كوپ بەيىندى كاسىپتى مەڭگەرسەڭ, كەم بولمايسىڭ
– جاقسى كومباينشى كەرەك بولىپ تۇر, – دەگەن وسىدان ەكى جىل بۇرىن زەرەندى اۋدانىنا قاراستى جاڭاۋىل اۋىلىنداعى شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى قۇلان بولاتوۆ, – جالپى كومباينشى عانا ەمەس, مەحانيزاتورعا دا ءزارۋمىز.
كەيىن بۇل زارۋلىكتى تالاي ەستىدىك. وبلىس ورتالىعىنداعى ىرگەلى وقۋ ورنىنىڭ قوسالقى شارۋاشىلىعىندا اگرونوم بولىپ ەڭبەك ەتەتىن باۋىرجان مولداعاليەۆ تا قولىنان ءىس كەلەتىن, تەحنيكا ءتىلىن تۇسىنەتىن مەحانيزاتوردىڭ قات ەكەندىگىن ايتىپ, سەبەبى مەن سالدارىن سارالاپ بەرگەن. ونىڭ ەڭ باستىسى, كەشەگى كەڭەس زامانىندا تابانى تاستان تايماعان تارلانبوزداي ادال ەڭبەك ەتكەن الدىڭعى لەكتىڭ زەينەتكەرلىك جاسقا تولعاندىعى. كەيىنگى تولقىن وتپەلى كەزەڭنىڭ وكپەك جەلىنە تاپ كەلدى. ۋاقتىلى ەڭبەكاقى تولەنبەدى, تولەنگەننىڭ ءوزى ماردىمسىز بولدى. ياعني «ەڭبەگى ەش, تۇزى سور» بولعاندىقتان ەل ىشىندەگى مەحانيزاتور ماماندىعىنىڭ قادىرى قاشا باستادى. ونىڭ ۇستىنە ءدال سول ۋاقىتتا ەڭبەكتى باعالاۋعا, قادىرلەۋگە ەشكىمنىڭ مۇرشاسى بولماي قالدى. تاعى ءبىر سەبەبى, قازىرگى ۋاقىتتا بۇل جۇمىستاردىڭ ماۋسىمدىق جۇمىس بولىپ قالعاندىعىندا. ياعني مىقتى كومباينشى بولعانىڭمەن, جىلىنا ۇزاسا ەكى-اق اي جۇمىس ىستەۋىڭ مۇمكىن. ال قالعان ون ايدا نە ىستەمەكسىڭ؟ جالعىز كومباينشى عانا ەمەس, بارلىق مەحانيزاتوردىڭ جۇمىسى ماۋسىمدىق بولعالى قاشان. اسىرەسە قىس ايلارىندا شالعايداعى شاعىن اۋىلداردا تابىس تاباتىن جۇمىس ورنى جوق. سوندىقتان تەحنيكا تىزگىندەگەن ەڭبەك تارلاندارىنىڭ تاريحي ساباقتاستىعى دامىماي قالدى. بۇل دالاداعى جاعداي بولسا, قالادا دا كوپتەگەن ماماندىق بويىنشا مىقتى مامانداردىڭ قات ەكەندىگى جاسىرىن ەمەس. قالالىق جارنامالىق گازەتتەردىڭ بەتتەرىندە گاز-ەلەكترمەن دانەكەرلەۋشىلەر, توكارلار, سلەسارلار, موتور جوندەۋشىلەر, كراندا جۇمىس ىستەيتىندەر قاجەت دەيتىن قۇلاقتاندىرۋلار ءورىپ ءجۇر. وسى ارادا ءبىر وقشاۋ وي بار. تەحنيكانىڭ ماڭايىندا ىستەيتىندەر نەگىزىنەن وزگە جۇرتتىڭ وكىلدەرى. كەز كەلگەن تەحنيكا جوندەۋ ستانسالارىنا بارساڭىز, جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرىن ىلەۋدە ءبىر كەزدەستىرەر ەدىڭىز. اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن بىلاي قويعاندا, جەڭىل كولىكتىڭ قوسالقى بولشەكتەرىن ساتاتىن دا, سالىپ, وڭداپ بەرەتىن دە سولار. ءتىپتى وزگەسىن بىلاي قويعاننىڭ وزىندە, ساعات جوندەپ وتىرعان قازاق كورگەندەرىڭىز بار ما؟ وسى ءبىر كوپتەن بەرى ايتىلىپ جۇرگەن كوڭىلسىزدەۋ اڭگىمەنى قوزعاعاندا, ۇلت بويىنداعى قابىلەتتى جوققا شىعارعىمىز كەلىپ وتىرعان جوق, ەكى قولىنا ءبىر كۇرەك تابا الماي كاسىپسىز قاراپ جۇرگەن جاستاردىڭ جىگەرىن جانىپ, كاسىپتىك ءبىلىم الۋ كەرەكتىگىن ايتقىمىز كەلگەن.
