جازۋشى سوعىستىڭ بارىسىن بايانداپ, مايدان دالاسىن, ونداعى قان توگىستى جازۋى مۇمكىن. الايدا مايداندا تولارساقتان قان كەشكەن جاۋىنگەردىڭ ءومىرىن جازۋ شەبەرلىكتى قاجەت ەتەتىن ۇلكەن سىن.
سوعىس تاقىرىبىن باسقا قىرىنان جازۋعا دا بولادى. ول – سوعىستىڭ زاردابىن, ادام بالاسىنا كەلتىرگەن زيانىن جازۋ. دەمەك جازۋشى ءۇشىن تاقىرىپ تاڭداۋ عانا ەمەس, سول تاڭداعان تاقىرىبىنا قاي قىرىنان كەلۋ دە اسا ماڭىزدى.
جازۋشى اكىم ءتارازيدىڭ «اقبەردىنىڭ اۋلاسىندا» اساتال ستانساسىنداعى اقبەردىنىڭ قوراسىن مەكەندەگەن بىرنەشە وتباسىنىڭ تىرشىلىگى ءسوز بولادى. سوعىس جىلدارىنداعى اۋىل ءومىرى, اۋىل ادامدارىنىڭ قارىم-قاتىناسى, اۋىل بالالارىنىڭ قالاي تەز ەر جەتىپ, ەڭبەككە ارالاسقانى ايتىلادى. اقبەردىنىڭ اۋلاسى سان قيلى تاعدىرلار توعىسقان قيامەتتىڭ قىل كوپىرى.
حيكاياتتا اۆتور تاقىرىپقا ۆەرتيكال باعىتپەن كەلگەن جانە سونىسى وتە ءساتتى بولعان. سەبەبى جازۋشى سوعىستى كورمەگەن. ءوزى كورمەگەن سوعىستى گوريزونتالدى سۋرەتتەۋ اۆتورعا ۇلكەن ابىروي بەرمەس ەدى. مايدانداعى جاۋىنگەر ءومىرىن جازعان بولسا حيكايات مۇنداي ءساتتى شىعا ما, جوق پا؟ ول جاعى بەلگىسىز. ءبىز وقىپ وتىرعان شىعارما شىنشىلدىعىمەن ۇتىپ تۇر.
اقبەردىنىڭ اۋلاسىندا ءار قيلى تاعدىرلار توعىسادى. كۇيەۋى سوعىسقا كەتكەن ءتىرى جەسىر اقىليما, جاستايىنان اۋىر ازاپ كورگەن بۋراش. بايى سوتتالعان, نە ەسكى قوعامدا راقات كورمەگەن, نە جاڭا قوعام ماڭدايىنان سيپاماعان رابيعا. سوعىستان دەمالىسقا كەلگەن احات پەن نيكولاي, ەل سوعىستىڭ تاقسىرەتىن تارتىپ جاتقاندا تويىمسىز ءناپسىنىڭ قامىن ويلاپ جۇرگەن قۇمار. بۇل كۇندە تۇعىردان تۇسكەن كەشەگى زاماننىڭ باتىرى اقبەردى. ماشينيست ماپار مەن ونىڭ ءىنىسى ءالىم. كەڭەس زامانىنىڭ عاشىقتارى – شۋرا مەن ءجادىل. بىرەۋلەرى كۇنكورىس قامىن ويلاپ جانتالاسۋدا, بىرەۋلەرى وكىمەتتىڭ قىزمەتىن ويلاپ جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەيدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ بىرەۋلەرى ماحاببات بايلاسىپ, بىرەۋلەرى ازعىندىق جاساپ جۇرەدى. جايشىلىقتا بولسا ءبىرىن-ءبىرى ماڭىنا جولاتپاس ەدى. ءبارىنىڭ باسىن ءبىر قازانعا سىيعىزعان – سوعىس.
ەندى سول اۋلادا توعىسقان تاعدىرلارعا جەكە-جەكە نازار اۋدارىپ تالداۋ جاساپ كورەيىك.
