پاتشالار جازىعىنداعى اسپان استى مۋزەيى
بۇگىندە ساق بابالارىمىز جەرلەنگەن ساقي مەكەندى كورۋگە كەلەتىن جۇرت قاتارى قالىڭ. التاي باۋىرىنداعى پاتشالار جازىعى الا جازداي ادام اياعىنان ارىلمايدى. تۇمسا تابيعات اياسىنداعى تاريحي ەسكەرتكىشتەردى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا ايرىقشا كوڭىل بولىنگەن. «بەرەل» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى جانگەلدى احماديەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۋزەيدىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋعا سوڭعى 3 جىلدا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنەن 200 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىنىپتى. سول قاراجاتقا ساق قورعاندارى ورىن تەپكەن پاتشالار جازىعى, ياعني 174 گەكتار اۋماق تۇگەلدەي تەمىر قورشاۋمەن قورشالىپتى. 1998 جىلى ساق پاتشالارىنىڭ ءبىرى جەرلەنگەن قورعان ىشىنەن ەر-تۇرمانىمەن قوسا قويىلعان 13 بىردەي جىلقى شىعىپ, الەمدىك ارحەولوگيا تاريحىنا التىن ارىپتەرمەن جازىلعان №11 قورعانعا اسپان استى مۋزەيى سالىنىپتى. «ايگىلى №11 قورعاندى مۋزەيلەندىرۋ جانە جادىگەرلەردى قويۋ جۇمىستارىنا مينيسترلىكتىڭ قولداۋىمەن جالپى قۇنى 100 ميلليون تەڭگەدەي قارجى جۇمسالدى. ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى, قورعان تولىق قالپىنا كەلتىرىلىپ, قورىم ىشىنەن تابىلعان جادىگەرلەردىڭ كوشىرمەسى قويىلدى. بۇرىن قالاي تابىلدى, سول قالپىندا. بۇل – رەسپۋبليكادا تەڭدەسى جوق دۇنيە. رەتى كەلگەندە ماقتانىشپەن ايتا كەتەيىن, استاناداعى ۇلتتىق مۋزەيدىڭ التىن زالىنداعى جادىگەرلەردىڭ 70 پايىزى – بەرەلدىكى», دەيدى مۋزەي ديرەكتورى.
تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق, سوڭعى ءبىر-ەكى جىل مۇعدارىندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ كەلىسىمىمەن №11, №36 قورعانداردان شىققان جادىگەرلەردىڭ تۇپنۇسقاسى وسىنداعى مۋزەيگە قايتارىلىپتى. بەرەلگە جان-جاقتان اعىلعان جۇرت ساق قورعاندارىنان تابىلعان ءارى شىرىمەي ساقتالعان ورگانيكالىق زاتتاردى, ياعني كيىم, ات ابزەلدەرى, اعاش بۇيىمدارى, ەر توقىم, تەرى مەن كيىزدەن جاسالعان دۇنيەلەردى تاماشالاي الادى. قازىر مۋزەيدە 7 ەكسپوزيتسيالىق زال, ارحەولوگيالىق تەحنولوگيالار زەرتحاناسى مەن 5 قور ساقتاۋ ورنى جۇمىس ىستەپ تۇر. مۋزەيدىڭ ىشىندە شاعىن التىن زالى دا بار.
