الايدا كوكتەم كەشىككەنىمەن, ەگىننىڭ ءوسۋى ناشار دەپ ايتۋعا بولمايدى. دەگەنمەن, شىلدەنىڭ كۇرت ىسىعان شىلىڭگىر ىستىعى ەگىن القاپتارىنا اسا قولايلى تيە قويمايتىنى دا جەر باققان قاۋىمعا تاعى انىق. ديقاندار مەن ماماندار, اۋدان اكىمدەرى قاتىسقان كەڭەستە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ التى ايلىق قورىتىندىسى تۋرالى حاباردار ەتكەن وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى سەمباي ساعىندىقوۆتىڭ اقپاراتىندا وڭىردەگى ەگىس القابىنىڭ بۇگىنگى جاعدايىنا قاتىستى كۇدىكتەن ءۇمىت باسىم بولدى.
– بارلىعى 4 ملن 48 مىڭ گەكتار ءداندى داقىل القابىنىڭ قازىر 3 ملن 93 مىڭ گەكتارى, ياعني 76 پايىزى جاقسى جەتىلىپ كەلەدى, 940 مىڭ گەكتارى ورتاشا, 14 مىڭ گەكتارى وتە ناشار دەۋگە بولادى. ال 426 مىڭ گەكتار مايلى داقىلداردىڭ 79 پروتسەنتىنىڭ كوگى جاقسى, 20 پروتسەنتى ورتاشا جەتىلدى, – دەدى سەمباي ساعىندىقوۆ. وبلىس وڭىرىندەگى شارۋاشىلىقتاردا ەگىن القاپتارىن كۇتۋ-باپتاۋ جۇمىستارى ۇزبەي جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قازىر ارامشوپكە قارسى 3,4 ملن گەكتار, وسىمدىك زيانكەستەرىنە, ونىڭ ىشىندە شەگىرتكەگە قارسى 89 مىڭ گەكتار جەر وڭدەلگەن.
«القاپ كۇنى» كەڭەسىندە ديقاندار اڭگىمەسى شىققان ەگىننىڭ ستاتيستيكاسىنان گورى اگروونەركاسىپتى باسەكەگە تەگەۋرىندى ەتەتىن بولاشاقتىڭ قامىنا اۋىستى. وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزگەندە ديقاننىڭ ەڭبەگى جەڭىلدەپ, ماڭداي تەرىنىڭ قايتارىمى مولاياتىنىن ۋاقىت مەڭزەپ وتىر. ونى وسى كەڭەستە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى عاۋەز نۇرمۇحانبەتوۆ تە ايتىپ ءوتتى.
اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى كوپتەگەن پروبلەمالار اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن جاڭالاماي, تسيفرلى تەحنولوگيالاردى بەلسەندى ەنگىزبەي, تۇقىمدى جاقسارتپاي, توپىراقتى قۇنارلاندىرماي, ينۆەستيتسيا سالماي شەشىمىن تابۋى مۇمكىن ەمەس. وسى ماسەلەلەردىڭ جولىن قاراستىرۋ ءۇشىن ءوز جۇمىسىن وزىق تەحنولوگيالارمەن ۇشتاستىرا بىلگەن «ترويانا» شارۋاشىلىعىنىڭ القابىنا جينالدىق, دەدى عاۋەز تورسان ۇلى. شاراعا جينالعاندار الدىمەن شارۋاشىلىقتىڭ جەردى قۇنارلاندىرۋدىڭ وزىق تەحنولوگياسىن ەنگىزۋدە پايدالانىلعان ۇزدىك تەحنيكالار كورمەسىن قارادى.
«القاپ كۇنىنە» استاناداعى س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى قايرات ايتۋعانوۆ جانە وسى ءبىلىم ورداسىنىڭ تەحنيكالىق فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى ساياحات نۇكەشەۆ قاتىستى. ەگىن شارۋاشىلىعىنا تسيفرلاندىرۋ جانە وزگە دە وزىق تەحنولوگيالاردى بارىنشا ەنگىزۋ ءۇشىن ءبىلىم ورداسى 2015 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەت بيىل «قازاقستان عارىش ساپارى» اق-پەن بىرلەسىپ, كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن عارىشتان باقىلاۋ تەحنولوگياسىن قولعا الدى. سونىمەن قاتار جىل سايىن ەلدى مەكەندەردى ابىگەرگە سالاتىن قار سۋىنىڭ باعىتىن باقىلاپ, ونى ەگىن شارۋاشىلىعىنا ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ دا مەرزىمى جەتكەنىن ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ايتىپ وتىر. ەڭ باستىسى, جوبانى قارجىلاي قولداۋ جونىندە ازيا دامۋ بانكىنىڭ وكىل ديرەكتورى دجوۆانني كاپاننەلليمەن كەلىسىمگە قول جەتتى. بۇل قاناتقاقتى جوبا بويىنشا جۇمىستار قوستاناي وبلىسى اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆپەن بىرلەسە جۇرگىزىلەتىن بولادى.
اگروونەركاسىپ كەشەنىنە تسيفرلاندىرۋ تەحنولوگياسىن كەڭىنەن ەنگىزۋدە قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى عىلىمي-ادىستەمە ورتالىعىنا اينالدى. 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان اگروونەركاسىپتى دامىتۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جاساۋعا بەلسەنە قاتىسقان عالىم قايرات ايتۋعانوۆ ونىڭ جۇزەگە اسۋىنا, شارۋاشىلىقتار اراسىندا كەڭ تارالۋىنا ۇلكەن شارالاردى باعىتتاپ وتىر. وبلىستىق اكىمدىكتەر ۇسىنىسىمەن اقمولا, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستان جانە قوستاناي وبلىستارىنان 9 قاناتقاقتى شارۋاشىلىق الىندى.