ءۇي يەسى اقبەردى – كونەنىڭ كوزى, قارت باتىر. بۇل كۇندە اتتان تۇسكەن اۋىل يەسى دەگەن اتى عانا, قولىنان بيلىك كەتكەن كىسى. مىنا قوعامعا جات, بولىپ جاتقان جاڭالىقتار كوكىرەگىنە قونبايدى. ءتىپتى سوعىستىڭ ءوزى وعان وتىرىك سياقتى. مۇنداي ۇزاققا سوزىلعان سوعىستى كورگەن ەمەس, سوعىستا ءبىر جاعى جەڭىپ قۋاتىن, ءبىر جاعى جەڭىلىپ قاشاتىن, سونىمەن سوعىس اياقتايتىن. ال مىناۋ باسى بار, اياعى سوزىلعان بىردەمە باتىرعا مۇلدە تۇسىنىكسىز. حيكاياتتا ونىڭ جاساعان ەرلىگى ايتىلمايدى. باتىر بولعانى عانا اۋىزعا الىنادى. «قارتايىپ وتىرعان شالدى جاسىندا باتىر ەدى دەپ اۋىزعا الۋدىڭ نە كەرەگى بار؟» – دەيتىن بولارسىزدار. سىرتتاي قاراساڭىز, بۇل ورىندى سۇراق. دەي تۇرعانمەن, ءبىز حيكاياتقا سىرتتاي قارامايمىز عوي.
وسى جەردە اۆتوردىڭ جازۋ ماشىعىنداعى ءبىر ەرەكشەلىككە كوڭىل بولگىم كەلەدى. ءا.تارازي ەركىن ويدىڭ جازۋشىسى. اتالمىش حيكاياتتا اۆتور وقىرمانعا ءوز ويىن, ءوز كوزقاراسىن تىقپالاماعان. ءومىردىڭ ءوزى قانداي بولسا, بۇل شىعارما دا سونداي. بىردە تۇسىنىكتى, بىردە تۇسىنىكسىز. ومىردە باتىر ەكەنىن بىلمەيتىن قارتتار بولۋى مۇمكىن بە؟ بۇعان «ابدەن مۇمكىن» دەپ قانا جاۋاپ بەرۋگە بولادى. اقبەردى دە سونداي قارتتىڭ ءبىرى. الايدا بۇل دا سىرتتاي قاراعاندا كوزگە تۇسەتىن كورىنىس. اۆتور ومىردە كوپ كەزدەسەتىن وسى بولمىستى وڭدەمەي-اق, ءوز قالىبىمەن كەرەككە جاراتقان. سونىڭ ارقاسىندا اقبەردى وبرازى حيكاياتتا ەڭ ءبىر ءماندى ماسەلەنىڭ شەشىمىن كورسەتىپ تۇر. قارت باتىر اقبەردىنى كەڭەس وكىمەتى الاقانىنا سالىپ وتىرسا, ول سەنىمسىز بولار ەدى. باتىردىڭ اساتال ستانساسىنىڭ شەتكى كوشەسىندە قورادان شىقپايتىن كۇيدە تىرلىك كەشۋى كوپ نارسەنىڭ بەتىن اشىپ تۇرعان جوق پا؟ ول زاماندا قازاقتىڭ ەلىم دەپ ەڭىرەگەن نەبىر بوزداقتارى ەسكەرۋسىز قالعانى بەلگىلى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە ەسكەرۋسىز قالعان اقبەردى باتىر ەمەس, كەڭەستىك يدەياعا باس يمەگەن ۇلتتىق رۋح. قازاقتىڭ بولمىسى. «بولات شىبىقتىڭ ەكى ۇشى» دەپ اتالاتىن بولىمنەن مۇنى انىق كورۋگە بولادى. قانشا ەسكەرۋسىز قالىپ, قاعاجۋ كورسە دە قازاق رۋحى ولمەگەن. اقبەردى كونە زاماننىڭ, بۋراش جاڭا زاماننىڭ ادامى. سوعان قاراماي, ەكەۋى ءتىل تابىسىپ, جاقىن بولىپ كەتەدى. «سول كۇننەن باستاپ اقبەردىنىڭ بار بولمىس-تىرلىگى بۋراشقا قاراپ قالعان. جاس اراسى الشاق ەكى جان اسىل بولاتتىڭ ەكى باسىنداي ءيىلىپ كەلىپ تابىسقان». حالىقتىڭ رۋحىنا بالتا شاپقان كەڭەستىك كەزەڭنىڭ قاتىگەزدىگى سول رۋحتىڭ تاريحي تامىرىنان ءنار الىپ كوكتەۋىنە كەدەرگى بولا المادى. قازاقى قايسارلىقتى شىڭداي ءتۇستى. ادام تەگىنەن اينىمايدى, قاشاندا ءوز بولمىسىن تاپپاي قويمايدى. بالانىڭ اقبەردىگە جاقىندىعى, بىلمەگەنىن سودان سۇرايتىنى, ايتقانىنا ءشۇباسىز سەنەتىنى سودان. اقبەردى مەن بۋراشتى تابىستىرعان كەڭەستىك ءومىر, انىعىن ايتقاندا, سوعىس.
