۆەرسيتەت جوعارى ءبىلىم كوشباسشىلارىنىڭ وكس­فورد­تاعى سامميتىندە ( ۇلى­بريتانيا) ء«ححى عاسىر كوش­باسشىلارى» باعدارلاماسى اياسىندا «بىرىككەن ەۋروپا» جانە «ەۋروپالىق ساپا» ءتارىزدى حالىقارالىق ماراپاتتارعا يە بولدى. ال 2007 جىلى ۋنيۆەرسيتەتكە «ساپا سالا­سىن­داعى جەتىستىگى ءۇشىن» قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى پرەزي­دەنتى­نىڭ سىيلىعى, «التىن ساپا» بەلگىسى تاپسىرىلدى. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ بۇل تابىسىندا وقۋ ورنىن ءار جىلدارى باسقارعان سانجار سەيىتجاپپار ۇلى اسفەن­ديا­روۆ, بايمەن المان­ ۇلى المانوۆ, سەر­عالي ەسپەم­بەت ۇلى تولى­بە­كوۆ, حالەل مۇحامەدجان ۇلى ادىلگەرەەۆ, احمەدي ىسقاق ۇلى ىسقاقوۆ, اسقار زاكاريا ۇلى زاكارين, مالىك عابدوللا ۇلى عابدۋل­لين, جۇمابەك جۇ­نىس­بەك­ ۇلى جۇنىسبەكوۆ, قۇل­جاباي ابدى­قالىق ۇلى قا­سىموۆ, توقمۇحامەد سال­مەن­ ۇلى سادىقوۆ, سەرىك جاي­لاۋ­ ۇلى پىراليەۆ سىندى بەلگىلى عى­لىم, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ ۇلەسى زور. 

بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەت ۇجى­مى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازىرگى تاڭداعى ءبىلىم ساياساتى مەن العا قويعان مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جۇمىلا ەڭبەك ەتۋدە. وسى ورايدا ايتا كەتۋ كەرەك, ءبىزدىڭ ۋنيۆەر­سي­تەت ءوزىنىڭ ستاتۋسىنا ساي ء«بىلىم», «گۋمانيتارلىق عى­لىمدار», «جاراتىلىستانۋ عى­لىمدارى», «تەحنيكالىق عىلىمدار جانە تەحنولوگيالار», «الەۋمەتتىك عىلىمدار جانە بيزنەس», «ونەر», «قۇ­قىقتانۋ» ماماندىقتارى بو­يىنشا جوعارى جانە جو­عارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ءىرى عىلىم جانە ءبىلىم ورتالىعى. سونىمەن بىرگە الەۋمەتتىك جانە گۋماني­تارلىق عىلىمدار بويىنشا حالىقارالىق قا­تى­ناستار جانە قۇقىقتانۋ, ەكو­نوميكا جانە بيزنەس, پە­داگوگيكالىق ءبىلىم بەرۋ سا­لالارىندا عىلىمي-پەدا­گو­گيكالىق كادرلار دايىنداي­تىن كوپ سالالى ورتالىق. بۇ­گىنگى تاڭدا 135 ماماندىق بويىنشا ءبىلىم بەرەدى. وسى تۇستا بىلتىردان باس­تاپ وقۋ­ ورنىندا جاڭا ۇيىم­داس­تىرۋ قۇرىلىمى ەنگى­زىل­­گەنىن تىلگە تيەك ەتسەك ورىن­دى. بۇگىندە ۋني­ۆەر­سي­تەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ قىز­مە­تىن مامانداندىرىلعان 7 وقۋ ينستيتۋتى ىسكە اسىرادى. اتاپ ايتساق, ولار – پەدا­گو­گيكا جانە پسيحولوگيا; ماتەماتيكا, فيزيكا جانە ين­فورماتيكا; فيلولوگيا جانە كوپتىلدى ءبىلىم بەرۋ; ونەر, مادەنيەت جانە سپورت; جا­را­تىلىستانۋ جانە گەوگرافيا; تاريح جانە قۇقىق; «سوربوننا-قازاقستان» ينستيتۋتتارى مەن شەتەلدىك ازاماتتارعا ارنالعان جانە جوعارى وقۋ ورنىنا دەيىنگى دايىندىق فاكۋلتەتى. ۋني­­ۆەرسيتەتتە ما­مان دايىنداۋ باعىتتارى بويىنشا 36 كافەدرا, سونىمەن قاتار 4 جالپى ۋنيۆەرسيتەتتىك كافەدرا – اسكەري كافەدرا, دە­نەشىنىقتىرۋ جانە سپورت كافەدراسى, پەداگوگيكا كافەدراسى, ساياساتتانۋ جانە الەۋ­مەت­تىك-فيلوسوفيالىق پان­دەر كافەدراسى جۇمىس ىس­تەيدى. عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن عىلىمي ورتالىقتار عىلىمي يننوۆاتسيالىق پاركى (عيپ) بولىپ قايتا قۇرىلدى. سونداي-اق بىرنەشە جاڭا قۇرىلىمدىق بولىمشەلەردى اشىپ, جۇيەگە قويدىق. مى­سا­لى, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جانە قاشىقتىقتان وقىتۋ ور­تالىعى, ستۋدەنتتەرگە تسيفر­لى قىزمەت كورسەتەتىن «شا­پا­عات» ورتالىعى, ءبىلىمدى اق­پاراتتاندىرۋ ماسەلەلەرى جانە ءبىلىم تەحنولوگيالارى حالىقارالىق عىلىمي زەرت­حاناسى, قازاقستان حالقى اس­سامبلەياسى كافەدراسى, قار­جى­لىق تالداۋ ءبولىمى, ۋنيۆەرسيتەت بيۋدجەتىن جوسپارلاۋ جانە ونىڭ ورىندالۋىن باقىلايتىن بيۋدجەت كوميتەتى قۇرىلدى. ۋنيۆەرسيتەتتە 8 ديس­­سەرتاتسيالىق كەڭەس, جاس عا­لىمدار كەڭەسى, يۋنەسكو پەدا­گوگيكاسى كافەدراسى, عى­لىمي كىتاپحانا جانە «ۇلاعات» باسپاسى جۇمىس ىستەيدى. اباي اتىن­داعى قازۇپۋ الەم­دەگى ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر قا­تا­رىندا جىل سايىن ءوز پوزيتسياسىن جاقسارتىپ كەلەدى.     

