بۇل ارينە, ءوڭىر باسشىسى التاي كولگىنوۆتىڭ بۇعان دەيىنگى جاساعان بارىس-كەلىس كەلىسىمشارتتارىنىڭ ناتيجەسى. وسىعان وراي باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمدىگىندە تاتارستان دەلەگاتسياسى مەن باتىسقازاقستاندىق كاسىپكەرلەر اراسىندا ىسكەرلىك كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلدى.
– قازاقستان-رەسەي قارىم-قاتىناسى اۋەلدەن-اق ستراتەگيالىق باسىمدىققا يە. رەسەي فەدەراتسياسى – قازاقستاننىڭ اسا ءىرى ساۋدا ارىپتەسى. سونىڭ ىشىندە تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلەسى قوماقتى. قازاقستان مەن تاتارستاننىڭ وزگە وڭىرلەردەن گورى گەوگرافيالىق تا, تاريحي دا جاقىندىعى بۇگىندە ەكونوميكالىق, مادەني جانە قوعامدىق-ساياسي ارىپتەستىكتىڭ ءار سالاسىندا ايقىن كورىنەدى. جىل سايىن ەكى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وڭىرارالىق فورۋم ءوتىپ كەلەدى. وتكەن جىلى مۇنداي كەزدەسۋ چەليابينسك قالاسىندا وتسە, بيىل مارتەبەلى مەيمانداردى پەتروپاۆل قالاسى قابىلدايدى. بيىلعى كەزدەسۋدىڭ تاقىرىبى ەكى ەلدىڭ تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا ارنالماق. بۇل سالادا ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ دە الەۋەتى وتە ۇلكەن. اسىرەسە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ءتۋريزمى بويىنشا ءبىزدىڭ ءوڭىر قازاقستاندا الدىڭعى قاتاردا. باتىس قازاقستان وبلىستىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ءتۋريزمى جانە ەكولوگيا ورتالىعى يۋنەسكو كلۋبى مارتەبەلى ستاتۋسىنا يە بولدى, – دەپ اتاپ ءوتتى ءوڭىر باسشىسى التاي كولگىنوۆ.
تاتارستان رەسپۋبليكاسى دەلەگاتسياسى قۇرامىندا تاتارستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ۆاسيل شايحرازيەۆ, مادەنيەت ءمينيسترى يرادا ايۋپوۆا, تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۋريزم بويىنشا مەملەكەتتىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى سەرگەي يۆانوۆ جانە باسقا لاۋازىمدى باسشىلار كەلگەن ەكەن.
– ەكى ەل اراسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ مۋنيتسيپالدىق دەڭگەيدە باستاۋ العانىنا قۋانىشتىمىن. ءبىز ارىپتەستىكتىڭ بىرنەشە باعىتىن ۇسىنىپ وتىرمىز – مادەنيەت, ءبىلىم سالاسى, تۋريستىك باعىت, ۇلتتىق جانە عىلىمي-زەرتتەۋ ىزدەنىستەرى. جاقىن كۇندەرى تاتارستان رەسپۋبليكاسىنا ورال قالاسىنان ءتۋريزمدى دامىتۋ بويىنشا دەلەگاتسيا كەلەدى. ءبىز قازاقستان جاعىنىڭ ينۆەستورلارمەن جۇمىس ىستەۋ, بالالار مەن جاستار ءتۋريزمىن ۇيىمداستىرۋ جانە دامىتۋ تاجىريبەسىن زەرتتەپ كورمەكپىز. سونداي-اق ەكى جاقتىڭ دا مۇددەسىنە ساي, بىرگە قىزمەت ەتۋگە بولاتىن قىزىقتى جوبالارىمىزدى الا كەلدىك, – دەيدى ءوز سوزىندە تاتارستان پرەزيدەنتى ر.ميننيحانوۆ.
ەكى جاقتى ىسكەرلىك كەزدەسۋدىڭ ناتيجەسىندە ەڭ الدىمەن ساۋدا-ەكونوميكا سالاسىنداعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسى ءسوز بولدى.
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاتارستاننىڭ ەڭ ۇلكەن ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەرىنىڭ ءبىرى. 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكىجاقتى سىرتقى ساۋدا اينالىمى 700 ملن اقش دوللارىنان اسىپ كەتتى. ال بيىلعى العاشقى توقساننىڭ قورىتىندىسىن قاراساق, تاتار-قازاق ساۋدا اينالىمى وتكەن جىلعىدان 67%-كە ارتىپ, 400 ملن اقش دوللارىنا جەتىپتى. ءبىز مۇنداي جاقىن ارىپتەستىكتى ودان ءارى دامىتىپ, قوس رەسپۋبليكا اراسىنداعى سىرتقى ساۋدا اينالىمىن 1 ملن اقش دوللارىنا جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز, – دەپ اتاپ ءوتتى تاتارستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ۆاسيل شايحرازيەۆ.
