جاڭا وقۋ باعدارلاماسى بويىنشا وقۋلىقتار دايىن
الدىمەن ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ ء«بىلىم بەرۋدى, عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ» بيىلعى
6 ايداعى ىسكە اسىرىلۋ قورىتىندىسىن باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل اتالعان باعدارلامانى ورىنداۋعا ەل قازىناسىنان 515 200,5 ملن تەڭگە بولىنگەن. بۇل قاراجاتتان ءبىرىنشى جارتىجىلدىققا 218 805,9 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان. سونىڭ يگەرىلگەنى − 217 495,1 ملن تەڭگە, ياعني 99,4 پروتسەنت. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جوسپار بويىنشا بيىل بىرقاتار سىنىپتار ءبىلىمنىڭ جاڭارتىلعان مازمۇنىنا كوشەتىن بولادى.
− وتكەن جىلدان باستاپ 1-ءشى, 2-ءشى, 5-ءشى جانە 7-ءشى سىنىپتار جاڭا وقۋ باعدارلاماسى بويىنشا ءبىلىم الۋدا. وسى 2018-ءشى وقۋ جىلىنان باستاپ قوسىمشا 3-ءشى, 6-شى جانە 8-ءشى سىنىپتار جاڭارتىلعان مازمۇن بويىنشا ءبىلىم الا باستايدى. ولارعا ارنالعان وقۋلىقتار دايىن. بارلىعى ساراپتامادان ءوتتى. وقۋلىقتاردى وبلىستارعا جەتكىزۋ جۇمىسى باستالىپ كەتتى, – دەدى ە.ساعاديەۆ. دايىن وقۋلىقتاردىڭ جاڭا وقۋ جىلىنا كەشىكتىرىلمەي جەتكىزىلۋى اكىمدىكتەرگە تاپسىرىلعان.
− نەگىزى, وقۋلىقتاردى جەتكىزۋ − اكىمدىكتەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە جاتاتىن ماسەلە. جالپى, وبلىستار كىتاپتاردى جەتكىزۋ بويىنشا كولىك كومپانيالارىمەن كەلىسىمشارتتاردى راسىمدەدى. بىرنەشە وڭىرلەر, ونىڭ ىشىندە استانا قالاسى, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ زەلەنوۆ اۋدانى, تۇركىستان وبلىسىنىڭ ءتورت اۋدانى وسى كۇنگە دەيىن بۇل جۇمىستى باستاعان جوق. جاڭا وقۋ جىلىنا دەيىن 20 كۇن قالدى. سوندىقتان اتالعان جەرلەرگە وقۋلىقتاردى ۋاقىتىندا جەتكىزبەۋ قاۋپى بار. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ بارلىعىنان وسى ماسەلەگە نازار اۋدارۋدى سۇرايمىن, – دەدى ە.ساعاديەۆ.
ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا, قازىرگى كەزدە مەكتەپكە دەيىنگى بالالاردى بىلىممەن قامتۋ دەڭگەيى 93 پروتسەنتتى قۇرايدى. اسىرەسە «بالاپان» باعدارلاماسى بويىنشا جان باسىنا قاراي قارجىلاندىرۋ جۇيەسى تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر.
− ەلەكتروندى ۇكىمەت پەن «ە-اكىمدىكتىڭ» ينتەگراتسياسى ارقىلى 25 قالا جانە 6 اۋداندا بالاباقشالارعا ەلەكتروندى تۇردە جولداما بەرۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن بارلىق وبلىستار اتالعان جۇيەگە قوسىلاتىن بولادى, – دەدى مينيستر.
قازىرگى ۋاقىتتا جاڭارتىلعان مازمۇن بويىنشا 73 مىڭ پەداگوگ وقىتىلۋدا. جاڭارتىلعان مازمۇن بويىنشا ساباق بەرەتىن 205 مىڭ مۇعالىمنىڭ (67%) جالاقىسى 30%-كە كوتەرىلدى. اتتەستاتسيالاۋعا قاتىسقان مۇعالىمدەردىڭ 63%-ءى اتتەستاتسيادان ءوتتى. اتتەستاتتاۋدىڭ ناتيجەسى بويىنشا بىلىكتىلىك ساناتتارى ءۇشىن ۇستەمەاقى 2018 جىلعى
1 قىركۇيەكتەن باستاپ ەنگىزىلمەك.