ال كاسىپتىك ءبىلىمنىڭ كوكجيەگى جىل وتكەن سايىن كەڭەيىپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىستا كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋمەن 39 كوللەدج اينالىسادى. ولاردىڭ 30-ى مەملەكەتتىك بولسا, قالعاندارى جەكەمەنشىك. وسىنشاما وقۋ ورنىندا 94 ماماندىق پەن 139 بىلىكتىلىك ساناتى بويىنشا 21 مىڭعا جۋىق ءبىلىم الۋشىلار ءتالىم-تاربيە الىپ جاتىر. ماڭىزدى جوبالار دا از ەمەس. ماسەلەن, «ماڭگىلىك ەل جاستارى – يندۋسترياعا!» جوباسى اياسىندا 369 ءبىلىم الۋشى جاڭا كاسىپتى يگەرسە, سونىڭ 138-ءى ءبىلىم وشاقتارىنان تۇلەپ ۇشىپ, جۇمىسقا ورنالاسىپ ۇلگەردى. شاراپاتى مول ءىس اۋقىمىن ءالى دە كەڭەيتۋ ۇستىندە. جاڭا وقۋ جىلىندا باعدارلاما بويىنشا 210 ءبىلىم الۋشى وقۋعا قابىلدانىپ, قازىرگى كۇنى بولاشاق ءۇشىن اسا قاجەتتى ماماندىقتاردى يگەرۋدە.
ءار وقۋ جىلى وتكەن سايىن كوللەدجدەردەگى ءبىلىم ساپاسى, ءتالىم-تاربيە دەڭگەيى دە زىمىران ۋاقىتتىڭ تالابىنا تولىق جاۋاپ بەرەرلىكتەي جەتىلدىرىلۋدە. كوكشەتاۋ قالاسىندا ءۇش جوعارى كوللەدج بولسا, ششۋچە قالاسىندا ءبىر جوعارى كوللەدج بار. بۇل كوللەدجدەردەگى وقۋ-تاربيە پروتسەسىن وزگەلەرگە ۇلگى ەتۋگە ابدەن بولادى. ماسەلەن, مامانداردى جان-جاقتى, ءبىلىمدى دە بىلىكتى كادر رەتىندە دايىنداۋ ءۇشىن كوللەدجدەر ءوز جۇمىسىن جاڭاشا وقۋ جۇيەسىنە بايلانىستىرا وتىرىپ, ۇيىمداستىرۋدا. وبلىس كوللەدجدەرى مودۋلدىك جۇيەنىڭ ءتيىمدى ەلەمەنتتەرىن ءساتتى پايدالانا وتىرىپ, دۋالدى وقۋ جۇيەسىن باتىل ەنگىزۋدە. مىنە, وسىنداي ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىلكىمدى جاڭالىقتار جۇزەگە اسىرىلا وتىرىپ جاڭاشا سيپات العاندا تۇلەكتەردىڭ دە جۇمىس بەرۋشىنىڭ تالعامىنان شىعاتىندىعى بەلگىلى. دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىنە كوشكەن كوللەدجدەر سوڭعى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە 23-كە جەتتى. ولار دايىندايتىن ماماندىقتار دا سان الۋان. ماسەلەن, مەتاللۋرگيا جانە ماشينا قۇرىلىسى, سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ, كوپ سالالى كولىك جۇيەسى, قۇرىلىس, كەن ءوندىرىسى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى.
ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بارشا ءۇشىن تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ باعىتىندا جاپپاي كاسىپكەرلىكتى جانە ەڭبەككە ورنالاستىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاما شەڭبەرىندە بيىل وبلىس كوللەدجدەرىندە جۇمىسشى ماماندىعىنا دايىنداۋ ءۇشىن 1190 ادام قابىلدانعان. نەگىزىندە, كوللەدجدەردىڭ مودۋلدىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن وقۋ پروتسەسىنە ەنگىزۋ بويىنشا قابىلداناتىن كەشەندى شارالار قۇزىرەتتى ماماندار دايارلاۋعا ويىسىپ وتىر. وسى ۇلان-عايىر جۇمىستى اتقارۋ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 77-قادامىندا دا بەلگىلەنگەن. ەندىگى ارادا جۇمىسشى ماماندىقتارى بويىنشا كادرلار دايارلايتىن كوللەدجدەردىڭ وقىتۋ-وندىرىستىك شەبەرحانالارى مەن زەرتحانالارىن جاراقتاندىرۋ كوكەيكەستى ماسەلە. شىنىندا دا, وقۋ بازاسىنىڭ وندىرىستىك تالاپتارعا ساي بولۋى بولاشاق مامانداردىڭ ناقتى جاعدايلارعا تەز بەيىمدەلۋىنە ايرىقشا اسەر ەتپەي مە؟ ال وبلىستاعى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرەتىن كوللەدجدەردىڭ وزەكتى ماسەلەسى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى زامان تالابىنا ساي قايتا جاڭعىرتۋ بولىپ وتىر. ايتالىق, كەيبىر كوللەدجدەردىڭ تاجىريبەلىك شەبەرحانالارىندا ەسكى ۇلگىدەگى استىق كومبايندارى مەن تراكتورلاردىڭ قۇرىلىسى وقىتىلۋدا. مۇنى وقىپ شىققان ءبىلىم الۋشىلار قالاي ەڭبەك ەتپەك؟ بۇل كۇندە ساۋ تامتىعى قالماعان ەسكى «ەنيسەي» كومبايندارى استىق القاپتارىندا جوق. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى بەكجان سادۋاقاسوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءالى دە مۇنداي ەسكىرگەن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ 40 پايىزعا جۋىعىن جاڭعىرتۋ قاجەت.
ەندى ءبىر وزەكتىسى, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمنىڭ ارالاس ماماندىقتار ارقىلى كەڭ بەيىندى كادرلار دايارلاۋ ماسەلەسى. شىنتۋايتىندا كەڭ بەيىندى جۇمىسشى بىلىكتىلىگى بويىنشا دايىندالاتىن ماماندار جۇمىستىڭ الدەنەشە ءتۇرىن ورىنداي الادى. بۇل ولاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىن جەڭىلدەتىپ, ءتىپتى جوعارى جالاقى الۋعا مۇمكىندىك تۋدىرادى. سونداي-اق كوللەدجدە ءبىلىم الۋشىلاردىڭ وندىرىستىك وقۋ كەزەڭىن ەڭبەك وتىلىنە قوسۋ, جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگاندارمەن كەلىسە وتىرىپ, قوعامدىق كولىكتە جەڭىلدىكپەن ءجۇرۋدى جانە قاجەتىنشە جاتاقحانالارمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسشى ماماندىعىنىڭ بەدەلىن كوتەرە تۇسەر ەدى. وڭىردە ءبىلىم الۋشىلاردىڭ 64 پايىزى تەگىن وقىپ جاتقانىمەن, جاتاقحانا ماسەلەسى تۋىنداپ وتىر. بارلىق كوللەدجدىڭ 24 جاتاقحاناسى بولعانىمەن, اسىرەسە شالعايدان كەلگەن ءبىلىم الۋشىلاردى وڭتايلى ورنالاستىرۋدا بەلگىلى ءبىر قيىندىقتار تۋدىرىپ وتىرعانى تاعى راس. مۇنداي ماسەلە كوكشەتاۋ جانە ستەپنوگور قالالارىندا بار.