قوستاناي وبلىسىنان ەنگەن «ولجا-سادچيكوۆسكوە» جانە «ترويانا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرى تسيفرلاندىرۋ تەحنولوگياسىنىڭ كەرەمەتىن الدەن-اق تاني باستادى. «ترويانا» شارۋاشىلىعىندا وزىق تەحنولوگيالاردىڭ ارقاسىندا بيدايدىڭ گەكتار اينالىمىنىڭ ورتاشا كورسەتكىشى 26-27 تسەنتنەردەن كەلگەن. سونىمەن قاتار بىلىكتى باسشى, كانىگى ديقان يۋري مالىشكو باستاعان شارۋاشىلىق ماماندارى نارىقتى جەتە زەرتتەپ, سوڭعى جىلدارى القاپتى ءارتاراپتاندىرۋ ىسىنە بارىنشا كوڭىل بولگەن. 2016 جىلى بيداي بارلىق ەگىس القابىنىڭ 55 پايىزىن قۇراسا, قازىر 35 پايىزىنا دەيىن تومەندەدى, ونىڭ ەسەسىنە بۇرشاق تۇقىمداستاردا – 35, مايلى داقىلداردىڭ كولەمى 35 پايىزعا دەيىن جەتكىزىلدى. تسيفرلاندىرۋدان دا شارۋاشىلىق قارجى اياعان جوق, جاڭالىقتى بارىنشا ەنگىزۋگە تىرىسادى. وسىدان ونشاقتى جىل بۇرىن 5,5 مىڭ گەكتار جەردە 35 مەحانيزاتور جۇمىس ىستەسە, قازىر القاپ كولەمى ءبىرجارىم ەسە وسكەن, وعان بارلىعى 16 مەحانيزاتور ءدان سەۋىپ تە, استىقتى ۋاقىتىلى جيناپ تا ۇلگەرەدى. ال «ادامدار جۇمىسسىز قالماي ما؟» دەگەن ساۋالعا شارۋاشىلىق جەتەكشىسى يۋري مالىشكو ء«وندىرىس جاڭعىرتىلعان, جاڭالىق ەنگىزىلگەن سايىن ادامدار جۇمىسسىز قالمايدى, وزگە جۇمىس ورىندارى پايدا بولادى» دەپ جاۋاپ بەردى. بۇل تەككە ايتىلا سالعان ءسوز ەمەس ەكەن. ەگىس القابىن ارتاراپتاندىرعان شارۋاشىلىقتا قازىر زىعىر سابانى كوپ قالادى. ونى شارۋاشىلىق ارنايى تسەحتا وڭدەپ, ودان كەندىر تالشىقتارىن وندىرەدى دە, قالعان قالدىقتى وتقا جاعادى. ول كادىمگىدەي وتىن رەتىندە پايدالانىلادى. ال كەندىر تالشىعىنىڭ تونناسىن 150-160 مىڭ تەڭگەدەن ساتادى, تاپسىرىس بەرۋشىلەر وزدەرى الىپ كەتەدى. يۋري ءميحايلوۆيچتىڭ ايتۋىنشا, كەندىردىڭ وزىندىك قۇنى 60 مىڭ تەڭگە عانا.
وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن تەحنيكا ساي بولۋى كەرەك. شارۋاشىلىقتا سوڭعى جىلدا كوكتەمگى دالا جۇمىستارى مەن كۇزگى جيىن-تەرىمدە بارلىق جۇمىستىڭ اتقارىلۋ بارىسى كابينەتتەن باقىلانادى.
– اگرونوم بۇرىنعىداي القاپ كەزبەي-اق, كابينەتتە كومپيۋتەردەن قانشا القاپتىڭ جىرتىلعانىن, ءدان سەبىلگەنىنىن, مەحانيزاتوردىڭ قانشا ساعات جۇمىس ىستەگەنىن نەمەسە ۇيىقتاپ قالعانىن – بارلىعىن ءبىلىپ وتىرادى. قانشاما ۋاقىت ۇنەمدەلەدى. ءبىر ليتر جانار-جاعارماي شىعىن بولمايدى, – دەيدى شارۋاشىلىق جەتەكشىسى يۋري مالىشكو. تسيفرلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا سوڭعى جىلدارى شارۋاشىلىق ءدال ەگىنشىلىكتىڭ ەلەمەنتتەرىن باتىل ەنگىزۋدە. 400 گەكتاردىڭ توپىراق قۇنارىن سارالاپ وتىراتىن كارتاسى جاسالدى, ول ارقىلى القاپقا قانشا, قانداي تىڭايتقىش قاجەتتىگىن ءبىلىپ وتىرادى, سول ارقىلى جۇمىستى باعىتتايدى.
«القاپ كۇنى» كەڭەسىندە تسيفرلاندىرۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ اقپاراتى ءار ديقانعا جەتۋى كەرەكتىگى ايتىلدى. ديقاننىڭ وزىق تەحنولوگيانىڭ تيىمدىلىگىنە كوزى جەتسە, ونى يگەرۋگە, ەنگىزۋگە دەگەن تالپىنىس تۋادى. تالپىنىس بار جەردە ناتيجە دە بولادى.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي وبلىسى,
فەدوروۆ اۋدانى
