بۇل كونفەرەنتسيا اسا ماڭىزدى عىلىمي باسقوسۋ بولعاندىقتان كۋرچاتوۆ قالاسىندا ەكى جىلدا ءبىر رەت قانا وتكىزىلەدى. العاشقى كونفەرەنتسيا 2010 جىلى باستالعان بولاتىن. بيىلعى جىلعى كونفەرەنتسيا قر ۇياو رمك «اتوم ەنەرگياسى ينستيتۋتى» فيليالىنىڭ 60 جىلدىعىنا جانە قر ۇياو رمك «رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك جانە ەكولوگيا ينستيتۋتى» فيليالىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالىپ وتىر.
قر ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى, عالىم ەرلان باتىربەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, VIII حالىقارالىق كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا رەسەي, جاپونيا, فرانتسيا, قىتاي, بەلورۋس, ۋكراينا, گەرمانيا, چەحيا, ۆەنگريا جانە تاعى باسقا الەمنىڭ وننان استام ەلىنەن كەلگەن 100-گە جۋىق عالىمدار مەن ماماندار قاتىسۋدا. كونفەرەنتسياعا 150-دەن استام بايانداما ۇسىنىلىپ, ولار ەكى عىلىمي سەكتسيانىڭ پلەنارلىق جانە سەكتسيالىق وتىرىستارىندا تىڭدالدى. باياندامالار رادياتسيالىق ەكولوگيا جانە مەديتسينا, رادياتسيالىق قاۋىپتى وبەكتىلەر مەن اۋماقتارداعى راديوەكولوگيالىق قاۋىپ-قاتەردى ازايتۋ تەحنولوگياسى, راديواكتيۆتى قالدىقتارمەن جۇمىس ىستەۋ, سول سياقتى راديوەكولوگياداعى فيزيكا-حيميالىق ادىستەر مەن دوزيمەتريا سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە ارنالعان.
ال يادرولىق زەرتتەۋ قوندىرعىلارى عىلىمي سەكتسياسىندا اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى جانە تاراتپاۋ پروبلەمالارى جونىندەگى, سونداي-اق زاماناۋي ەنەرگەتيكانىڭ پەرسپەكتيۆالىق فۋنكتسيونالدىق ماتەريالدارى, رادياتسيالىق ماتەريالتانۋ جانە قاتتى دەنە فيزيكاسى ماسەلەلەرى جونىندەگى زەرتتەۋلەر عىلىمي تالقىلانۋ ورتاسىنا سالىندى. كونفەرەنتسيا جۇمىسى ءۇش كۇنگە سوزىلدى. باعدارلاما شەڭبەرىندە سەمەي سىناق پوليگونى مۇراجايىنا, «تاجىريبە الاڭى» وبەكتىسىنە جانە «اتوم كولىنە» ەكسكۋرسيالار ۇيىمداستىرىلىپ, سونداي-اق قر ۇياو زەرتتەۋ بازاسىندا دا بولىپ قايتتى.
قر ۇياو رمك «اتوم ەنەرگياسى ينستيتۋتى» فيليالى مەن قر ۇياو رمك «رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك جانە ەكولوگيا ينستيتۋتى» فيليالدارى وزدەرىنىڭ مەرەيتويلارىنا ەرەكشە دايىندىقپەن كەلگەن ەكەن. ماسەلەن, اتوم ەنەرگياسى ينستيتۋتى بن-350 جوعارى جىلدامدىقتاعى نەيتروندار رەاكتورىن شىعارۋعا بەلسەنە ۇلەس قوسقان. بۇل قازاقستاندىق توكاماك كتم ءۇشىن اسا ماڭىزدى. تەرمويادرولىق راديواكتيۆتى قالدىقتاردى جويۋعا كومەكتەسەدى. ال رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك جانە ەكولوگيا ينستيتۋتىنداعى وقۋ-اقپاراتتىق ورتالىعىنىڭ جەتەشىسى يۋري ستريلچۋكتىڭ ايتۋىنشا, 2021 جىلى سەمەي پوليگونىنىڭ لاستانعان جەرلەرىن ولار تولىقتاي اياقتاۋعا تىرىسۋدا.
ءبىز كەشەندى تەكسەرۋ ارقىلى اۋىلشارۋاشىلىعىنا جارامدى جەرلەردى تولىق قايتارامىز,-دەدى يۋري ستريلچۋك,-ال بىراق 2 مىڭ شارشى شاقىرىمداعى جەرلەر مۇلدە جارامىز, قاۋىپتى بولعاندىقتان, ول جەرلەردى پايدالانۋعا قازىردەن باستاپ تيىم سالماقپىز. سەبەبى وسى قاۋىپتى جەرلەردە يادرولىق قارۋلار سىنالعاندىقتان, رادياتسيالىق فون وتە جوعارى. دەسەك تە, راديواكتيۆتىلىكتەرى شامالى دەپ انىقتالعان جەرلەر دە بار. بۇل تۇستاردا راديونۋكليد مولشەرى قازاقستاندا بەلگىلەنگەن قالپىنان اسپايدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, پوليگون جەرىنىڭ جارامدىسىن اۋىلشارۋاشىلىعىنا قايتارىپ, ءبىراز جەرىنەن پايدالى قازبالار قازىپ الۋعا بولادى.
پوليگون – بۇل قازاقستان عالىمدارىنا ۇزاق جىلدار بويى قورشاعان ورتانىڭ رادياتسويالىق زەرتتەلۋىنە ىقپال ەتەتىن تاجىريبە الاڭى ەكەندىگىن دە ۇمىتپاعان ءجون.وسى ايتىلعان ماسەلەلەرگە وراي, يادرولىق زەرتتەۋ قوندىرعىلارى, رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك, اتوم قارۋىن تاراتپاۋ جانە اتوم ەنەرگەتيكاسىن بەيبىت تۇردە پايدالانۋ تۋرالى دا تالقىلىندى.
راۋشان قابجانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
كۋرچاتوۆ قالاسى