بۇگىنگى تاڭدا تەحنيكالىق ماماندىقتاردىڭ, عىلىم مەن يننوۆاتسيانىڭ ايى وڭىنان تۋىپ تۇر. ءتۇپتىڭ تۇبىندە ەرىنبەي ەڭبەك ەتكەن, تالماي عىلىم ىزدەگەن, جالىقپاي تەحنيكا مەڭگەرگەن ادام وزادى. «بارشا ءۇشىن تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم» جاڭا جوباسىنىڭ كوزدەپ وتىرعانى دا وسى. جوبانىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن بۇدان ءارى دامىتۋعا تيگىزەر ىقپالى وتە زور. نەگە دەسەڭىز, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مىڭداعان بىلىكتى تەحنيكالىق كاسىبي ماماندار دايىندالىپ جاتىر. ال قوعامنىڭ ءوزى تۋدىرىپ وتىرعان سۇرانىستى كۇنى ەرتەڭ وبلىستاعى 39 كوللەدج قاناعاتتاندىرۋعا تولىق مۇمكىندىگى بار.
ءبىلىم مەن تاجىريبە ۇشتاستىرىلا جۇرگىزىلگەندە...
دۋالدى وقىتۋ جۇيەسى – ەڭ الدىمەن تەوريانى ناقتى وندىرىسپەن ۇشتاستىرۋ ارقىلى وقىتۋ تەحنولوگياسى. العاش گەرمانيادا پايدا بولىپ, نەگىزى قالانعان. ءوز ىسىنە مۇقيات قارايتىن نەمىس اعايىن دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىنىڭ كاسىبي ماماندار دايارلاۋداعى تيىمدىلىگى مەن ناتيجەلىلىگى زور ەكەندىگىن كۇندەلىكتى تاجىريبەسىندە دالەلدەپ بەردى. ولاردا ءبىلىم الۋشىلار ۋاقىتىنىڭ ۇشتەن ەكى بولىگىن وندىرىستەن قول ۇزبەي وقيدى, ال قالعان ءۇشىنشى بولىگىن بىلىمگە جۇمسايدى. بۇل جۇيەنىڭ نەگىزگى ماقساتى – تەحنيكالىق-كاسىپتىك وقۋ ورىندارىنىڭ جۇمىس بەرۋشى جەكە سەكتورىنداعى شارۋاشىلىق ۇجىمدارىمەن سەرىكتەس رەتىندە بىرلەسە وتىرىپ, نارىق زامانىندا باسەكەلەستىككە توتەپ بەرۋگە قابىلەتتى جاڭا يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق باعدارلامالاردى مەڭگەرۋگە دايىن جۇمىسشى ماماندارىن دايارلاۋ.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالماعى مول سالا. ونىڭ مىندەتى دە كوپكە بەلگىلى. وسى سالاعا بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ ماسەلەسى وڭ شەشىمىن تاۋىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ماسەلەن, ششۋچە قالاسىنداعى ەكولوگيا جانە ورمان شارۋاشىلىعى كوللەدجىنىڭ ناقتى جۇمىسى «رەسپۋبليكاداعى دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىنىڭ ستراتەگيالىق اليانسى» جوباسى شەڭبەرىندە ساپالى ينجەنەر-پەداگوگتاردى دايارلاپ جاتقان وقۋ ورنى ءوزىنىڭ وڭ تاجىريبەلەرىمەن ەرەكشەلەنەدى. كوللەدج