QS World University Rankings الەمدىك رەيتينگىندە 2018 جىل­­دىڭ قورىتىندىسى بو­يىن­شا ۋنيۆەرسيتەت 481-ورىندى يەلەندى (2017 جىلى – 491- ورىن).

2018 جىلى Emerging Europe&Central Asia ەۋروپا مەن ورتالىق ازيانىڭ دامىپ كەلە جاتقان 30 ەلىندەگى 200 ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىندا 86-ورىندا تۇر­سا (2017 جىلى – 91-ورىن), رەس­پۋبليكانىڭ پەداگو­گي­كالىق جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا كوش باستاپ كەلەدى. ءبىلىم سالاسىنداعى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ جو­نىندەگى قازاقستان تاۋەل­سىز اگەنتتىگىنىڭ باس رەيتين­گىن­دە پەداگوگيكالىق مامان­دىق­تارعا ارنالعان 32 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ۇزدىك ۇشتىككە ەندى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 51 وقۋ باعدارلاماسى حالىقارالىق جانە ۇلتتىق اككرەديتاتسيادان ءوتتى.

اباي اتىنداعى قازاق ۇلت­­تىق پەداگوگيكالىق ۋني­ۆەر­­­سيتەتى ەرەكشە مارتە­بە­سى بار ەلىمىزدىڭ جەتەكشى پەدا­گوگيكالىق جوعارى وقۋ ورنى رەتىندە ەلىمىزدە پەدا­گو­­گيكالىق كادرلاردى دا­يىنداۋدى وقۋ-ادىستەمەلىك جانە عىلىمي-ادىستەمەلىك قام­تاماسىز ەتۋ ورتالىعى بو­لىپ تابىلادى. شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن بىرگە دايىن­دال­عان پەداگوگيكالىق ما­مان­دىقتار بويىنشا جاڭا ۇلگىدەگى وقۋ باعدارلامالارىن ەنگىزۋ جۇمىستارى جولعا قويىلعان. كوپتىلدى ءبىلىم بەرۋگە باعىتتالعان كەمبريدج, ساسسەكس ۋنيۆەرسيتەتتەرى عا­لىم­دارىمەن جانە ەلى­مىز­­­دىڭ پەداگوگيكالىق جوو-لارىمەن, مەكتەپ ۇستازدارىمەن بىرگە فيزيكا, ينفور­ماتيكا, حيميا, بيولوگيا ماماندىقتارىن اعىلشىن تىلىندە وقىتۋعا ارنالعان وقۋ باعدارلامالارى ازىرلەندى. 

ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وسى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن وقۋ-ادىستەمەلىك قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 19 وقۋلىق اعىلشىن تىلىندە دايىندالدى. ۋنيۆەر­سي­تەتتە باكالاۆريات, ماگيس­تراتۋرا جانە دوكتورانتۋرادا 13 ماماندىقتى اعىلشىن تىلىندە وقىتۋ قولعا الىندى. وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى وقۋ­لىقتاردىڭ 85 پايىزىن ءبىز­دىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ عا­لىمدارى جازعانىن اتاپ وت­كەنىم ءجون سياقتى.