ورالداعى كەزدەسۋ بارىسىندا «كاzakh Invest» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مارات ءبىرىمجانوۆ ءوڭىردى ينۆەستيتسيالاۋ باعدارلاماسىمەن تانىستىرىپ, باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى ينۆەستجوبالاردىڭ نەگىزگى جۇمىس كەزەڭدەرى تۋرالى ايتىپ بەردى.
جينالعاندار تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۋريزم بويىنشا مەملەكەتتىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى سەرگەي يۆانوۆ ۇسىنعان بەينەروليكتى تاماشالادى. وندا تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۋريزم سالاسى بويىنشا ەڭ قىزىقتى نىساندارى, ەلەۋلى شارالار تۋرالى اقپارات بەرىلگەن.
باتىس قازاقستان وبلىستىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ءتۋريزمى جانە ەكولوگيا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ۆيكتور ءفوميننىڭ بايانداماسىن مەيماندار قىزىعا تىڭدادى.
ىسكەرلىك كەزدەسۋ بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق, الەۋمەتتىك جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالاردا ارىپتەستىك ماقساتىندا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تاسقالا اۋدانى جانە تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكتانىش اۋدانى باسشىلارى مەموراندۋمعا قول قويدى. باتىس قازاقستان وبلىستىق اقپاراتتاندىرۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ جانە ارحيۆتەر باسقارماسى مەن «گراديەنت كيلبي» كومپانياسى اراسىندا نيەتتەمە حاتتاماسى جاسالدى. سونداي-اق «ورال «زەنيت» زاۋىتى» اق مەن «اك بارس» كەمەجاساۋ كورپوراتسياسى» اق اراسىندا ارىپتەستىك جونىندە مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, قازاق پەن تاتار حالقىنىڭ اراسىنداعى باۋىرلاستىق اسىرەسە ورال قالاسىندا ايقىن كورىنىس تاپقان. تاتار حالقىنىڭ كلاسسيك اقىنى عابدوللا توقاي 9 جاسىندا ورال قالاسىنا كەلىپ, قازاق جەرىندە اقىن بولىپ قالىپتاسقان ەدى. وسى جەردە مەدرەسەدە وقىپ, ءباسپاسوز جۇمىسىنا ارالاستى, قوعام قايراتكەرىنە اينالدى. نەبارى 27 جاسىندا ومىردەن وتكەن اقىننىڭ سانالى عۇمىرى ورالمەن تىكەلەي بايلانىستى. ءدال وسى تاريحتىڭ ءوزى قازاق پەن تاتار ادەبيەتىن دە جاقىنداستىرا تۇسكەن. حح عاسىردىڭ باسىندا عابدوللا توقاي شىعارماشىلىعى قازاق قالامگەرلەرىنە قالاي اسەر ەتكەنىن جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆ ء«ومىر مەكتەبى» تريلوگياسىندا ادەمى سۋرەتتەيدى.
بۇگىندە ورال قالاسىندا عابدوللا توقايدىڭ مۋزەيى, XIX عاسىردىڭ 70-جىلدارى سالىنىپ, تاتار حالقىنىڭ پروگرەسسيۆتى وكىلدەرى قىزمەت ەتكەن «قىزىل مەشىت» جۇمىس ىستەپ تۇر. 1895-1905 جىلدارى ع.توقاي وقىعان بۇرىنعى مەدرەسەنىڭ عيماراتى دا ساقتالعان. رۋستام ميننيحانوۆ باستاعان مەيماندار وسى تاريحي عيماراتتاردى ارالاپ كورىپ, عابدوللا توقاي ەسكەرتكىشىنە گۇل شوعىن قويدى. بۇدان كەيىن تاتارستاندىق دەلەگاتسيا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دوستىق ۇيىندەگى تاتار دياسپوراسىمەن جانە وبلىستاعى ەتنو-مادەني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستى. ال تاتار حالقىنىڭ ۇلتتىق مەيرامى «سابانتۋي» مەرەكەسىندە تاتارلاردىڭ ۇلتتىق «بەل كۇرەسىنەن» جەڭىمپاز بولعان قوستانايلىق تالعات جيەنتاەۆ تاتارستان پرەزيدەنتى رۋستام ميننيحانوۆتىڭ قولىنان سۋ جاڭا اۆتوكولىكتىڭ كىلتىن الدى. تاعى ءبىر اۆتوكولىك قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تاتار ەتنومادەني ورتالىعىنا تابىس ەتىلدى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