نەگىزىندە «اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن جوندەۋ جانە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ» ماماندىعى اشىلدى. بۇگىندە كوللەدجدىڭ ميحايل پەرمينوۆ, ۆالەري ششيپان, ۆياچەسلاۆ ۋتكين ءتارىزدى وقىتۋشىلارى مەن ۆيكتور بىچەنكو ءتارىزدى وندىرىستىك وقۋ شەبەرى گەرمانيانىڭ حارزەنۆينكەل قالاسىنداعى AkademuClass وندىرىستىك-وقىتۋ ورتالىعىندا بىلىكتىلىكتەرىن جەتىلدىرىپ كەلدى. وقۋ توبىنىڭ جەتەكشىسى سەرگەي بۋتوۆتىڭ باسشىلىعىمەن «Jaguar» مال ازىعىن باستىراتىن كومباينعا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ەرەكشەلىكتەرىمەن تانىستى. تانىسىپ قانا قويعان جوق, جاڭا تەحنيكانىڭ قۇرىلىسىن مەڭگەرىپ, ۇيرەنىپ الدى. كوللەدج وقىتۋشىلارىنىڭ ەندىگى ءبىر ماقسات-مۇراتى گەرمانياداعى كاسىپتىك-تەحنيكالىق كادرلار دايارلاۋداعى وزىق ۇلگىلەردى, ءتيىمدى تاجىريبەلەردى مەڭگەرۋ بولاتىن. جاسىراتىنى جوق, بۇگىنگى تاڭدا جالپى ەڭبەك نارىعىندا جوعارى بىلىكتى ماماندار تاپشىلىعى سەزىلىپ وتىر. قالىپتاسقان جاعدايدىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – ءبىلىم بەرۋ ءۇردىسىن ۇيىمداستىرۋ, جاس ماماننىڭ بويىندا تاجىريبەلىك داعدىنى قالىپتاستىرۋ جانە تەوريالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ وندىرىستىك جاعدايلاردان الشاقتاپ كەتۋىندە. ەگەر تەوريا مەن تاجىريبەنىڭ اراسىنداعى الشاقتىق ءبىلىم وشاعىندا جويىلماسا, بۇل ماسەلەمەن جۇمىس بەرۋشىنىڭ ءوزى كۇرەسۋگە تۋرا كەلەدى.
ەكولوگيا جانە ورمان شارۋاشىلىعى كوللەدجىنىڭ گەرمانيامەن ەكى اراداعى ءوزارا تاجىريبە الماسۋى وتە ءتيىمدى بولىپ وتىر. كوللەدج وقىتۋشىلارى Fricke Claass ديللەرلىك ورتالىعىندا بولىپ, تاجىريبەدەن وتكىزىلۋدە. بۇل ارادا وندىرىستىك شەبەرلەردىڭ باي تاجىريبەسىن بولىسە وتىرىپ, جۇمىس ىستەيدى. كۋرس باعدارلاماسى بارىنشا اۋقىمدى ءارى وتە ءتيىمدى.
بۇگىننىڭ تالابى – ەڭبەك نارىعىندا باسەكەگە قابىلەتتى بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ. وسىعان بايلانىستى ەڭ باستى مىندەت – مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ كۇشىن بىرىكتىرىپ, جۇمىس بەرۋشىلەر مەن وقۋ ورىندارى بىرلەسىپ ءبىلىم مەن تاجىريبەنى ۇشتاستىرۋ. دۋالدى جۇيە بويىنشا وقىتۋ ءوزارا بايلانىستى جەتىلدىرە تۇسپەك.
بايقال ءبايادىل,
«ەگەمەن قازاقستان»
