جوبا جۇزىندە جاڭا الاپتى كومىر وندىرۋگە ساي دايىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەحنولوگيالار ازىرلەندى. كومىردى تاسىمالداۋ ءۇشىن ۇزىندىعى 1610 مەترگە جەتەتىن كەنىش جولى تاعى ءبىر تاسپا بويى ۇزارتىلدى.
– الەمگە ايگىلى ەكىباستۇزدىڭ «بوگاتىر» جانە «شىعىس» كەنىشتەرىندە ەلىمىزدەگى كومىردىڭ 60 پايىزى وندىرىلەدى. بىلتىر «شىعىس» كەنىشىنىڭ كەنشىلەرى كومىردىڭ 550 ميلليونىنشى تونناسىن وندىرگەن بولاتىن. ەندى مىنە, وسى ءبىر جىل ارالىعىندا جاڭا الاپتان 1 ميلليون توننا وندىرىلگەنى كەنشىلەر ءۇشىن جەتىستىك, – دەيدى «شىعىس» كەنىشى ديرەكتورى يۋري گونچاروۆ.
جالپى, يۋري گونچاروۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدەگى كومىر نارىعىندا كەزدەسەتىن كەيبىر جاعدايلارعا قاراماستان, كاسىپورىن ءوزىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ساقتاپ قالدى, شىعىنداردى قىسقارتىپ, ءوندىرىس ونىمدىلىگىن ارتتىردى. بىلتىر مىسالى, كومىر ءوندىرۋ 17 ميلليون توننانى قۇرادى. بيىلعى جىلى دا ءوندىرىس ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ جوسپارى بار. ويتكەنى بىلتىرعى جىلى باستالعان ينۆەستيتسيالىق جوبالار بۇگىندە جۇزەگە اسۋدا.
مۇنىڭ ءبىر ايقىن مىسالى كەنشىلەر «شىعىس-2» الابىن بىرەگەي ەرەكشە جوبا دەپ باعالايدى. بۇل جوبا بىرىنشىدەن جاڭاشىل, ياعني قالىپتاسقان ستاندارتتى ەمەس, ەرەكشە ينجەنەرلىك شەشىمدەردىڭ ەنۋىنە جول اشتى. كەنشىلەر جاڭا كلپ-5 كونۆەيەرىنىڭ كومىر قازۋ, تاسىمالداۋ جوباسىن وزدەرى جاساعان ەرەكشە شەشىمدەرىنىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىردى. كونۆەيەرلەر قوندىرعىلارىن كەنشىلەر وزدەرى جوندەيدى. كەنىش كومىردى ءوندىرۋ, ۇساتۋ جانە كولىكپەن جونەلتۋ ۇدەرىسىنە جاڭاشىلدىق اكەلۋدە.
مىندەت – تۇتىنۋشىعا ساپالى كومىر جەتكىزۋ. ەكىباستۇزدىق كەنىشتەر الدىمەن ىشكى نارىقتى ساپالى كومىرمەن قامتاماسىز ەتەدى. كەلەسى كەزەكتە باسەكەلەستىككە قابىلەتتى, سۇرانىسقا ساي كومىردى ەكسپورتقا شىعارا الدى.
قازىر دامىعان ەلدەر گازعا كوشۋدە. ال ازىرگە ءبىزدىڭ كەنىشتەردىڭ مىندەتى – كومىر ساپاسىن جاقسارتۋ. ياعني كومىردى ءوندىرىپ قانا قويماي, بايىتۋعا, كومىر حيمياسىن دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋ كەرەكتىگى ايتىلۋدا.
مىسالى, ءبىز جازىپ وتىرعان «شىعىس» كەنىشى اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتىنا فراكتسيالانعان كومىر جەتكىزۋدە. كەنىش الداعى جىلدارعا جوسپارلانعان كومىر بايىتۋدىڭ بىرنەشە ءتۇرىن دە ازىرلەۋدە. نەگىزگى تۇتىنۋشىسى «ەەك» اق اقسۋ ەلەكتر ستانساسى ورتا ەسەپپەن 26 000 توننا كومىر تۇتىنادى, بۇل ءبىر تاۋلىكتە وندىرىلەتىن كومىردىڭ تەڭ جارتىسى. باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن وندىرىستىك شىعىنداردى قىسقارتۋ اسا ماڭىزدى.