بەرەلدەگى مۋزەي قىزمەتكەرلەرى بۇگىندە بابالارىمىزدىڭ بەكزات بولمىسىن, ءبىزدىڭ تاريحىمىزدىڭ تامىرى تەرەڭدە ەكەندىگىن تانىتاتىن قۇندى دۇنيەلەردى ساقتاۋمەن, قورعاۋمەن عانا ەمەس, قازبا جۇمىستارىمەن دە شۇعىلدانىپ جاتقان كورىنەدى. «وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ باستاماسىمەن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا ارحەولوگيانى دامىتۋدىڭ 2016-2018 جىلدارعا ارنالعان وڭىرلىك باعدارلاماسى قابىلدانىپ, زايسان اۋدانىنداعى شىلىكتى قورعاندارى, ۇلان اۋدانىنداعى ابلايكيت قورعان-ءموناستىرى, تارباعاتاي اۋدانىنداعى ەلەكە سازى مەن اباي اۋدانىنداعى قىرىقۇڭگىر ەسكەرتكىشتەرى زەرتتەلىپ, زەردەلەنگەن ەدى. وسى ەسكەرتكىشتەرمەن قاتار بەرەلگە دە قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن بولاتىن. ءبىزدىڭ مۋزەي قىزمەتكەرلەرى بەلگىلى ارحەولوگتار زەينوللا ساماشەۆ پەن ابدەش تولەۋباەۆپەن بىرلەسە جۇمىس ىستەپ, زايسان جانە تارباعاتاي اۋداندارىنداعى قازبا جۇمىستارىنا قاتىسىپ, ەكى جوبانى جۇزەگە اسىردى. وسكەمەندەگى سارسەن امانجولوۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى جىل سايىن بىزدەن تاجىريبەدەن ءوتىپ, بارلىق قازبا جۇمىستارىنا قاتىسادى. بيىل سەمەيدەگى شاكارىم ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى تاجىريبەدەن ءوتتى. الماتىداعى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى دە قازبا جۇمىستارىنا اتسالىسادى», دەيدى ج.احماديەۆ.
شىلىكتى مەملەكەت قامقورلىعىنا الىندى
زايسان اۋدانىنداعى التىن ادام شىققان اتاقتى شىلىكتى جازىعى بەرەل مۋزەيىنە فيليال رەتىندە قوسىلىپ, رەسپۋبليكالىق مارتەبە العانىن بۇگىندە بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەۋى مۇمكىن. الداعى ۋاقىتتا بۇل جەردە بەرەلدەگىدەي اسپان استى مۋزەيى سالىنادى دەگەن جوسپار بار. قازىر مينيسترلىكتە شىلىكتى جازىعىنىڭ دامۋ جوباسى جاسالىپ جاتقان كورىنەدى. «جاقىندا بەرەل قورعاندارىندا قازبا جۇمىستارىنىڭ باستالعانىنا 20 جانە «بەرەل» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنىڭ قۇرىلعانىنا 10 جىل تولۋىنا وراي «التاي جاۋھارلارى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزدىك. شاراعا ەلىمىزدەگى قورىق-مۋزەيلەردىڭ ديرەكتورلارى, زەينوللا ساماشەۆ, ۆيكتور زايبەرت, جولداسبەك قۇرمانقۇلوۆ, عاني وماروۆ, ارمان دۇيسەنباەۆ سىندى تانىمال ارحەولوگتار, ماسكەۋدەن ارنايى كەلگەن انتروپولوگ عالىمدار ەگور كيتوۆ, الەكساندرا كيتوۆا, سونداي-اق, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. كونفەرەنتسيا اياسىندا قاتىسۋشىلارعا جۋىردا تارباعاتاي تاۋلارىنداعى ەلەكە سازى جايلاۋىنان تابىلعان تونالماعان ەكىنشى «التىن ادام» كيىمىنىڭ التىن بۇيىمدارى مەن اشەكەيلەرى, بەرەل قورىمىنىڭ ب.ز.د. II-I عاسىر كەزەڭىمەن بەلگىلەنگەن №36 قورعاننان تابىلعان سۇيەكتەن ويىلىپ جاسالعان, ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى قويىلىپ بەينەلەنگەن بۇلان-گريفون ات ابزەلىنىڭ اشەكەي بۇيىمدارى, سول كەزەڭگە جاتقىزىلاتىن №16 قورعاننان تابىلعان ەر جانە ايەل ادامنىڭ باس سۇيەگى نەگىزىندە جاسالعان انتروپولوگيالىق رەكونسترۋكتسياسى, №2 قورعاننان تابىلعان زوومورفتى سابى بار قولا اينا, ايەل ادامنىڭ اشەكەي بۇيىمدارى جانە تاعى باسقا قۇندى جادىگەرلەر كورسەتىلدى», دەيدى مۋزەي ديرەكتورى.
بيىل بەرەلدەگى باعا جەتپەس مۇرالارىمىزدى تاماشالاۋعا ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىنان بولەك تۇركيا, ساۋد ارابياسى, ەۋروپا مەملەكەتتەرىنەن ۇزىن سانى 10 مىڭنان استام تۋريست كەلىپتى.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كاتونقاراعاي اۋدانى