ۇبت ناتيجەلەرى قورىتىندىلاندى
مينيستر ە.ساعاديەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل ۇبت 15-ءشى رەت وتكىزىلدى. ۇبت-عا قاتىسۋعا ءوتىنىش بىلدىرگەن 100 مىڭنان استام تۇلەكتىڭ 75%-ءى – قازاق تىلىندە جانە 25%-ءى – ورىس تىلىندە تەست تاپسىردى. قورىتىندى ناتيجە بويىنشا ورتاشا بالل – 83. وتكەن جىلى بۇل كورسەتكىش 80,5 بالدى قۇراعان. شەكتى دەڭگەيدەن 84 مىڭ ءبىتىرۋشى, ياعني قاتىسۋشىلاردىڭ 85%-ءى ءوتىپ وتىر.
– بيىل ۇبت-دا بارلىعى 30 مىڭنان استام تەست تاپسىرمالارى پايدالانىلدى. 243 اپەللياتسيالىق ءوتىنىش ءتۇسىپ, ونىڭ ىشىندە 101 ءوتىنىش قاناعاتتاندىرىلدى, – دەدى مينيستر.
ۇبت وتكىزۋ كەزىندە 1200 اۋديتوريا قولدانىلىپ, ولاردىڭ 90%-ءى ونلاين-تاراتىلىممەن قامتاماسىز ەتىلدى. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ءۇش ەسەگە ارتىپ وتىر.
ال كەشەندى تەستىلەۋ ەلىمىزدىڭ 48 جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بازاسىندا وتكىزىلىپ, وعان قاتىسۋعا 45 مىڭنان استام ادام ءوتىنىش بىلدىرگەن. ونىڭ 42 700-ءى, ياعني 93,2%-ءى كەشەندى تەستىلەۋگە قاتىستى. جالپى, شەكتى دەڭگەيدەن قاتىسقانداردىڭ 56,4%-ءى وتكەن.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى كەلەر جىلى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ تارتىبىنە بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىسىن جاريالادى.
– بىزگە پەداگوگتار مەن اتا-انالاردىڭ تاراپىنان جىل بويى ۇسىنىستار ءتۇسىپ جاتادى. ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ مەن كەشەندى تەستىلەۋ بىردەي فۋنكتسيانى اتقارعان سوڭ, وسى ەكى تەستىلەۋدى بىرگە وتكىزۋگە قاتىستى ۇسىنىس بار. ەكىنشىدەن, ۇبت جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسەتىن ەمتيxان بولعاندىقتان, ونى وتكىزۋ شارالارىنان مەكتەپ مۇعالىمدەرىن بوساتۋ. ۇشىنشىدەن, مەكتەپ وقۋشىلارىن ۇبت-عا ەمەس, مەكتەپ باعدارلامالارىن يگەرۋگە دايىنداۋ قاجەت بولعاندىقتان, مەكتەپتەردە سىناما تەستتەرىن وتكىزۋدى ازايتۋ. تورتىنشىدەن, مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتتارىن وقۋ تىلىنە – قازاق نەمەسە ورىس تىلدەرىنە بولمەي تاعايىنداۋ جانە تاعى بىرنەشە ۇسىنىس بار, – دەدى ول.
ە.ساعاديەۆ بايانداماسىنان كەيىن پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ كاسىپتىك-تەxنيكالىق بىلىمگە جاستاردى كوپتەپ تارتۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە كاسىپتىك-تەxنيكالىق ءبىلىم تەگىن بولسا دا, جاستار ونداي وقۋعا كوپ بارا بەرمەيدى.
− مەملەكەتتىك تاپسىرىس 75 مىڭنان 100 مىڭ ورىنعا دەيىن ۇلعايدى. الايدا 14-24 جاس ارالىعىنداعى جاستاردى تەxنيكالىق جانە بەيىندى بىلىممەن قامتۋ تومەن بولىپ وتىر. قازىر اتالعان كورسەتكىش بار بولعانى 17 پروتسەنتتى قۇرايدى. ەڭ تومەنگى كورسەتكىش الماتى وبلىسىندا − 10, تۇركىستان وبلىسىندا −13,9, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا − 14,4 جانە جامبىل وبلىسىندا −14,5 پروتسەنت. وسىعان بايلانىستى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى اكىمدىكتەرمەن, سونداي-اق «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, جۇمىسسىز جۇرگەن جاستاردى كاسىپتىك بىلىممەن قىسقا مەرزىمدە, فورمالدى ەمەس جانە قوسىمشا بىلىممەن قامتۋ بويىنشا جۇيەلى شارالار قابىلداسىن, دەدى ب.ساعىنتاەۆ.