بۋراش ءوز زامانىنىڭ بالاسى. وندا يدەال قاسيەتتەر جوق. بار بولعانى ءوز جاسىنان بۇرىن ەر جەتكەن قاتىگەز زاماننىڭ ۇرپاعى عانا. قيىنشىلىق ادامدى تەز ەسەيتەدى. شاڭقاراقشىعا كەلگەن سوڭ بۋراش تاڭسارىدەن تۇرىپ نان اكەلەدى, كەشكە مال جايعاسادى,توسەككە باسى تيەر-تيمەستە ۇيقىعا كەتەدى. مۇنى قالىپتى جاعداي دەۋگە كەلمەيدى. جەتى جاستاعى بالانىڭ ىستەيتىن ءىسى ەمەس. ۋاقىتتىڭ بۋراشتىڭ يىعىنا سالعان سالماعى. سوعىستىڭ تاقسىرەتى.
ءالىمنىڭ ءتىرى جەسىر جەڭگەسى رابيعانىڭ ءومىرى تىپتەن كۇردەلى. كۇيەۋى كارىم 20-جىلداردا بولىس بولعان. قازىر سوتتالىپ كەتكەن ءولى, ءتىرىسى بەلگىسىز. رابيعا جاستايىنان زورلىق كورگەن, ەرىكسىز بولىسقا ۇزاتىلعان جاس قىز.
كوپ جازۋشىنىڭ, وقىرماننىڭ ۇعىمىندا كەز كەلگەن الەۋمەتتىك قۇبىلىس نە جامان بولۋعا, نە جاقسى بولۋعا ءتيىس. ءبىز وتكەن قوعامنىڭ جاقسىلىعىن ايتقاندا, جاماندىعىن ۇمىتىپ كەتەمىز دە, جاماندىعىن ايتقاندا جاقسىلىعىن كورمەيمىز. حيكاياتتا جازۋشى بۇلاي ويلاماعان. ادەبيەتتە قالىپتاسقان ۇردىسپەن كەتپەي, وزىندىك دارا كوزقاراس ۇستانعان. شىنىنا كەلگەندە, قازاقتىڭ كونە قوعامىندا دا كوڭىلگە قونبايتىن وكىنىشتى ىستەر بولىپ تۇراتىنى بەلگىلى. سونىڭ ءبىرى رابيعانىڭ باسىنداعى جاعداي. اۆتور قازاق قوعامىن ماقتايمىن, ۇلتىمدى اقتايمىن دەپ ارزان پاتريوتتىققا بارمايدى. سويتە تۇرا, قازاقى باۋىرمالدىقتى جاقسى كورسەتكەن. جاس كەزىندە جاس بالاسىن جەتەلەپ كەلگەن, ءوزى تانىمايتىن جەڭگەسىن ءالىم كەۋدەدەن يتەرمەگەن. رابيعا قاراپايىم, ادال ايەل. ول جاس كەزىندە ءانشى بولعان, كۇيەۋىنىڭ تاك-تاگىمەن ءاندى قويعان, وتباسىلىق تۇرمىسقا ءوزىن ارناعان ايەل. اقبەردى اۋلاسىندا ول وسەككە, ارتىق سوزگە بوي ۇرماي, بالاسىن اسىراۋدىڭ عانا قامىندا جۇرگەن. ونەرىن ەلگە كورسەتكىسى كەلمەيدى. سەبەبى «قوي, رابيعا, تاسىما, ءان, ويىن سەنىڭ نە تەڭىڭ... سەن كوزگە تۇسسەڭ الدەكىمنىڭ كوڭىلىنە قۇرت تۇسەدى, جالعىز جەتىمىڭدى اسىراي الماي قالاسىڭ, وسى كۇنىڭە زار بولاسىڭ», – دەپ, ءوزىن تەجەيدى. الايدا رابيعا ءمىنسىز ايەل ەمەس. ول ءوزىنىڭ ادامعا ءتان ءناپسىسىن تەجەي المايدى. قورىققانى, باسقانىڭ وزىنە كوز سالۋى ەدى, اقىرىندا ءوزى باسقاعا كوز سالدى. اقبەردىنىڭ وگەي ۇلى احانمەن كوڭىل قوسادى. وعان بولا رابيعانى ايىپتاي المايسىز. وندا وسىدان باسقا تاڭداۋ جوق ەدى. ونى وسى جولعا سالعان زاماننىڭ ءوزى. ناقتاپ ايتقاندا, سوعىس.