مىنە, سوندىقتان دا جاڭا باستالعان «شىعىس-2» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ كەنىش بويىنشا كومىر وندىرۋگە جۇمسالاتىن شىعىندى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وندىرىسكە دە كۇندەلىكتى وزگەرىس, جاڭاشىلدىق قاجەت.
– جوبا ازىرشە ونەركاسىپتىك تاجىريبەدەن وتۋدە.تەكسەرىستەر مەن سىناقتار ارقىلى جوبانىڭ سەنىمدىلىگىنە جانە قاۋىپسىزدىگىنە كوز جەتكىزەمىز. سودان كەيىن عانا جاڭا الاپتان كومىر تاسىمالدايتىن جاڭا كونۆەيەر جەلىسى ونەركاسىپتىك پايدالانۋعا بەرىلەدى, – دەيدى كەنىشتىڭ باس ينجەنەرى ەلدار ءداۋىتوۆ.
جاڭا الاپتاعى كەن قىرتىسى 10-15 مەترگە, كەي جەرلەردە 3 مەترگە دەيىن جەتەدى. كومىر جەردىڭ سىرتقى بەتىندە جاتىر. كومىر قازىلعان جەرگە «+55» دەگەن بەلگى قويىلعان. بۇل جەردىڭ سىرتقى قاباتىنان ەسەپتەگەندە كومىردىڭ 225 مەتر تەرەڭدىكتە قازىلعانىن كورسەتەدى. كەنشىلەر بۇل الاپتا كومىر قورى 558 ميلليون تونناعا جەتەدى دەپ بولجايدى.
ينۆەستيتسيالىق باعدارلاما اياسىندا كەنىشكە «Liebherr R-976 Litronic» بارگيدراۆليكالىق ەكسكاۆاتورى دا جەتكىزىلدى. ەكسكاۆاتوردىڭ قۇنى 320 ميلليون تەڭگە. سالماعى 90 توننا. ەرەكشەلىگى – كومىر قازۋ جۇمىستارى جارىلىسسىز جاسالادى.
ويتكەنى جەرگىلىكتى جەردەگى كەنىشتەردەن قالاي كومىر الىناتىنى بەلگىلى. وسىدان كەيىن كومىر قازۋ تەحنيكاسىن جاساۋعا تاپسىرىس بەرىلدى. قازۋ تەرەڭدىگى – 10,75 مەتر. ەكسكاۆاتور كەن قازۋدىڭ جوعارى تالاپتارىنا ساي قۇراستىرىلدى. باقىلاۋ كامەرالارى سەنسورلىق ەكران مونيتورىمەن جابدىقتالعان. اۆتوماتتى سالقىنداتقىش ورناتىلعان. كەنىش شەتەلدىك Liebherr فيرماسىمەن جىلدار بويى بىرگە جۇمىس ىستەپ كەلەدى. بۇل كۇندەرى كاسىپورىندا وسى فيرما قۇراستىرعان ەكسكاۆاتورلار, كراندار, تيەگىشتەر جانە بۋلدوزەرلەر ساپالى جۇمىس جاساۋدا. مۇنى وندىرىستىك تۋر بارىسىندا ءبىز دە كورىپ, جەتىستىكتەر بارىسىن سارالاپ قايتتىق.
جالپى, وڭىردەگى اقسۋ قالاسىندا ورنالاسقان «ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا» اق ەلىمىزدەگى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 17 پايىزىن, كومىردىڭ 20 پايىزىن وندىرەدى. كورپوراتسياعا اقسۋ ەلەكتر ستانساسى, ەكىباستۇزداعى «شىعىس» كومىر كەنىشى جانە وندىرىستىك جوندەۋ بولىمشەسى قارايدى. ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيادا 6 227 ادام ەڭبەك ەتۋدە.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
ەكىباستۇز