پرەمەر-مينيستر سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردە بەرىلەتىن ءبىلىم بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي بولۋى كەرەكتىگىن باسا ايتتى. وعان سەبەپ قازىرگى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى تسيفرلاندىرۋ سياقتى ماڭىزدى جوسپارلارمەن بايلانىسپاي وتىر.
وتاندىق تەحنولوگيالار قولدانىسقا ەنە باستادى
ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىندە كورسەتىلگەن 99 جوبانى ەلىمىزدەگى اكىمدىكتەر مەن ءىرى كومپانيالار جۇزەگە اسىرادى. ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە 115 تەحنولوگيا ىرىكتەلىپ, ونى ەنگىزۋ بويىنشا جول كارتالارى ازىرلەنىپ, بەكىتىلگەن. مۇناي مەن گاز سالاسىندا رەسەي, اقش, قىتاي مەن فينليانديانىڭ 9 تەحنولوگياسى انىقتالىپ, ونىڭ ىشىندە 7 تەحنولوگيانى اكىمدىكتەر, 2 تەحنولوگيانى كومپانيالار تاڭداعان. «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى» باعىتى بويىنشا 72 تەحنولوگيا انىقتالسا, ونىڭ ىشىندە 63-ءىن اكىمدىكتەر تاڭداپ وتىر. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, اكىمدىكتەر مەن كومپانيالار اتالعان تەحنولوگيالاردى بەكىتىلگەن جول كارتالارىنا سايكەس ەنگىزۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزۋدە. ءبىرىنشى كەزەڭدە اكىمدىكتەر ءداستۇرلى وتىندى پايدالانۋدى ازايتۋعا, قالالىق ورتانى جاقسارتۋعا جانە اتموسفەراعا زياندى شىعارىندىلاردى ازايتۋ ارقىلى قورشاعان ورتانى جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 16 تەحنولوگيانى ەنگىزگەن. بۇل رەتتە وتاندىق ونىمدەردى قولدانىسقا ەنگىزۋ نازاردان تىس قالعان جوق. ولاردىڭ قاتارىنداعى عالىم ا. الىمعازيننىڭ «SN-62 ماركالى جىلۋ سورعىسى» جوباسى قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن اۋليەكول اۋدانىندا كۇن ەنەرگياسى ەسەبىنەن سۋدى تىكەلەي جىلىتۋ ءۇشىن ەنگىزىلدى. عالىم ا.بولوتوۆتىڭ «بولوتوۆتىڭ جەل روتورلى تۋربيناسى» جوباسى قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن ەنگىزىلىپ وتىر. عالىم ا.جىلقىشينوۆانىڭ ەكسپو كورمەسىندە كورسەتىلگەن «قۋاتى 500 كۆت بوگەتسىز ءتيىمدى شاعىن-سەس» جوباسى شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى ريددەر قالاسىنداعى كەدروۆكا وزەنىندە ىسكە اسىرىلاتىن جوبالاردىڭ تىزىمىنە ەنگىزىلدى. ال عالىم د.بايسەيىتوۆتىڭ «گەليوكوللەكتورلار پايدالانىلاتىن گەليوقازاندىقتار» جوباسىن «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اق 2018 جىلى ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ اتقارىلعان جۇمىستار بويىنشا ناتيجەنىڭ بار ەكەنىن تىلگە تيەك ەتىپ, بۇل باعىتتا وڭىرلەردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى.
– سەبەبى باياندامالارعا سايكەس, بارلىق وبلىستا جۇمىس بىردەي دەڭگەيدە جۇرگىزىلىپ جاتقان جوق. كەيبىرەۋلەرى الدا بولسا, كەيبىر وڭىرلەردە بۇل باعىتتا ەشقانداي جۇمىس اتقارىلىپ جاتقان جوق, – دەدى پرەمەر-مينيستر.
وسىعان وراي وبلىستار مەن استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارىنىڭ اكىمدىكتەرىنە, سونداي-اق ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگتەر مەن كومپانيالارعا وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جۇمىستارىن بارىنشا جانداندىرۋ تاپسىرىلدى.
ەركەجان ايتقازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