اقبەردى اۋلاسىنا كەلەتىن ءانشى قىزىل كەلىنشەك قۇماردىڭ تاعدىرى باسقاشا. ول جوقشىلىقتان ەمەس, توقشىلىقتان سەكىرىپ جۇرگەندەي. اقبەردى اۋلاسىنداعى قارا كەمپىردىڭ بولەسىمىن دەپ كەلەدى دە, انشىلىگىمەن ماڭايداعى جۇرتتى جيناپ الادى. ساپارعا ءوزى ءبىرىنشى بولىپ ءسوز سالادى. بۇل اۋلاعا كەلگەندە سىرتتاي تەكسەرىپ, زەرتتەپ, ساپاردى قولعا ءتۇسىرۋ ماقساتىمەن كەلگەن. ارينە ونىكى ماحاببات ەمەس ەكەنىن ساپاردىڭ ۇسىنىسىمەن الىمگە تيۋگە كونە كەتۋىنەن بايقايمىز. جەڭىلتەكتىك پە, ناپسىقۇمارلىق پا؟ ءبىر وسالدىق بار. دەگەنمەن, ونىڭ سول وسالدىعىنا مۇمكىندىك بەرىپ وتىرعان, ازعىندىقتىڭ جولىن اشقان قارعىس اتقىر سوعىس.
حيكاياتتاعى شۋرا تالاي ويدىڭ ءتۇيىنى توعىسقان كۇردەلى وبراز. ءجادىل سوعىسقا كەتكەن سوڭ اساتالعا كوشىپ كەلگەن شۋرا ەكى شاڭعىراقشى كوشەسىنە ءۇي كوميتەتىنىڭ باستىعى بولىپ ورنالاسادى. ايەل ادامنىڭ ەل باسقارۋى وعاش كورىندى مە, باسقا ءبىر سەبەپ بار ما؟ اقبەردى قارتتىڭ كوڭىلىنە قونباعان ءبىر ءىس وسى. اۆتور ول نارازىلىقتى اشىپ ايتپاعان, سەبەبى, اقبەردى دە اشىق قارسى شىعا العان جوق قوي.
ونسىز دا كەڭەس وداعىنا قارسى اقبەردى ءۇشىن شۋرانىڭ كەلە ساپ ءۇي كوميتەتىنىڭ باستىعى بولۋى زاڭدى قۇبىلىس ەمەس, ول ونى ورىس بولعان سوڭ باسقادان ارتىق ءمان بەرىلىپ وتىر دەپ ۇقتى. ونىڭ بولىس دارەجەسىندەگى بيلىك ەكەنىن ۇققاندا ءارى تاڭعالدى, ءارى وكىندى. باسىن بەكەر شايقاعان جوق, قازاقتىڭ كۇنىنىڭ كەتكەنىن ويلاپ باس شايقادى دەپ ۇعىڭىز, ايەل ادامنىڭ بولىس بولعانى ىشىنە سىيماي باس شايقادى دەپ ۇعىڭىز. ءوز ەركىڭىز.
شۋرا – ادال ماحاببات يەسى. ءجادىلدىڭ ەكى اياعىنان ايىرىلىپ مۇگەدەك بولىپ ورالۋى ونىڭ ماحابباتىنا كولەڭكە تۇسىرە العان جوق. ويلاعانى جارىنىڭ قامى. سونىڭ اماندىعىن تىلەدى. سول جاسىماسىن دەدى. ساپار ماسكەۋدەن ء«بىزدىڭ ەلگە بارىپ قىدىرىپ, دەمالىپ قايت» دەپ نيكولاي دەگەن سولداتتى ەرتىپ كەلەدى. قوناقتى ءجادىل دە جىلى قاباقپەن قارسى الادى. بىراق بۇل شۋراعا ۇنامايدى. سوعىستا جارالانىپ, مۇگەدەك بولىپ ورالعان ءجادىل سوعىستان امان-ەسەن ابىرويمەن كەلگەن سولداتتى كورگەندە جاسىپ قالادى عوي دەگەن كۇدىك جۇرەگىن تۇيرەپ وتەدى. اقىرى نيكولايدى ۇيىنەن قۋادى. شۋرا ءۇشىن بۇل دۇرىس شەشىم. بۇل شەشىمى قاتە ەكەنىنە كوپ ۇزاماي شۋرانىڭ كوزى جەتەدى. بىراق سەبەبىن تۇسىنە المادى. شۋرا تۇسىنبەيتىن ءبىر ءتۇيىن بار. سەبەبى ول قازاقشا ويلاي المايدى, ونىڭ ويىنشا نيكولاي ءجادىلدىڭ كوزىنە كۇيىك بولىپ كورىنەدى. ال ءجادىل قالاي قارايدى دەگەن وي ونىڭ باسىنا دا كەلمەگەن. جازۋشىنىڭ شەبەرلىگى دە وسىندا. وسى دەتال ارقىلى دۇرىس پەن بۇرىستىڭ سالىستىرمالى قۇندىلىق ەكەنىن كورسەتە بىلگەن.
جازۋشى بۇل حيكاياتتى مەيلىنشە ەركىن ويمەن جازعان. حيكاياتتىڭ ۇتىمدى تۇستارىنىڭ ءبىرى اكىم ءتارازيدىڭ ەشبىر كەيىپكەرگە جاقىندىق تانىتپاي, بەلگىلى ارالىق ساقتاي بىلۋىندە. بۇل ايتۋعا وڭاي بولعانمەن, كەز كەلگەن جازۋشىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن ءىس. اسىرەسە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى جازعاندا جازۋشى سانالى, نە ساناسىز تۇردە ءوزى بەلگىلى ءبىر قۇندىلىقتاردى دارىپتەمەي قالمايدى. ءوز ۇلتى تۋرالى جازعاندا قالامى راحىمشىل, مەيىرىمدى, باسقالار تۋرالى جازعاندا قاتىگەز كەلەدى. زاڭدىلىق قۇساپ كورىنگەنىمەن, بۇل اۆتوردىڭ السىزدىگىنىڭ ناتيجەسى. «اقبەردىنىڭ اۋلاسىندا» بۇل ولقىلىق جوق.
تۇرمەدەن قاشقان كارىم بار جاعدايدى قارا كەمپىردەن ۇققان سوڭ رابيعانى ولتىرمەك بولادى. «قازاق ايەلىنىڭ بايىنىڭ كوزىنە ءشوپ سالعانى سۇمدىق قوي», – دەپ ويلايدى. راسىندا, بۇل سۇمدىق, قاي زاماندا بولسا دا سۇمدىق. ول كەزدە دە, ودان كەيىن دە, بۇگىن دە, كەلەشەكتە دە سۇمدىق بولىپ قالماق. ۇرپاقتى ازدىراتىن, قوعامدى توزدىراتىن سۇمدىقتىڭ باسى – انالاردىڭ بۇزىلۋى. بۇل جەردە كارىمگە وكپەلەي المايسىڭ. ول اتا سالتىن ساقتاپ, ۇلتتىق قاسيەتتى قورعاپ قالعىسى كەلگەن. تۇرمەگە قايتا تۇسۋدەن قورىقپايدى, «سارىسۋ-تالاس وڭىرىنە ماسقارا بولىپ» نامىسى تاپتالعانىنا قورلانادى. سوندىقتان قولعا تۇسپەس بۇرىن رابيعانى ولتىرمەك. الايدا كەزدەسكەن ساتتە بىردەن ولتىرۋگە باتپاي تولقىپ قالادى دا, اقىرى رابيعا وزىنە جات كوزبەن قاراپ, شەگىنشەكتەي بەرگەن سوڭ, ويعا العانىن ورىنداۋعا بەكىنەدى. بىراق ولتىرە المادى, ول ولتىرۋگە وقتالعاندا توبەدەن ۇشاقتىڭ ءدۇرىلى ەستىلەدى دە, ساسقالاقتاپ قالادى. بۇل جاي عانا سىلتاۋ ەدى, ول الدەقاشان رابيعانى ءولتىرىپ, وكىمەتكە ءوزى بەرىلمەك بولىپ بەكىنگەن كىسى. وندا سامولەتتەن نەگە قورقادى؟ بۇل جەردە نەشە جىل وتاسقان جارىن, بالاسىنىڭ اناسىن ولتىرۋگە قولى باتپادى دەگەن ورىندى. ونان دا ماڭىزدى سەبەپ بار. ول – جازۋشى رابيعانى ولتىرتكىسى كەلمەگەن. نەگە؟ ول زاماندا قازاق سالتىن ساقتاپ قالۋدىڭ مۇمكىندىگى جوق ەدى. سەبەبى حالىقتىڭ ەركىنەن تىس, قازاق بالاسى بۇرىن كورمەگەن ءبىر الاپات كۇش – كەڭەستىك ءتارتىپ كەلىپ حالىق ومىرىنە ارالاسقان. حيكاياتتاعى سامولەت سول كۇشتىڭ سيمۆولى.
ساپار قارىنداسىن الىپ كەلەدى. اقىليما جەڭگەسى ءبۇبىسارانىڭ قاس-قاباعىنا قانشا قاراسا دا, وعان ۇناماي-اق قويدى. ەرى سوعىسقا كەتكەن, بۇل ۇيگە كىرىپتار, ءوزىنىڭ تابار تابىسى دا جوق, اعاسىنا ماسىل بولىپ وتىر. تۇراش پەن تانكيست ەكەۋى دە كىشكەنە, سولارعا قاراپ اقىليما جۇمىسقا شىقپاي قويدى. اعاسىنىڭ تاپقانىنا ورتاق.
اقىليما بولەك وشاق اسپايدى, تاماق ىستەمەيدى. ساپاردىڭ قازانىنان تاماقتانادى. ول ءوز تاماعىن ءوزى تاۋىپ, ءوز وتىن ءوزى تۇتەتسە, ءبۇبىسارا تارىلماس ەدى. ساپار كۇيەۋى سوعىسقا كەتكەن قارىنداسىن رەنجىتكىسى كەلمەيدى, سوندىقتان, ونىڭ بولەك وشاق اسۋىنا قارسى, قينالماسىن دەگەنى. وعان سىيلىقتىڭ جاقسىسىن ارنايتىنى دا سودان. ول بۇبىساراعا ۇنامايدى. ءار ايەل ەرىنىڭ وزىنە كوڭىل بولگەنىن ۇناتاتىنى بەلگىلى. بۇل رەتتە ءبۇبىسارانى ايىپتاي المايسىڭ. ونىڭ دا بالالارى بار, وتباسىنىڭ قاجەتى بار. قيىن زامان. ءۇش بالاسىمەن ءبىر ايەلدى اسىراۋ وڭاي ەمەس, جەڭگەسى مەن قايىن ءسىڭلىسىنىڭ اراسىنداعى قاقتىعىس وسىدان تۋادى.
وسى ارادا ايتا كەتۋ كەرەك, «حيكاياتتاعى بۋراشتىڭ ءپروتوتيپى جازۋشىنىڭ ءوزى ەمەس پە ەكەن؟» دەگەن وي كەلەدى. 1933-تە دۇنيەگە كەلگەن جازۋشى سوعىس باستالعاندا 6-7 جاستاعى بالا, ەر ازاماتتار سوعىسقا كەتىپ, قارتتار مەن بالالارعا قاراپ قالعان اۋىل تىرلىگىن كوزىمەن كورگەنى انىق. ءوزى كورگەن سول ايانىشتى ءومىر ارادا قانشا جىلدار وتكەن سوڭ جازۋشى جۇرەگىنەن كوركەم وبراز بولىپ كوكتەگەن.
حيكاياتتا باسى اشىلماي قالعان ماسەلەلەر, اقىلعا قونىمسىز ەپيزودتار دا بار سياقتى اسەر ەتەدى. مىسالى كارىم كۇركىرەۋدىڭ بويىندا وتىرعان بەيتانىس شوپاننىڭ ۇيىنە قونادى دا, شوپاندى كەمپىرىمەن قوسا باۋىزداپ ءولتىرىپ كەتەدى. ولاردىڭ نە جازىعى بار ەدى؟ بۇل سۇراققا حيكاياتتان جاۋاپ تابا المايسىز.
حيكاياتتىڭ سوڭىندا بۋراش پەن كولكانىڭ پويىزبەن كەلگەن ولىكتەردىڭ (قالماقتاردىڭ ولىگى) اراسىنان ءتىرى قالماقتى كورەتىنى بار. ولار ونىڭ ءتىرى ەكەنىن بىلسە دە, ونى كولكانىڭ اكەسى مەن تاپال قاراعا ايتىپ ۇقتىرا المايدى. ولار ءتىرى ادامدى كورە تۇرا ولىكتەرمەن بىرگە جونەلتپەك, ايتار سىلتاۋلارى: «ەرتەڭ بۇل جەرگە جوعارىدان كىسى كەلەدى» دەيدى. كىم كەلسە دە, ءتىرى ادامدى الىپ قالعانى ءۇشىن سوگىس ايتپاس ەدى, ونىڭ ۇستىنە سوعىس كەزى, ادامعا مۇقتاج زامان. بىراق ۇلكەندەر ءتىرى قالماقتى الىپ قالعىسى جوق. سول ءۇشىن كولكانىڭ اكەسى بالاسىن ۇرىپ جىعادى. بۇل نە؟ بۇعان قانداي سەبەپ بار؟ جاۋاپسىز سۇراقتىڭ ءبىرى وسى. بۇل اۆتوردىڭ وسالدىعى ەمەس, اكىم ءتارازيدىڭ ناعىز كاسىپقوي جازۋشىعا ءتان شەبەرلىگى. ەگەر جازۋشى سول سۇراقتاردىڭ ءبارىن شەشىپ بەرۋگە تالپىنسا نە بولار ەدى؟ ومىردە ادام تۇسىنبەيتىن قۇبىلىستار كوپ. جازۋشى نەگە ونىڭ بارىنە جاۋاپ تاۋىپ بەرۋى كەرەك؟
«اقبەردىنىڭ اۋلاسىندا» سوعىستىڭ ادام بالاسىنا كەلتىرگەن زاردابى باسقا قىرىنان اشىلادى. بۇل – سوعىستىڭ ادام جانىنا سالاتىن جاراسى, سوعىستان تۋاتىن الەۋمەتتىك اپاتتار. سوعىس ادامداردىڭ نيەت-پيعىلىن بۇزىپ, جامان ادەتكە ۇيرەتەدى. بىرەۋدىڭ ايەلىن بىرەۋ تارتىپ الۋ, وشتەسكەن كىسىسىن ءولتىرۋ دە سوعىستىڭ ادام جانىنداعى جاڭعىرىعى ەكەنىن دالەلدەپ جاتۋدىڭ كەرەگى جوق. ءبىز تالداپ وتىرعان حيكاياتتا جازۋشى اكىم تارازي سوعىستىڭ ادام رۋحىن توزدىرىپ, ازعىندىق جولعا سالاتىنىن شەبەرلىكپەن جەتكىزە بىلگەن. ەڭ قىزىعى, حيكاياتتا جازۋشى ءوز كونتسەپتسياسىن دالەلدەۋگە تىرىسپاعان. سوعىستان تۋاتىن الەۋمەتتىك جانە رۋحاني اپاتتاردى وقىرماننىڭ كوزىنە كورسەتىپ بەرەدى.
يمانعازى نۇراحمەت ۇلى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