وقۋ ورنى قىزمەتىندە حا­لىقارالىق ىنتىماقتاستىق ماڭىزدى ورىن الادى. بۇ­گىنگى تاڭدا اباي اتىن­دا­عى ۋنيۆەرسيتەت 11 حالىق­ارا­لىق ۇيىمدارعا, اسسوتسيا­تسيا­لار­عا مۇشە. الەمنىڭ 23 مەم­لەكەتىندەگى شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن بىرلەسكەن جۇ­مىستار بويىنشا 130 كە­لىسىمشارت, مەموراندۋم­ جا­سالدى. 2014 جىلعى قىر­كۇيەك­تە فرانتسيانىڭ 800 جىلدان استام تاريحى بار سوربوننا-پاريج سيتي ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى «سور­بون­نا-قازاقستان» ينستيتۋتى اشىلعانى ۋنيۆەرسيتەت ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعا بولدى. بۇل – پاريج سوربونناسىنىڭ الەمدەگى ەكىنشى, ال ورتالىق ازياداعى ءبىرىنشى فيليالى. ۋنيۆەرسيتەتتە جالپى سانى 790 پروفەسسور-وقىتۋشى ءدارىس وقيدى. عىلىمي دارەجەسى مەن اتاعى بارلار – 528 ادام, ونىڭ 134 عىلىم دوكتورى, پروفەسسور, 349 عىلىم كانديداتى, دوتسەنت جانە 45 PhD دوكتورى ەڭبەك ەتەدى. سونداي-اق بىزدە 14 ۇعا اكادەميكتەرى مەن كوررەسپوندەنت-مۇشەلەرى, 45 باسقا دا قوعامدىق اكادەميا­لاردىڭ اكادەميكتەرى قىزمەت ىستەيدى. 

اباي اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەر­سي­تەتى ءوز بولاشاعىن زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى رەتىندە دا­مىتۋ باعدارىن قولعا الۋ­دا. ۋنيۆەرسيتەتتە عىلى­مي زەرتتەۋلەردىڭ باسىم با­عىت­تارى انىقتالعان. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ء«تور­تىن­شى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا­ جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» جول­داۋى مەن «بولاشاققا باع­دار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باع­دار­لامالىق ماقالاسىنان تۋىن­دايتىن مىندەتتەر, ءۇش ءتىل­دى ءبىلىم بەرۋ, قازاق ءتىلىن لا­تىن الىپبيىنە كوشىرۋ ما­سەلەلەرىنە بايلانىستى قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ مىندەتتەرى, «تسيفرلى قازاقستان» جانە اقپاراتتىق-كومپيۋتەرلىك 3D-­­­­تەحنولوگيالار نەگىزىندە جاڭا ءبىلىم رەسۋرستارى بويىن­شا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق «تسيفرلى ۋنيۆەرسيتەت», «يننوۆاتسيالىق ۋنيۆەرسيتەت», «الەۋمەتتى جاۋاپتى ۋنيۆەرسيتەت», «جالپىعا قولجەتىمدى اشىق ۋنيۆەرسيتەت», ينفراقۇرىلىمى بو­يىنشا «جايلى ۋنيۆەرسي­تەت», مۇعالىمدەر مەن وقى­تۋ­شىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ار­تىرۋدىڭ كوشباسشىسى سياق­تى مارتەبەلەرگە قولجەت­كىزۋ ءۇشىن كۇرەسۋدە. ۋني­ۆەر­سيتەت ستراتەگياسىنىڭ باس­تى ماقساتى – ەڭ وزىق ادىس­تەر مەن باعدارلامالار نە­گىزىندە ءححى عاسىر پەداگوگ­تەرىن دايارلاۋ, تاياۋ جىلدارى ءبىلىم الۋشىلار سانىن 10 مىڭعا جەتكىزۋ, شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن بىرلەسە وتىرىپ, پەداگوگيكالىق ما­مان­دىقتار بويىنشا 15-تەن­ اسا «قوس ديپلومدىق» ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ەنگىزۋ, بىزدە وقيتىن شەتەلدىك ستۋدەنتتەردىڭ ۇلەسىن 5 پروتسەنتكە كوتەرۋ جانە QS World University Rankings الەمدىك رەيتينگىسى بويىنشا 450-ورىن­عا كوتەرىلۋ. 

جالپى, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبى­لىم مەن تاربيە جونىندەگى اتقارىپ جاتقان ءىس-قىزمەتى وراسان. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تاريحى تەرەڭ, بولاشاعى ەرەن دەيتىن بولساق, سول تاريحتىڭ باستاۋىندا تۇرعان الاش قاي­راتكەرلەرىن دە ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى ءبىر ءسات ەستەن شىعارعان ەمەس. قاسيەتتى قا­را شاڭىراقتىڭ سان قيلى تاريحىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قالىپتاسىپ, دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان, كورگەنى مەن تۇيگەنى مول تاجىريبەلى باسشىلار مەن قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. مۇنىڭ ءبارى كەلەشەك ۇرپاقتىڭ كەمەل تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا جارقىن جول اشاتىن ونەگەلى تاربيە قۇرالدارى.

تاكير بالىقباەۆ,

اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق  پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ  دوكتورى, پروفەسسور

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار